Brzoza, biała kochanka

Trudno wyobrazić sobie nasz rodzinny krajobraz bez brzóz, ich ażurowych, malowniczych koron i pni pokrytych białą korą. To bardzo polskie drzewa, rosnące w naszym kraju od Pomorza, przez niziny aż aż do podnóża Tatr. Pojawiły się na tych terenach już w epoce lodowcowej, kiedy lądolód zaczął wycofywac sie na północ, były jedynymi online casino z Can they do that? Answer: It’s not technically bank account garnishment, but the free-credits-report.com or may be able to. pierwszych drzew, które powracały z południa i rozsiewały swe nasiona i tworzyły zagajniki.

Istnieje około czterdziestu gatunków brzuz, występujących na półkuli północnej w Europie, Ameryce i Azji, zaś w

ROZDZIAŁ II

 

ROZWÓJ SADOWNICTWA W POLSCE,

JEGO STAN OBECNY I PERSPEKTYWY.

 

 

uprawa roślin sadowniczych w Polsce została zapoczątkowana już w okresie formowania się naszego państwa dzięki licznym kontaktom z Czechami, Francją,Włochami oraz Niemcami i rozwijała się stopniowo nabierając na przełomie XVIII i XIX wieku znaczenia gospodarczego.

W roku 1777 ukazuje się jedna z najstarszych książek polskich o tematyce ogrodniczej , napisana przez ks. K.Kluka. Jest nią tom pierwszy „Roślin potrzebnych,pożytecznych wygodnych, osobliwie krajowych”(rys. 1). W roku 1803 w Krakowie wydana została książeczka pt. „Sztuka ogrodnicza” (rys. 2 ) , a w roku 1844 ks. Karol Kotschy opublikował broszurę pt. „Książeczka o sadach i owocu” rys.2) . Póżniej pojawiło się coraz więcej publikacji tego rodzaju .

W okresie międzywojennym sadownictwo rozwijało sie w Polsce żywiołowo. Powstały też różne organizacje ogrodnicze i pokrewne zajmujące się tym działem produkcji. Po drugiej wojnie światowej przystąpiono natychmiast do odbudowy naszego sadownictwa. Od tego czasu liczba drzew wzrosła czterokrotnie. Rozwijano dwa kierunki produkcji: towarową i na własne potrzeby. Pierwszą z nich zajmują się gospodarstwa specjalistyczne , zaopatrujące rynek krajowy, przemysł i potrzeby eksportu, druga zlokalizowana jest w sadach przydomowych i w ogrodach działkowych. Największe sady powstają w państwowych gospodarstwach rolnych i w spółdzielniach produkcyjnych.

 

Po drugiej wojnie światowej rozwinęła się również polska nauka sadownicza. Zorganizowano Instytut Sadownicza z licznymi zakładami naukowo-badawczymi, w kilku Akademiach Rolniczych istnieją wydziały ogrodnicze lub z zakresu sadownictwa. Towarzyszy temu intensywny rozwój piśmiennictwa sadowniczego.

Programy nauczania w szkołach ogrodniczych i rolniczych uwzględniają naukę sadownictwa w szerokim zakresie. Ponadto prowadzone są różne kursy ,szkolenia itp., na których podnosi swe kwalifikacje służba ogrodnicza i inni pracownicy tego działu produkcji.

Obecny stan polskiego sadownictwa charakteryzuje zarówno liczba drzew i krzewów , jak i wyprodukowana ilość owoców. Otóż wedlug ganych GUS mieliśmy w roku 1971 ogółem 84 339 800 drzew owocowych (tab. 6) , najwięcej w województwach warszawskim, lubelskim, krakowskim, kieleckim i poznańskim, najmniej zaś – w koszalińskim, szczecińskim i olsztyńskim (rys. 3). Jabłonie stanowiły 45,7% ogółu drzew owocowych, grusze 10,8%, śliwy 22,6% wiśnie 13,5%, czereśnie 4,5% i inne 2,9% (rys. 4).Stan uprawy krzewów jagodowych obrazuje tabela 7.

W roku 1971 z drzew owocowych zebrano 1 008 600 t, z krzewów – 180 300 t owoców. Globalna produkcja owoców wyniosła zatem około około 1 188900 t , a więc w przeliczeniu na 1 mieszkańca około 37kg owoców. Spozycie owoców surowych jest jednak znacznie mniejsze , gdyż dużą część produkcji przeznacza się na przetwory i na eksport.

Jakie są przyczyny niskiej produkcji owoców w naszym kraju ? Jedną z nich są okresowo występujące surowe zimy , które powodują wymarznięcie lub podmarznięcie wielu drzew. Takie zimy zanotowano w latach 1955/1956 i 1962/1963. Wyrządziły one duże szkody w naszych sadach. W wielu wypadkach jednak utrzymały się przy życiu gatunki na ogół wrażliwe odmiany jabłoni , śliw i wiśni, co dowodzi , że przyczyn wymarzania i podmarzania drzew należy szukać także w wadliwym zakładaniu i niewłaściwym pielęgnowaniu sadów. Często sadzono drzewa na nieodpowiednich stanowiskach, nie dobierano gatunków i odmian do miejscowych warunków przyrodniczych, materiał szkółkarski niezadowalającej jakości, zaniedbywano zabiegów pielęgnacyjnych , a zwłaszcza ochrony przed chorobami i szkodnikami.

Plan rozwoju produkcji sadowniczej w Polsce przewiduje następujące sposoby zapobiegania niskiej produkcji owoców: 1) zakładanie sadów towarowych w państwowych gospodarstwach rolnych i spółdzielniach produkcyjnych , oparte na najnowszych zdobyczach naukowych i kierowane przez fachowców ; 2) rekonstrukcję starych sadów i 3) zwiększanie wydajności plantacji już istniejących poprzez podnoszenie kwalifikacji i poziomu wiedzy sadowników.

Obecnie nie wolno zakładać sadu w PGR bez dokumentacji opracowanej przez zakład naukowy lub inną instytucję albo przez osoby uprawnione . Spółdzielnie produkcyjne zakładające sad korzystają na ogół kredytów państwowych , które mogą być udzielone przez bank wyłącznie po przedłożeniu dokumentacji zatwierdzonej przez odpowiednią radę narodową. I w tym więc wypadku istnieje pewność , że sady zostają założone we właściwy sposób.

Zakładanie sadów w dużych gospodarstwach rolnych ma wiele innych dodatnich stron. Można tam zmechanizować wiele prac zmniejszając koszt produkcji , wybudować przechowalnię lub chłodnię, ogrodzić cały sad itp. Można też zatrudniać wykwalifikowanych fachowców oraz produkować planowo, zapewniając równomierne zaopatrywanie rynku w owoce. Wreszcie w dużych gospodarstwach łatwiej jest wbrać pod sad odpowiedni teren .

W produkcji sadowniczej można rozróżnić dwa kierunki:

  1. produkcji owoców przeznaczonych do spożycia na surowo , a więc o największych walorach smakowych;
  2. produkcję owoców dla przemysłu , a wiec najbardziej przydatnych na przetwory.

Obecnie często przetwórnie otrzymują owoce spoza wyboru , spady oraz resztki pozostałe po zaspokojeniu zapotrzebowania na owoce surowe . Niektóre jednak przetwory czy mrożonki wymagają użycia owoców wysokiej jakości , w związku z tym istnieje konieczność zakładania specjalnych sadów , stanowiących bazę dla przemysłu.

Część owoców przeznaczonych do spożycia na surowo i odpowiadających wymaganiom odbiorców zagranicznych może być wyeksportowana z korzyścią dla naszego bilansu handlowego.Dotyczy to szczególnie truskwek, porzeczek czarnych i jabłek.

 

 

 

ROZDZIAŁ III

 

OGÓLNE WIADOMOŚCI O ROŚLINACH SADOWNICZYCH.

 

 

 

 

Przed przystąpieniem do szczegółowego omawiania zagadnień związanych z uprawą roślin sadowniczych wyjaśnimy szereg ogólnych pojęć z zakresu sadownictwa. rośliny sadownicze różnią się pokrojem, długością życia , sposobem owocowania , budową owoców i wielu innymi cechami. W związku z tym dzieli się je na grupy przyjmując różne zasady podziału.

PODZIAŁ ROŚLIN SADOWNICZYCH NA PODSTAWIE BUDOWY ROŚLINY. rośliny sadownicze o zdrewnianych częściach nadziemnych zróżnicowanych na pień i koronę złożoną z silnie rozgałęzionych pędów głównych , czyli konarów ,nazywamy drzewami owocowymi (rys.5). Zaliczamy do nich jabłoń , gruszę, czereśnię, wiśnię, śliwę, orzech włoski, brzoskwinię i morelę.

Krzewy mają również zdrewniałe części naziemne , ale wszystkie pędy głównie wyrastają bezpośrednio z szyjki korzeniowej. Typowymi krzewami o pędach żyjących długo są porzeczki , agrest, winorośl i leszczyna. Wyjątek stanowi tu malina . Jej dwuletnie pędy po wydaniu owoców zamierają.

Byliny , czyli rośliny zielne wieloletnie , mają soczyste , miękkie pędy nadziemne , które giną częściowo lub całkowicie pod koniec okresu wegetacji. Do bylin należą truskawki i poziomki. Mają one silne skrócony pęd , toteż wykształcają pączki odnawiające tuż nad powierzchnią ziemi w kątach liści tworzących przyziemną rozetkę. Liście te chronią pączki w zimie. Truskawki i poziomki są najkrócej żyjącymi roślinami sadowniczymi , ale ich rozmnażanie jest łatwe , gdyż wydają one rozłogi z małymi roślinkami.

PODZIAŁ ROŚLIN SADOWNICZYCH NA PODSTAWIE BUDOWY OWOCU. Bardzo często posługujemy się podziałem roślin sadowniczych na ziarnkowe, pestkowe, jagodowe oraz orzechowe. Jest to podział praktyczny , niezgodny z podziałem botanicznym owoców.

Do drzew ziarnkowych zaliczamy jabłoń, gruszę i pigwę.Mają one owoce zwane rzekomymi, ponieważ w ich budowie bierze udział – oprócz ściany zalążni słupka – także dno kwiatowe , z którego powstaje część mięsista. Wewnątrz owocu znajdują się nasiona , zwane popularnie ziarnkami.

drzewa pestkowe mają owoce właściwe , powstają one z rozrośniętej zalążni , która tworzy tzw. owocnię . Jej zewnętrzna część jest mięsista ,a wewnętrzna twarda stanowi pestkę. Owoc taki nazywa się pestkowcem. Do drzew pestkowych należą : czereśnia, wiśnia, śliwa, brzoskwinia, i morela.

Roślinami jagodowymi nazywami wszystkie krzewy owocowe oraz truskawki i poziomki , odznaczające się mięsistymi, miękkimi, owocami, które różnią się z punktu widzenia botanicznego. Owocem porzeczki , agrestu , i winorośli jest jagoda o misistej owocni, zawierająca wiele nasion. Owoc maliny jest owocem zbiorowym powstałym ze zrośnięcia się drobnych pestkowców, u truskawek i poziomek natomiast właściwe owoce – orzeszki – osadzone są na rozrośniętym , mięsistym dnie kwiatowym, również owoc zbiorowy , czyli złożony.

Do orzechowych zaliczamy leszczynę i orzech włoski, przy czym owoc leszczyny jest z punktu widzenia botanicznego orzechem, natomiast orzech włoski ma pestkowce, których zewnętrzna część jest zielona , miękka, wewnętrzna zaś tworzy twardą skorupę , zamykającą nasienie. Ze względu na podobny skład chemiczny nasienia owoce orzecha włoskiego zaliczane są przez pomologów do orzechów.

PODZIAŁ DRZEW OWOCOWYCH NA PODSTAWIE SIŁY WZROSTU I WYSOKOŚCI PNIA. Odmiany szlachetne , czy hodowlane , drzew owocowych rozmraża się przez okulizowanie lub szczepienie na tzw. podkładkach . Są to jednoroczne lub 2-letnie rośliny tych samych lub pokrewnych gatunków. Podkładki różnią się rozmaitymi właściwościami , a przede wszystkim siłą wzrostu. Podkładka wpływa na siłę wzrostu szczepionej na niej odmiany szlachetnej, w związku z czym wszystkie drzewa można podzielić ogólnie na dwie grupy: 1) drzewa szczepione na podkładkach słabo rosnących i 2) drzewa szczepione na silnie rosnących. drzewa pierwszej grupy , o małych rozmiarach , zwane są karłowymi drzewa drugiej osiągają duże rozmiary. Między obu typami drzew owocowych istnieje szereg pośrednich pod względem siły wzrostu.

Zastosowane podkładki przekazują odmianom szlachetnym rozmaite wlaściwości , które mają często zasadnicze znaczenie w produkcji.

Do głównych zalet drzew karłowych należy możliwość uzyskania wysokich plonów z jednostki powierzchni, gdyż małe rozmiary tych drzew pozwalają na gęste ich sadzenie. Ma to duże znaczenie w sadach towarowych, jak i w ogródkach przydomowych. Ponadto drzewa te wcześnie zaczynają owocować i owocują reguralnie, dając owoce wysokiej jakości.Cięcie drzew i zbiór owoców z małych koron są znacznie ułatwione.

drzewa karłowe mają jednak kilka wad . Ich system korzeniowy jest na ogół płytki i słabo rozwinięty , toteż źle „zakotwicza”drzewo w glebie. Większość podkładek karłowych jest wraźliwa na mróz, niektóre słabo zrastają się z odmianami szlachetnymi. Z tych przyczyn drzewa karłowe zalecane są w Polsce głównie do ogródków przydomowych. Na podkładach karłowych szczepi się głównie jabłonie i grusze. Drzewom karłowym formuje się koronę zbliżoną do naturalnej olbo nadaje się jej różne sztuczne formy(rys.6).

drzewa owocowe silnie rosnące tj. Szczepione na podkładkach silnie rosnących są podstawą produkcji sadowniczej w naszym kraju. Ich pień może różną wysokość i zależnie od tego rozróżnia się drzewa: krzaczaste , niskopienne, półpienne, pienne i wysokopienne(rys. 7), przy czym ich pnie mają według norm standaryzacyjnych następującą wysokość:

    1. drzewa krzaczaste – do 30cm,
    2. drzewa niskopienne – 31-60cm,
    3. drzewa półpienne – 61-100cm,
    4. drzewa pienne – 100-200cm,
    5. drzewa wysokopienne – powyżej 200cm.

Badania i praktyka wykazują, że największą wartość produkcyjną mają drzewa krzaczaste i niskopienne . Są one mniej uszkadzane przez mróz i wiatr, rosną szybciej i owocują wcześniej, a wszystkie zabiegi pielęgnacyjne oraz zbiór owoców są znacznie łatwiejsze do wykonania niż w sadach wysokopiennych. Wreszcie produkcja tych drzewek w jest łatwiejsza i trwa krócej.

Drzewom o niskim pniu stawiano zarzut , że utrudniają uprawę roli. Obecnie zarzut ten stracił aktualność ze względu na utrzymywanie w rzędach drzew ugoru herbicydowego oraz stosowanie narzędzi i maszyn z bocznym zaczepem (rys.8). Znacznie trudniej natomiast ochronić te drzewa przed zającami.

drzewa OWOCOWE NA PRZEWODNIEJ. Obserwacje wykazują, że u odmian wrażliwych na mróz najłatwiej i najsilniej przemarzają pnie i konary u nasady. Aby tego uniknąć , na podkładce okulizuje się odmianę wytrzymałą na mróz i z niej formuje albo tylko pień, albo pień i nasady konarów. Odmianę tę nazywamy przewodnią . Dopiero na niej szczepimy odmianę szlachetną.

Przewodnią można przeszczepiać pod koroną ,tzn. jeszcze przed formowaniem korony. Wówczas koronę drzewa stanowi odmiana szlachetna mało wytrzymała na mróz (rys.9,3) i nadal istnieje niebezpieczeństwo przemarznięcia konarów.

Przy przeszczepianiu przewodniej w koronie , tj. Przeszczepianiu wszystkich konarów u nasady (rys.9,2 ) drzewo jest lepiej zabezpieczonne przed przemarzaniem , ale jego wyprodukownie wymaga większego nakładu pracy i większej ilości zrazów. Ponadto drzewa przeszczepiane w koronie pozostają w szkółce o rok dłużej , a dpdczas ich transportu do sadu wyłamuje się często część pędów odmiany szlachetnej, jeszcze słabo zrośniętych z pzrewodnią. Zabieg ten ostatnio wykonywany jest najczęściej w sadzie.

Na przewodnią dla jabłoni zaleca się odmiany: Antonówka Zwykła, Hibernal i Inflancka, dla grusz – wytrzymałe na mróz typy gruszy kaukaskiej. Dla innych gatunków przewodnie nie są zalecane.

WYJAŚNIENIE TERMINÓW RODZAJ, GATUNEK I ODMIANA . Przy omawianiu zagadnień z zakresu sadownictwa ciągle używa się terminów : rodzaj, gatunek, odmiana. Należy więc bliżej zapoznać się z ich znaczeniem.

Botanicy systematycy, prowadząc badania porównawcze roślin, starają się wyodrębnić ich naturalne grupy o wspólnych cechach i ułożyć z nich naturalny system, który ułatwi poznanie niezliczonych roślin oraz łączącego je pokrewieństwa. Najważniejszą jednostka systematyczną jest gatunek . Do gatunku zaliczamy wszystkie osobniki o wielu wspólnych ważnych cechach . Gatunki zaś wykazujące wspólne cechy łączymy w rodzaj. Rodzajem jest na przykład jabłoń: gatunkami jabłoni są : jabłoń dzika, jabłoń niska, jabłoń śliwolistna, jabłoń jagodowa i inne.

W wyniku różnych zabiegów hodowlanych (krzyżowanie, selekcja, wykorzystywanie, zmian morfologicznych, pojawiających się w naturze ) uzyskuje się osobnika o pożądanych cechach i właściwościach . Tego osobnika rozmnaża się przez szczepienie jego pączków lub kawałków pędu na podkładkach (drzewa) lub przez sadzonkowanie (krzewy) i otrzymuje się zbiór osobników jednakowych. Zbiór ten nazywamy w sadownictwie odmianą. Odmianami jabłoni są: Inflancka, Antonówka, Wealthy, Jonathan, i szereg innych ,gruszy – Faworytka, Lipcówka czy Salisbury.

Czasami u roślin sadowniczych samorzutnie może nastąpić zmiana cech genetycznych w pączkach , tzw. mutacja. Wówczas np. U odmiany wydającej owoce o słomkowej barwie skórki jeden lub kilka pędów zaczyna wydawać owoce z intensywnym rumieńcem. Wystarczy pobrać pączki z takich pędów, zaoklilzować podkładki i otrzymamy jak gdyby nową odmianę tzw. sport . Sporty różnią się od odmiany wyjściowej pzreważnie jedną cechą , np. barwą owocu , jakością skórki czy porą dojrzewania . Przykładem mogą być odmiany Starking i Starkrimson – sporty odmiany Red Delicious. Podobnie Red Melba jest sportem odmiany Melba czy Red Jonathan jest soportem odmiany Jonathan.

Odmiana rośliny sadowniczej różni się zasadniczo od odmiany roślin rolniczych i warzywniczych, które są rozmnażane z nasion , przy czym potomstwo dziedziczy wszystkie cechy rodziców. Z nasion odmiany sadowniczej otrzymuje się siewki niczym nie przypominające drzewa macierzystego . Wyjątek stanowią niektóre odmiany moreli i brzoskwini , o których mówimy , że „powtarzają z nasion”. Odmiany pozostałych roślin sadowniczych trzeba rozmnażać wegetatywnie.

 

 

 

ROZDZIAŁ IV

 

WPŁYW CZYNNIKÓW PRZYRODNICZYCH NA UPRAWĘ ROŚLIN SADOWNICZYCH.

 

 

O powodzeniu uprawy drzew i krzewów owocowych w dużym stopniu decydują warunki przyrodnicze danego rejonu , a mianowicie : 1) klimat, 2) gleba, 3) ukształtowanie terenu.

 

 

A. CZYNNKI KLIMATYCZNE

 

Z czynników klimatycznych najważniejszą rolę w produkcji sadowniczej odgrywają : temperatura powietrza, nasłonecznienie, opad atmosferyczne i wiatry.

 

1.Wpływ temperatury na rośliny sadownicze.

 

 

Każda roślina sadownicza do wydania wartościowych owoców wymaga określonej sumy ciepła w okresie wegetacji i wytrzymuje tylko pewne minimalne i maksymalne temperatury oraz ograniczone jej wahania.

Każdy gatunek roślin sadowniczych odznacza się pewnym stopniem wytrzymałości na niskie temperatury. Na ogół najwytrzymalsze są jabłonie , następnie wiśnie, i śliwy, najmniej brzoskwinie , morele i orzechy włoskie(tab. 8). Z krzewów owocowych do wytrzymałych na mróz należą porzeczki (z wyjątkiem czarnych), następnie agrest , maliny i truskawki; najłatwiej pzremarza winorośl.

Dane zawarte w tabeli 8 są orientacyjne , gdyż poszczególne odmiany każdego gatunku , a zwłaszcza jabłoni , znacznie różnią się wytrzymałością na mróz . Ponadto badania i obserwacje wykazują , że duży wpływ ma przebieg pogody przed wystąpieniem mrozów. Ciepła i wilgotna jesień oraz nagły mróz sprzyjają przemarzaniu roślin sadowniczych , w takich warunkach bowiem przedłuża się ich okres wegetacji, co utrudnia dobre przygotowanie się do spoczynku zimowego. Podobne skutki powoduje gwałtowne obniżenie się temperatury nawet po suchej jesieni , uniemożliwiające stopniowe przystosowanie się do niskich temperatur. Również długa odwilż w drugiej połowie zimy zwiększa wrażliwość roślin na mróz . Kończą one wtedy fazę spoczynku zimowego i wyższe temperatury przyśpieszają procesy życiowe , co znacznie zmniejsza wytrzymałość tkanek , które przemarzają przy powrocie silniejszych mrozów . drzewa i krzewy owocowe przemarzają łatwiej w drugiej połowie zimy również dlatego , że występują wówczas duże różnice temperatury między dniem i nocą. Wiatry zwiększają niebezpieczeństwo przemarzania, wysuszając tkanki.

Uszkodzeniu przez mróz ulegają nie tylko nadziemne części roślin sadowniczych , ale również ich korzenie . Najwraźliwsze korzenie mają brzoskwinia , grusza i czerwśnia. Przemarzają one już w temperaturze – 12C,.

Przemarzanie korzeni zależy w dużym stopniu od struktury gleby, jej wilgotności , wypromieniowywania przez nią ciepła , pory i głębokości zamarzania . Stosunkowo łatwo przemarzają korzenie na glebach płytkich i niestrukturalnych.

Z innych czynników duży wpływ na łatwość przemarzania roślin sadowniczych mają ; położenie terenu , wysokość pnia, zdrowotność drzew, sposób ich owocowania oraz zabiegi agrotechniczne prowadzone w sadzie. Czynniki te zostaną dokładnie omówione w następnych rozdziałach.

Nasuwa się pytanie , jak kształtują się najniższe temperatury w naszym kraju. Z tabeli 9 wynika , że silne mrozy występują na terenie całej Polski, a najniższe temperatury – w okolicach górskich, wschodnich i północno-wschodnich. W wielu wypadkach spadają one poniżej temperatury minimalnej, którą wytrzymują pewne gatunki i odmiany roślin sadowniczych. Jedynie w bardzo sprzyjających warunkach lokalnych i przy starannym pielęgnowaniu mogą one przetrwać surową zimę .

Duże szkody w produkcji sadowniczej mogą wyrządzać wiosenne przymrozki , które niszczą kwiaty, a nawet związki i liście , obniżając często znacznie plony. Wytrzymałość pąków, kwiatów i związków na niskie temperatury zależy od gatunku(tab. 10).

Badania wykazują , że nawet temperatury wyższe od podanych w tabeli 10 mogą wpływać ujemnie na zawiązywanie się owoców. Na przykład spadek temperatury do 3C osłabia kiełkowanie pyłku , hamuje wzrost łagiewki pyłkowej i przenikanie jej do zalążni oraz ujemnie działa na proces zapładniania i zawiązywania się owoców. Młode związki są wrażliwsze od kwiatów. Przy lekkim uszkodzeniu mają pierścienie ordzawionej skórki, przy silniejszym – opadają.

Zaobserwowano również zawijanie się liści drzew pestkowych uszkodzonych przez przymrozek. Objawy przypominają uszkodzenia przez mszyce.

Przymrozki wiosenne w naszym klimacie kończą się na ogół do 15 maja , dość często jednak występują jeszcze pod koniec tego miesiąca. Natomiast pierwsze jesienne przymrozki na początek na początek października .

Do dobrego rozwoju i owocowania drzew i krzewów owocowych konieczna jest pewna suma ciepła . Najmniej wymagająca jest np .Antonówka, której wystarcza średnia temperatura okresu wegetacji 13,5˚C . Dla większości odmian jabłoni może ona wynosić od 13,5˚ C do 15,5˚ C . Największe wymagania cieplne mają: winorośl , morela, brzoskwinia i zimowe odmiany gruszy . Srednie temperatury okresu wegetacyjnego w Polsce zawiera tabela 11.

Najniższe średnie temperatury w okresie wegetacyjnym mają u nas tereny północno – wschodnie oraz niektóre nadmorskie ; i tam jednak moża uprawiać większość gatunków i odmian roślin sadowniczych, zwłaszcza w miejscowościach o łagodniejszym klimacie lokalnym.

Maksymalnie temperatury dochodzą w naszym klimacie do 45º C i mogą zmniejszyć intensywność asymilacji, groźniejsza jednak jest towarzysząca im susza. Ujemne działanie wysokiej temperatury potęgują również suche wiatry wschodnie.

 

 

2.Wpływ nasłonecznienia na rośliny sadownicze.

 

Nasłonecznienie ma bezpośredni wpływ na temperaturę powietrza i intensywność asymilacji, od której zależy wytwarzanie związków organicznych przez rośliny , a więc ich siła wzrostu oraz obfitość owocowania. Ponadto nasłonecznienie wpływa korzystnie na smak, barwę i trwałość owoców. Jedynie owoce czereśni i wiśni nie wymagają silnego światła do zabarwienia się. Zbyt duże nasłonecznienie może jednak uszkadzać aparat asymilacyjny.

Dłużej trwające zachmurzenie obniża plony, pogarsza jakość owoców oraz utrudnia roślinom należyte przygotowanie się do spoczynku zimowego. W naszym kraju zarówno nasłonecznienie , jak i zachmurzenie są na ogół średnie.

 

 

  1. Wpływ opadów i wilgotności powietrza na rośliny sadownicze.

 

Opady atmosferyczne stanowią główne źródło wody dla roślin . Od obfitości deszczów w okresie wegetacji zależą; siła wzrostu roślin , zawiązywanie owoców i stopień ich wykształcenia. Najwięcej wody potrzebują drzewa i krzewy owocowe w pierwszej połowie okresu wegetacji, gdy wydają przyrosty oraz zawiązują i wykształcają owoce.

Deszcze mogą jednak działać ujemnie. Długotrwałe opady w okresie kwitnienia uniemożliwiają zapylanie kwiatów przez owady, później zaś mogą być przyczyną zrzucania związków , zwłaszcza przez grusze. Nadmierne opady w okresie dojrzewania owoców pestkowych powodują masowe ich pękanie , a następnie gnicie. Ponad to owoce stają się wodniste , niesmaczne i nietrwałe . Wreszcie pogoda deszczowa sprzyja rozprzeszczenianiu się chorób, w jesieni zaś opóżnia zakończenie wegetacji przez rośliny.

Śnieg jest drugim ważnym źródłem wody , z której rośliny korzystają przede wszystkim wiosną. W okolicach z wiosennymi suszami woda ta musi często wystarczać na długi okres. W okolicach z wiosennymi suszami woda ta musi często wystarczać na długi okres. Ponadto śnieg chroni glebę , a wiec i korzenie , przed przemarzaniem. Dlatego w sadzie wysiewa sie rośliny , których pędy mają w zimie zapobiegać zwiewaniu śniegu. Spóźnione opady śnieżne , które wystąpią po rozwinięciu sie liści , mogą spowodować duże szkody , gdyż ulistnione gałęzie łatwo łamią się lub oddzierają od pnia.

Rozkład opadów na terenie Polski jest nierównomierny .Najwięcej (ponad 1100 mm rocznie) mają ich tereny górskie , następnie podgórza Karpat i Sudetów (800-1000 mm), tereny nadmorskie i Pojezierze Mazurskie (600-700 mm). Najmniej opadów ma środkowa Polska (500 mm i mniej). Roczna suma opadów jest na ogół wystarczająca (tab.12), istotne znaczenie ma jednak ich rozkład w ciągu roku.

Śliwy i jabłonie wymagają mniej więcej po 80 mm opadów w maju i w czerwcu, 60 mm w lipcu, około 50mm w sierpniu , a w następnych miesiącach po 30mm.W okresie zimy , jak już zaznaczono , pożądane obfite opady. W naszym kraju najobfitsze opady występują na ogół w lipcu i w sierpniu , następnie w grudniu , najuboższe są w zimie . Panuje jednak duża zmienność pogody spowodowana kolejnym napływem mas powietrza oceanicznego i kontynentalnego.

Od obfitości opadów atmosferycznych zależy w dużej mierze wilgotność powietrza, która ma duży wpływ na rośliny. Stwierdzono, że niektóre odmiany , jak np. Koksa Pomarańczowa , Boskoop i Grafsztynek, lepiej owocują w rejonach o klimacie bardziej wilgotnym. Również wszystkie odmiany śliw wymagają wysokiej wilgotności powietrza. Nadmierna wilgotność sprzyja jednak występowaniu chorób.

Grad w produkcji sadowniczej powoduje uszkodzenia mechaniczne .Rozmiary ich zależą od obfitości opadu i wielkości brył lodu. Może on doszczętnie zniszczyć kwiaty , ulistnienie , zawiązki, a nawet młode pędy, albo też uszkodzić owoce . W niektórych okolicach Polski grad jest częstym zjawiskiem.

 

4.Wpływ wiatru rośliny sadownicze.

 

Wiatry zwiększają transpirację roślin oraz parowanie gleby , wpływając ujemnie na zdrowotność i owocowanie roślin oraz parowanie gleby , wpływając ujemnie na zdrowotność i owocowanie drzew i krzewów owocowych .Szczególnie szkodliwe są wiatry letnie – suche i gorące, oraz zimowe – suche i mroźne .Silniejsze wiatry w okresie kwitnienia szybko wysuszają znamiona słupków , utrudniając lub uniemożliwiając kiełkowanie pyłku , a także utrudniając lot owadów zapylających kwiaty. Ponadto silniejsze wiatry mogą przechylać lub nawet wywracać drzewa oraz łamać gałęzie, zwłaszcza obciążone owocami. W okresie dojrzewania owoców wiatry często strącają je masowo z drzew ,powodując duże straty , gdyż spady są sprzedawane po niskiej cenie . Wreszcie w zimie wiatr może wywiewać z sadu śnieg.

W Polsce przeważają wiatry wschodnie i zachodnie lub południowo-zachodnie. Wiatry wschodnie są kontynentalne, a więc suche , w zimie mroźne , w lecie zaś gorące . Wiatry zachodnie sprowadzają zwykle obfite opady , a w zimie odwilż.

Aby zabezpieczyć sady przed silnymi wiatrami, należy sadzić osłony z drzew od strony , z której przeważnie wieją wiatry(rys. 10).

 

  1. Znaczenie klimatu lokalnego i mikroklimatu.

Klimat danego kraju lub większego regionu może uniemożliwić lub ograniczać uprawę poszczególnych roslin . Często jednak wykorzystuje się w produkcji sadowniczej klimat panujący na małym obszarze , czyli klimat lokalny , który może pozwolić na uprawę wrażliwych gatunków lub odmian . Oprócz klimatu lokalnego rozróżniamy mikroklimat , który np.panuje wzdłuż muru biegnącego ze wschodu na zachód. Przy jego stronie wystawionej na południe mogą udawać się rośliny o dużych wymaganiach cieplnych( brzoskwinie, morele, winorośl) ; druga strona – północna , nie nadaje się pod uprawę roślin sadowniczych . A więc w niewielkiej odlegości wystepują dwa skrajnie różne mikroklimaty. Przy wyborze miejsca pod sad należy zatem brać pod uwagę nie tylko klimat dużego obszaru, ale także warunki lokalne.

 

B. CZYNNIKI GLEBOWE

 

  1. Gleba jako środowisko rozwoju i działalności korzeni.

 

Gleba jest środowiskiem , w którym żyją korzenie i z którego czerpią pokarmy oraz wodę , co warunkuje wzrost i owocowanie roślin. Dlatego gleba powinna być zasobna , a system korzeniowy dobrze rozwinięty.

Rozwój systemu korzeniowego zależy od gatunku rośliny sadowniczej i od typu gleby. Na ogół najgłębiej wrastają korzenie orzecha włoskiego i gruszy , płycej korzenią się czereśnia i jabłoń , najpłycej śliwa, i wiśnia . Z krzewów jagodowych najgłębiej korzeni się winorośl , inne gatunki rozwijają główną masę korzeni w górnych warstwach gleby.

Rozwój i czynności korzeni również zależą od właściwości gleby . W glebach o strukturze luźniejszej korzenie mają korzystniejsze warunki do wzrostu niz w glebach zlewnych , ciężkich (gliny i iły). Decydującą rolę odgrywa tu dostęp powietrza. Na glebach lżejszych korzenie mogą wrastać dwa razy głębiej niż na zwięzłych (rys.11). Dzięki temu drzewo mniej cierpi przy niedoborze opadów niż drzewo na glebie zwięźlejszej.

W jednym z doświadczeń jabłoń z korzeniami sięgającymi do głębokości 4 -5 m dawała około 300 kg owoców rocznie, natomiast plon innych drzew w tym samym wieku , ale zakorzenionych do 1,5 m , wynosił około 100 kg.

Zasięg poziomy korzeni na glebie lekkiej bywa 2 -3 razy większy od średnicy korony (rys. 12), na glebie cięższej tylko 1,5 raza.

Duży wpływ na rozrastanie się korzeni mają jeszcze takie czynniki jak zasobność gleby w wodę , próchnicę i przyswajalne składniki pokarmowe, poziom wody gruntowej, odczyn gleby oraz jej temperatura. Do wzrostu korzeni śliw potrzebna jest temperatura przynajmniej 2 – 4ºC, jabłoni 4 – 5ºC. Najintensywniej rosną korzenie w temperaturze 7 – 20ºC.

 

  1. Wpływ poziomów profilu glebowego na rośliny sadownicze.

 

Pod poziomem próchniczym gleby, stanowiącym najczęściej warstwę uprawną , występują inne poziomy. Na przykład w glebach bielicowych występuje poziom wymycia, pozbawiony związków wapnia ,magnezu i żelaza, które osadzają się w tzw.poziomie wmycia. Jezeli związki te „skleją ” ziarna piasku , powstaje twarda warstwa rudawca, czyli orsztynu. Korzenie nie mogą jej przebić , toteż gleby z orsztynem nie nadają się pod sady. W glebach brunatnych występuje tzw. poziom brunatnienia , a w czarnoziemach – poziom przejściowy. Pod wymienionymi poziomami o różnej miąższości zalega skała macierzysta , z której powstała gleba, albo skała podścielająca o zupełnie innym pochodzeniu i składzie mechanicznym niż poziomy wyżej leżące.

Skład chemiczny , struktura i głębokość występowania poszczególnych poziomów w dużym stopniu decydują o rozwoju systemu korzeniowego . Jeśli np. płytko pod powierzchnią znajduje się lita skała, to gleba taka nie nadaje się pod sad ze względu na niedobór wody. W wypadku występowania poziomu nieprzepuszczalnego dla wody stanowisko może być za wilgotne dla roślin sadowniczych. Można nawet twierdzić , że ważniejszy jest dobór gleby pod względem budowy głębiej zalegających warstw , gdyż poziom próchniczy można z czasem poprawić , natomiast do tzw. podglebia praktycznie nie mamy dostępu.

Jeżeli chodzi o budowę fizyczną , rozróżnia się dwa rodzaje poziomów – przepuszczalne i nieprzepuszczalne.

Poziomy przepuszczalne mogą być kamieniste , szutrowate lub piaszczyste , a może stanowić je spękana skała. Są one łatwo przepuszczalne dla wody , co powoduje stały jej odpływ w głąb . W glebach ciężkich i zlewnych będą one spełniały rolę drenażu , nie powinny jednak znajdować się na głębokości przekraczającej 1,5 m i mniejszej niż 0,5 – 1 m. Położone głębiej mogą już nie odprowadzić nadmiaru wody z górnych warstw gleby , położone płycej mogą je nadmiernie osuszać.

Poziomy nieprzepuszczalne są zbudowane iłu , margla lub zwięzłej gliny. Na nich gromadzi się woda gruntowa , z której mogą korzystać rośliny. Obecność tych poziomów jest pożądana w glebach lekkich; mogą one znajdować się na głębokości 2 m i więcej , przewiewność gleby bowiem pozwala korzeniom na głębsze wrastanie.

 

3. Wpływ wilgotności gleby i poziomu wody gruntowej na rośliny sadownicze.

Bardzo ważną rolę w życiu drzew i krzewów owocowych odgrywa woda, której zawartość w częściach drzewiastych wynosi 60 -70% , a w owocach dochodzi do 90%. Praktyka wykazuje, że ilość zawiązanych owoców i ich wykształcenie zależą w dużym stopniu od wilgotności gleby. Przy większym niedoborze wody następuje masowe zrzucanie zawiązków , owoce są mniejsze , a przyrosty słabsze . Przy dalszym zmniejszaniu się zasobów wody końce i brzegi blaszek liściowych zasychają . Korzenie mogą ulec uszkodzeniu i liście więdną.

Dobre zaopatrzenie roślin w wodę jest niezbędne do normanego przebiegu procesów życiowych , szczególnie dla nieustannych reakcji chemicznych zachodzących w komórkach . Woda rozprowadza w roślinie ważne substancje , utrzymuje tkanki roślinne w jędrności , czyli turgorze , i reguluje temperaturę tkanek. Na 1000 części pobranej wody łącznej powierzchni 1 m² w ciągu godziny transpirują 200-400 g wody, a duże drzewo owocowe zużywa rocznie co najmniej 500-1000 l wody.

Należy jednak pamiętać , że nadmiar wody w glebie jest szkodliwy dla roślin sadowniczych. Woda wypiera wówczas z gleby powietrze , a ponato – wskutek rozpuszczania się w wodzie dwutlenku węgla wydzielanego przez korzenie – powstaje kwas węglowy zakwaszający glebę . Na glebach podmokłych rośliny łatwo przemarzają, są osłabione i łatwiej ulegają porażeniu przez choroby i szkodniki . Na ogół drzewa i krzewy owocowe są wytrzymalsze na pewien niedobór wody niż na jej nadmiar.

Wilgotność gleby zależy w znacznej mierze od poziomu wody gruntowej. Poszczególne gatunki drzew i krzewów owocowych mają rozmaite wymagania co do tego czynnika. Dlatego przed założeniem sadu czy plantacji krzewów jagodowych należy wykopać dół (tzw.odkrywkę glebową głębokości i długości około 150-200 cm oraz szerokości około 50 cm . Odkrywki glebowe zaleca się wykonywać w kwietniu lub w maju , gdy poziom wody gruntowej jest jeszcze wysoki . Przy badaniu poziomu wody gruntowej można zapoznać się z budową profilu glebowego , co ułatwia ocenę przydatności danej gleby pod sad.

Poziom wody gruntowej dla jabłoni powinien wynosić 150-180 cm , dla grusz i czereśni – 200 cm , dla orzechów włoskich – 200 cm i głębiej . Śliwy dobrze znoszą najwyższy poziom wody gruntowej , dochodzący przejściowo nawet do 50 cm , zaleca się jednak dla nich gleby , w których woda gruntowa znajduje się na głębokości 90-100 cm. Krzewy owocowe udają się dobrze na glebie z wodą gruntową na głębokości około 1 m . Jedynie winorośl wymaga suchszego stanowiska.

Glebę o zbyt wysokim poziomie wody gruntowej należy odwodnić np. systemem rowów otwartych. Przejściowy niedobór wody można zrekompensować nawadnianiem bruzdowym lub deszczowaniem.

 

  1. Wpływ odczynu gleby na rośliny sadownicze.

 

Przy badaniu gleby kontrolujemy jednocześnie jej odczyn , aby stwierdzić , czy gleba nie wymaga wapnowania. Czereśnie , wiśnie, śliwy, morele, brzoskwinie, orzechy włoskie i winorośl najlepiej udają sie na glebach o odczynie bliskim obojętnego( pH 6,7-7,1 ), jabłonie, grusze i porzeczki wymagają gleb o odczynie słabo kwaśnym (pH 6,2-6,7), wreszcie agrest , maliny i truskawki – gleb kwaśnych (pH 5,5-6,2). Bardzo kwaśnych gleb wymagają jagody i żurawiny (poniżej pH 5).

 

  1. Przydatność poszczególnych typów gleb pod sady.

 

W warunkach Polski rozróżniono 7 zasadniczych typów gleb. Są to : gleby brunatne , gleby bielicowe, czarnoziemy, czarne ziemie, rędziny, mady i gleby bagienne.

Gleby brunatne występują na większych powierzchniach w gdańskim, szczecinskim, olsztyńskim, opolskim, kieleckim. Mają odczyn obojętny lub słabo kwaśny, zawierają dużo próchnicy i są zasobne w składniki pokarmowe. Udają sie na nich jabłonie i sliwy , nie należy jednak sadzić grusz ze względu na wysoko zalegający węglan wapnia.

Gleby bielicowe zajmują znacznie większe obszary niż brunatne , głównie w środkowym pasie Polski. Mają poziom próchniczy zazwyczaj płytki , o niewielkiej zawartości próchnicy i o odczynie kwaśnym. Największa wartość dla sadownictwa mają bielice wytworzone z glin , utworów pyłowych i lessów. Na glebach tych można sadzić wiśnie , czereśnie i jabłonie.

Czarnoziemy zajmują w Polsce niewielkie powierzchnie. Są to gleby bardzo zasobne w próchnicę i składniki pokarmowe.Można na nich sadzić wszystkie gatunki roślin sadowniczych.

Czarne ziemie występują głównie ns Kujawach , w okolicy Sochaczewa i Włocławka . Odznaczają się dużą zawartością próchnicy , ze względu jednak na wysoki poziom wody gruntowej wymagają zmeliorowania. Nadają się pod wszystkie rośliny sadownicze.

Rędziny znajdują się głównie na kieleczyźnie, małopolsce i lubelszczyźnie. Są to gleby powstałe ze skał wapiennych.Są na ogół żyzne , mają odczyn obojętny lub zasadowy. Udają się na nich śliwy , jabłonie i orzechy włoskie. Nie nalezy na nich uprawiać grusz.

Mady występują w pobliżu rzek i nad morzem . Mady rzeczne są wytworzone z osadów rzecznych. Wartość mad jest różna . Najlepsze są mady średnie o odczynie obojętnym lub lekko kwaśnym . Są one zasobne w składniki pokarmowe , szczególnie w potas i fosfor. Na madach dobrze rośnie większość roślin sadowniczych . Mady ciężkie mniej nadają się pod uprawę drzew owocowych ze względu na gorszą strukturę i trudną uprawę .

Gleby bagienne występują w zagłębieniach terenowych , w miejscach po wyschniętych jeziorach i w dolinach rzek. Na glebach tych, do których zaliczamy i gleby torfowe, można uprawiać tulko żurawinę.

 

    1. UKSZTAŁOTWANIE TERENU.

 

Ukształtowanie terenu, wpływając na klimat lokalny , może zdecydować, w jakim stopniu teren ten przydatny jest pod uprawę roslin sadowniczych. Zagadnienie to jest dla nas ważne , gdyż w wielu częściach naszego kraju rzeźba terenu jest bardzo urozmaicona.

NIZINY I WYŻYNY. Na ogół niziny i wyżyny mają podobne ukształtowanie i stanowią na znacznych powierzchniach mniej lub więcej wyrównany teren. Dlatego i warunki klimatyczne odpowiadają klimatowi ogólnemu , charakterystycznemu dla danego regionu. Opisany typ ukształtowania terenu występuje w naszym kraju na dużych obszarach np.warszawskie,poznańskie, szczecińskie,część białostokczyźny i wrocławskiego oraz wiele innych. Ale i tu występują obniżenia i wzniesienia terenu, co trzeba brać pod uwagę przy uprawie drzew i krzewów owocowych.

TERENY FALISTE. W odróżnieniu od nizin i wyżyn tereny o ukształtowaniu urozmaiconym odznaczają się dużą różnorodnością warunków siedliska. Można na nich rozróżnić ; 1) zagłębienia terenu, 2) szczyty wzniesień, 3) zbocza wzniesień , czyli położenia pośrednie. Dla każdego z wymienionych położeń charakterystyczny jest klimat lokalny , wpływający korzystnie lub ujemnie na uprawę roślin sadowniczych. Tereny faliste stanowią dużą część naszego kraju.

W rejonach górzystych i pagórkowatych najniżej położone tereny mają charakter kotlin i dolin. Wszelkiego rodzaju zagłębienia , nawet nieznaczne, najmniej nadają się pod uprawę roślin sadowniczych. W zimie i na wiosnę występują tu znacznie niższe temperatury niż na okolicznych zboczach i wzniesieniach. Dlatego zagłębienia takie otrzymały nazwę zastoisk mrozowych. Niższe temperatury są następstwem tzw.inwesji temperatury, czyli jej „odwrócenia” , spowodowanego spływaniem powietrza zimnego, które jest cięższe od ciepłego , na dno zagłębienia. Zbadano, że na dnie doliny o głębokości 150 m zanotowano tęperaturę o 20ºC niższą niż na jej krawędzi . Z tych samych przyczyn w zagłębieniach terenu na wiosnę występują silniejsze i częstsze przymrozki niż na wzniesieniach . Toteż w surowe zimy najwięcej roślin sadowniczych przemarza w zagłębieniach terenu , a następnie na zamkniętych równinach, z których zimne powietrze nie ma odpływu.

Szczyty wzniesień stanowią przeciwieństwo zagłębień terenu. W zimie temperatura tutaj jest wyższa , a przymrozki wiosenne są słabsze i rzadziej występują. Tereny takie są jednak zazwyczaj suchsze i wystawione na działanie wiatrów , co nie zawsze sprzyja uprawie roslin sadowniczych . Działanie wiatrów można złagodzić , stosując osłony sadząc drzewa krzaczaste i niskopienne oraz opryskując drzewa środkami zapobiegawczymi opadaniu owoców.

Zbocza wzniesień stanowią położenie pośrednie pomiędzy zagłębieniami terenu , a jego najwyższym wzniesieniem. Nie wszystkie zbocza są jednakowo przydatne na sady. Wartość ich pod tym wzgledem zależy od kąta nachylenia , czyli od jego spadku, oraz od wystawy, czyli od strony świata , w którą są zwrócone.

Na ogół zbocza o kącie nachylenia do 20º nadają się pod sady i ich zakładanie oraz prowadzenie nie sprawiają większych trudności . Zbocza o nachyleniu od 20 do 30º mogą być jeszcze wykorzystywane pod uprawę roślin sadowniczych , ale koszty z nią związane są wyższe.

Najstarszym sposobem przystosowania bardziej stromych zboczy do uprawy roslin jest budowanie taras (rys. 13).Na zboczu tworzy się wyrównane powierzchnie , na których wysadza się drzewa czy krzewy . Aby zapobiec erozji gleby, zbocza można zadarnić , a poziomą część uprawiać lub utrzymywać w ugorze herbicydowym. Uproszczoną formę terasy stanowią tzw. jaskółcze gniazda (rys.14), zbudowane dla poszczególnych roślin sadowniczych . Zarówno terasy , jak i jaskółcze gniazda są rozmieszczone wzdłuż poziomic.

Na zboczach można jeszcze sadzić drzewa i krzewy owocowe w tzw. bruzdy konturowe . Chronią one teren przed erozją i zatrzymują spływającą wodę. Stwierdzono, że w bruzdach wilgotność bywa większa o 34% niż w miejscach , gdzie woda swobodnie spływa. Bruzdy konturowe wyoruje się pługiem na szerokość dwóch skib. Na zboczach bardziej stromych wykonuje się bruzdy gęściej , sadząc rośliny w co drugą.

Zbocza o nachyleniu większym niż 30º nie nadają się pod sady towarowe, gdyż zbyt utrudniają zabiegi pielęgnacyjne , mogą być natomiast wykorzystane pod sady przydomowe.

Niekiedy stopień nachylenia zbocza określa się w procentach (5,10,20% itp.) , co oznacza że np. przy 5% nachylenia zbocze o podstawie 100 m ma 5 m wysokości . Pod uprawę roslin sadowniczych nadają się zbocza o nachyleniu do 20%.

Drugim czynnikiem mającym duży wpływ na przydatność zbocza dla produkcji sadowniczej jest jego wystawa.

Wystawa południowa zapewnia roślinom maksymalną ilość ciepła ze względu na najlepsze nasłonecznienie , gdyż kąt padania promieni słonecznych jest tutaj najbardziej zbliżony do prostego. Szczególnie silnie nagrzewają się tu gleby lżejsze. Z tej przyczyny takie zbocza nadają się pod uprawę przede wszystkim gatunków i odmian wymagających dużo ciepła, jak; brzoskwinia, morele, zimowe odmiany grusz, winorośl. Na zboczu południowym owoce wszystkich roślin sadowniczych wcześniej dojrzewają , lepiej się wykształcają , są smaczniejsze i trwalsze. Jedynie letnie owoce jabłoni i grusz w takich warunkach szybko przejrzewają i mącznieją.

Wystawa południowa ma jednak i ujemne strony. Wegetacja roślin rozpoczyna się tu wcześniej i panują największe wahania temperatury . W zwiazku z tym występują najczęściej i najsilniej zgorzele pni oraz przemarzanie pączków , kwiatów czy zawiązków . Silne nagrzewanie gleby przyśpiesza jej wysuszanie , sprzyjając rozpyleniu przy uprawie.

Na zbocza północne promienie padają przez małą część dnia, a do bardziej stromych zboczy słońce w ogóle nie dociera , toteż wegetacja rozpoczyna sie później , wahania temperatury są mniejsze i zgorzele oraz uszkodzenia przez wiosenne przymrozki są rzadsze. Wreszcie na zboczach północnych gleba jest zazwyczaj wilgotniejsza niż na południowych.

Wystawa północna ma jednak duże wady. Wskutek gorszych warunków cieplnych owoce dojrzewają póżniej i często mają gorszy smak u odmian cieplnolubnych zaś mogą nie dojrzeć . Najlepiej jeszcze udają się w tych warunkach letnie i jesienne odmiany jabłoni, następnie śliwy i wiśnie.

Wystawa wschodnia jest chłodniejsza niż południowa , dlatego początek wegetacji i kwitnienie roślin są tutaj nieco opóźnione . Zbocza o tej wystawie są narażone na bezpośrednie działanie wiatrów wschodnich , które w zimie wysuszają glebę i rośliny oraz zwiewają śnieg , zubożając zapasy zimowe wody i zwiększając niebezpieczeństwo przemarznięcia korzeni roślin.

Wystawa zachodnia ma podobne wady jak wschodnia . Znajduje się pod bezpośrednim działaniem wiatrów zachodnich , które mogą uszkadzać drzewa i strącać owoce. Jest ponadto cieplejsza , toteż groźba zgorzeli i niszczenia kwiatów przez przymrozki jest tu większa.

Wystawy pośrednie , jak południowo-wschodnia , południowo-zachodnia i inne mają również pośrednie właściwości. Za najodpowiedniejsze pod uprawę roślin sadowniczych uważa się zbocza o wystawie południowo-wschodniej i południowo-zachodniej.

 

  1. NAWADNIANIE ROŚLIN SADOWNICZYCH.

W okolicach o małej ilości opadów i glebach lżejszych nawadnianie wpływa bardzo korzystnie na wzrost i owocowanie drzew i krzewów owocowych. Istnieją następujące sposoby nawadniania plantacji roślin sadowniczych ; nawadnianie zalewowe, nawadnianie bruzdowe, nawadnianie poszczególnych drzew i deszczowanie.

Nawadnianie zalewowe można stosować na terenie równym . Otacza się go groblami i zatapia w pewnych odstepach czasu. Warstwa wody nie może przekraczać 15 cm i powinna utrzymać się na powierzchni do 48 godzin . W razie utworzenia się po nawodnieniu skorupy glebowej kruszy się ją broną lub kultywatorem.

Nawadnianie bruzdowe stosuje się najczęściej na terenie pochyłym . Wodę rozprowadza się w międzyrzędziach kilkoma bruzdami . Średnia długość bruzd powinna wynosić 70-100 m, głębokość 15-20 cm, a odstępy między nimi, w zależności od typu gleby , 70-150 cm . Najodpowiedniejsze nachylenie do nawadniania bruzdowego wynosi 2-2,5º . Przy większym spadku należy stosować bruzdy kręte. Przepływ wody powinien utrzymywać się w granicach 0,5-0,6 l/sek., gdyż wówczas woda nie niszczy bruzd. Przy tym systemie gleba nasyca się wodą do głębokości 75-100 cm.

Nawadnianie poszczególnych drzew jest najbardziej skomplikowane i polega na doprowadzeniu do nich wody za pomocą systemu bruzd . Zalewa się powierzchnię o średnicy 2-3 razy większej od średnicy korony. Ten typ nawadniania może być stosowany w młodym sadzie.

Zaletą deszczowania za pomocą specjalnych urządzeń jest równomierne rozprowadzenie wody niezależnie od ukształtowania terenu. Można także dokładniej dawkować wodę , zmniejszając jej zużycie , oraz połączyć nawadnianie z nawożeniem mineralnym.

W naszych warunkach nawadnianie roślin sadowniczych jest pożądane przede wszystkim wiosną i w pierwszej połowie lata ; przed kwitnieniem i powtórnie w okresie zawiązywania owoców. Póżniej nawadnianie powtarza się co 2 tygodnie , a kończy się na początku września , aby rośliny zdążyły przygotować się do spoczynku zimowego.

 

E.REJONIZACJA UPRAWY ROŚLIN SADOWNICZYCH.

Jak wynika z opisu warunków przyrodniczych Polski poszczególne regiony różnią się znacznie klimatem i ukształtowaniem terenu ; w związku z tym różne gatunki i odmiany roślin sadowniczych nie wszędziej się udają . Dlatego cały kraj podzielono na tzw. rejony sadownicze , o mniej więcej jednakowych warunkach przyrodniczych. Dla uproszczenia podział ten oparto na administracyjnych granicach, dla których Polska Komisja Pomologiczna przy Minister stwie Rolnictwa opracowała tzw. dobór odmian drzew owocowych. Są to zestawy odmian , które – według wieloletnich badań najlepiej udają się w poszczególnych województwach . Dobór odmian krzewów jagodowych opracowano dla całego kraju.

W pewnych odstępach czasu dobór odmian poddaje się rewizji i na podatawie nowych badań wprowadza się do niego poprawki.

 

ROZDZIAŁ V CZYNNIKI EKONOMICZNE I ORGANIZACYJNE

WPŁYWAJĄCE NA PRODUKCJĘ SADOWNICZĄ.

 

O rozmiarach i rodzaju produkcji sadowniczej decydują w dużym stopniu warunki ekonomiczne . Największe znaczenie mają rynek zbytu i siła robocza.

 

A.ZALEŻNOŚCI PRODUKCJI SADOWNICZEJ OD RYNKU

ZBYTU I SIŁY ROBOCZEJ.

 

W większości wypadków o wielkości sadu i jego składzie gatunkowym oraz odmianowym decyduje rynek zbytu: jego chłonność , odległość od sadu i warunki komunikacyjne.

Duże rynki zbytu , jak miasta ,ośrodki przemysłowe , miejscowości letniskowe i wczasowe oraz szlaki turystyczne, wymagają przede wszystkim owoców nadających się do spożycia na surowo. Najbardziej rentowne są tu owoce najwcześnie dojrzewające , stanowią one bowiem pewnego rodzaju nowalijkę , dzięki czemu osiągają wysoką cenę. Ponadto pozostają krótko na drzewie i nie wymagają przechowywania , zmniejsza się, więc zarówno ryzyko ich uprawy , jak i koszt własny. W bezpośrednim sąsiedztwie rynku zbytu w niewielkim od niego oddaleniu, gdy istnieją dobre warunki komunikacyjne można uprawiać odmiany o owocach delikatnych i krótkotrwałych . Zaleca się przede wszystkim produkować jabłka i gruszki smaczne i najwcześniej dojrzewające , wczesne czereśnie , śliwki i wiśnie oraz owoce jagodowe , a nawet brzoskwinie i morele, jeżeli pozwala na to klimat.

Wysoki dochód można jednak uzyskiwać tylko wówczas, gdy każdą ilość owoców sprzedaje się natychmiast , są one bowiem delikatne i łatwo psujące się . Toteż gdy podaż przewyższa popyt , cena spada , często poniżej kosztów produkcji. Przystępując zatem do uprawy roslin sadowniczych w takich warunkach trzeba dobrze poznać rynek zbytu.

W okolicach mniej chłonnego rynku zbytu, nawet znajdującego się w bezpośrednim sąsiedztwie i z dobrymi warunkami komunikacyjnymi, należy ograniczyć produkcję owoców delikatnych i wcześnie dojrzewających na korzyść trwalszych. Można też przedłużyć okres sprzedaży delikatnych owoców uprawiając odmiany o różnej porze dojrzewania.

Zakładając sad towarowy z dala od dużych rynków zbytu i bez dogodnego transportu , ogranicza się do minimum uprawę pestkowych i jagodowych , wykluczając odmiany o owocach źle znoszących transport , i produkuje głównie jabłka odmian zimowych.

Skład gatunkowy i odmianowy sadu towarowego i plantacji krzewów jagodowych zależy w dużym stopniu od liczby pracowników , których można zatrudnić zwłaszcza przy zbiorze . Jeśli w tym okresie nie można zapewnić sobie potrzebnej siły roboczej, należy zrezygnować z uprawy gatunków pestkowych i jagodowych . Dobierając kilka kolejno dojrzewających odmian można również uniknąć spiętrzenia prac . Nakłady pracy na pielegnowanie sadu i zbiór owoców można także zmniejszyć sadząc drzewa krzaczaste lub niskopienne.

 

B. CZYNNIKI ORGANIZACYJNE WPŁYWAJĄCE NA

PRODUKCJĘ SADOWNICZĄ.

 

sad TOWAROWY JAKO SAMODZIELNA JEDNOSTKA GOSPODARCZA. sad towarowy może stanowić samodzielną jednostkę gospodarczą . Zajmuje on wówczas około 80% i więcej powierzchni gospodarstwa . Inne działy produkcji roślinnej czy zwierzęcej służą do samozaopatrzenia. W takim gospodarstwie obornik trzeba kupować lub zastępować go nawozami zielonymi albo stosować gospodarkę bezobornikową zadarniając glebę. Jeden kierunek gospodarki jest też nieco ryzykowny , ale ryzyko wynikające z wypadków losowych można zmniejszyć , uprawiając parę gatunków , czy choćby odmian . Gospodarstwo wyłącznie sadownicze wymaga wysokich nakładów na inwestycje i na robociznę. Aby więc zapewnić należytą jego dochodowość , należy produkować owoce najlepszej jakości . Gospodarstwo takie po zlikwidowaniu starego sadu nie rozporządza przez kilka lat terenem do założenia nowego. Mimo tych trudności organizuje się obecnie gospodarstwa wyłącznie sadownicze, gdyż nauka rozwiązała już szereg problemów związanych z ich prowadzeniem.

sad TOWAROWY JAKO DZIAŁ GOSPODARSTWA ROLNEGO. Znacznie częściej spotyka się w naszym kraju sady stanowiące część gospodarstwa rolnego. Sadownictwo może stanowić dział główny , dział równorzędny z innymi lub dział uboczny. Pod uprawę roślin sadowniczych można przeznaczyć tym większą powierzchnię , im bardziej sprzyjają temu warunki przyrodnicze oraz ekonomiczne i im mniejsze jest gospodarstwo.

Sadownictwo jako główna gałąź gospodarstwa rolnego w decydujący sposób wpływa na jego organizację. Pozostałe użytki rolne przeznacza sie głównie pod niezbyt pracochłonne rośliny rolnicze, zwłaszcza pastewne , prowadząc jednocześnie chów zwierząt dla pozyskania obornika. Jeżeli istnieje możliwość zakupu obornika lub prowadzi się w sadzie gospodarkę bezobornikową, można także uprawiać warzywa lub inne dochodowe rośliny , pod warunkiem jednak , że nie ma trudności w znalezieniu pracowników sezonowych , gdyż takie połączenie upraw zaostrza trudności terminowego wykonania prac.

Dopuszczalna wielkość sadu stanowiącego główny dział gospodarstwa rolnego nie jest jeszcze dokładnie ustalona. Na ogół przyjmuje się , że powinien on zajmować około 40% , a w większych gospodarstwach – około 25% całego areału.

Jeżeli sadownictwo jest równorzędne z innymi działami produkcji roślinnej, to wszystkie działy stanowią do pewnego stopnia samodzielne jednostki, ale tworzą ograniczoną całość . W tym wypadku wielkość sadu zależy od możliwości zatrudnienia pracowników i chłonności rynku zbytu. Prowadząc sadownictwo intensyfikuje sie całe gospodarstwo. Badania wykazują , że sad zajmujący około 15% całego areału może dać gospodarstwu około 50% dochodu. Sadownictwo jako dział równorzędny z innymi działami gospodarstwa utrzyma się jeszcze przez wiele lat, gdyż może dostarczać wysokojakościowych owoców bez większego ryzyka i bez podstawowych zmian w organizacji gospodarstwa.

Sadownictwo jako dział równorzędny z innymi działami gospodarstwa utrzyma się jeszcze przez wiele lat, gdyż może dostarczać wysokojakościowych owoców bez większego ryzyka i bez podstawowych zmian w organizacji gospodarstwa.

Spotyka się jeszcze dość często sady traktowane jak uboczny dział gospodarstwa rolnego. W związku z tym na prowadzenie sadu przeznacza się małe nakłady i bardzo często otrzymuje się niskie i niewiele warte plony. Takie sady powinny ulec stopniowej likwidacji , albo powinny być powiększone do racjonalnych rozmiarów i zintensyfikowane.

TYPY sadÓW. Zakładajac sad należy zdecydować , do jakiego celu ma służyć , od tego bowiem zależy jego wielkość , skład gatunkowy i odmianowy , forma drzew, pielęgnowanie oraz efekty ekonomiczne. Zależnie od przeznaczenia można rozróżnić następujące typy sadów: 1)towarowe, 2)przemysłowe, 3)amatorskie, 4)mateczne, 5)doświadczalne i 6)drzewa przydrożne. Każdy z tych typów cechuje się specyfiką założenia i prowadzenia.

Sady towarowe zwane też handlowymi, mają podstawowe znaczenie, muszą bowiem pokrywać zaopotrzebowanie rynku na owoce spożywane w stanie surowym . Wielkość sadów towarowych waha się od kilku do kilkuset hektarów. Przyjmuje się , że w spółdzielniach produkcyjnych może przekraczać nawet 100 ha , a w gospodarstwach indywidualnych w aktualnej sytuacji ekonomicznej – około 2 ha, w niedalekiej przyszłości – około 5ha.

Jedną z podstawowych zasad przy zakładaniu sadu towarowego jest ograniczenie liczby uprawianych odmian . Na ogół zaleca się sadzić 4-6 odmian. Uzyskuje się wówczas dużą mase jednolitych owoców, co wpływa na obniżenie kosztów produkcji . Ze względu jednak na zapylenie i wypadki losowe nie można ograniczać się do jednej czy nawet dwóch odmian.

W sadzie towarowym uprawia się tylko odmiany należące do doboru, dając pierwszeństwo odmianom preferowanym, jeśli oczywiście pozwalają na to warunki przyrodnicze i organizacyjne . W rejonach najchłodniejszych nie wolno zakładać sadu towarowego z gatunków i odmian wraźliwych na mróz.

Każdy sad towarowy musi mieć zapewnioną fachową opiekę, gdyż od tego w dużym stopniu zależy dochodowość . Specjalizacja w zakresie sadownictwa pozwala uniknąć błędów w prowadzeniu sadu, otrzymywać corocznie wysokie plony owoców najwyzszej jakości.

Sady przemysłowe zajmują także duże powierzchnie i stanowią pewną odmianę sadów towarowych. W sadach tego typu uprawia się jednak gatunki i odmiany , których owoce są najbardziej przydatne na przetwory. Ze względu na stały rozwój przetwórstwa owocowego przemysł coraz częściej kontraktuje owoce dla swoich celów.

Do sadów amatorskich , występujących u nas w największych ilościach , zalicza się sady przydomowe , przyzagrodowe i ogrody działkowe. Pierwsze sa zakładane w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań miast i osiedli, drugie – przy wiejskich zagrodach, ogrody działkowe zaś są lokalizowane na specjalnych terenach , w większym lub mniejszym oddaleniu od centrum miast.

Zadaniem sadów amatorskich jest przede wszystkim dostarczanie owoców ich właścicielom lub użytkownikom . Zajmują one niewielką powierzchnię często wynoszącą zaledwie kilkaset metrów kwadratowych; większe są rzadkością . Sady amatorskie cechuje wielka różnorodność gatunków i odmian , gdyż przy ich zakładaniu nie obowiązuje ani dobór odmian , ani forma drzew czy krzewów jagodowych. Szczególne znaczenie mają ogrody działkowe , które nie tylko pokrywają zaopotrzebowanie ich użytkowników na owoce , ale są również miejscem odpoczynku, a nawet rozrywki.

Zupełnie inny typ stanowią sady mateczne. Zakładane są one przy większych szkółkach drzew owocowych i mają dostarczać corocznie zrazów odmian szlachetnych. Wielkość takiego sadu zależy od rozmiarów szkółki i zapotrzebowania naa zrazy . W związku z kierunkiem użytkowania sady mateczne prowadzi się w ten sposób , aby przede wszystkim otrzymywać corocznie potrzebną ilość zrazów o dobrze wykształconych i zdrowych pąkach. Produkcja owoców jest celem ubocznym.

Sady doświadczalne zakłada się przy instytucjach naukowych i wyższych uczelniach. Jak wskazuje nazwa, prowadzi się w nich rozmaite prace badawcze. Rozmiary sadu doświadczalnego, jego skład gatunkowy i odmianowy, forma drzew, pielęgnowanie itp. zależą od tematyki badaań.

uprawa drzew owocowych przy drogach była u nas dość pospolita, szczególnie w województwach zachodnich i centralnych. Sadzono głównie jablonie, czereśnie, wiśnie i śliwy. drzewa te pozostają pod opieką wydziałów drogowych . Obecnie obsadza się drogi drzewami parkowymi , które nie wymagają starannego pielegnowania , znacznie lepiej znoszą silne cięcie i uszkodzenia oraz nie utrudniają ruchu drogowego.

 

ROZDZIAŁ VI

ZAKŁADANIE SADU TOWAROWEGO I AMATORSKIEGO.

 

 

Wszystkie czynności konieczne przy zakładaniu sadu towarowego czy amatorskiego muszą być wykonane bardzo starannie, gdyż każdy błąd może przez długie lata odbijać się ujemnie na produktywności drzew. Ze względu na znaczenie szczegółowiej omówimy zakładanie sadu towarowego , przy czym należy wykonać nastepujące czynności: 1) wybrać i przygotować teren, 2) dokonać odpowiedniego wyboru gatunków i odmian, 3) nabyć materiał szkółkarski , 4) wybrać najwłaściwszą porę sadzenia drzewek, 5) posadzić drzewka , 6) sporządzić dla sadu dokumentację . Na ogół przy zakładaniu sadów innego typu tryb postępowania jest podobny.

 

A.WYBÓR I PRZYGOTOWANIE TERENU POD sad TOWAROWY.

 

Bez względu na sadzone gatunki należy wybrać pod sad towarowy mozliwie najlepsze stanowisko , gdyż jest to jeden z podstawowych warunków jego wysokiej dochodowości. Jak mówiliśmy , na terenie sfalowanym najlepiej nadają się pod sad stanowiska położone wyżej położone i łagodne zbocza o wystawie południowo-wschodniej lub południowo-zachodniej , na terenie prawie równym – nawet najmniejsze wzniesienia .

Stanowisko pod sad powinno mieć również odpowiednie warunki glebowe (głębokość gleby , poziom wody gruntowej oraz odczyn gleby), które będą podane przy omawianiu poszczególnych gatunków roślin sadowniczych.

Pole przeznaczone pod sad należy starannie przygotować , gdyż posadzone drzewka wymagają dobrych warunków do przyjęcia się . W tym celu można uprawiać tu przez kilka lat okopowe i mieszanki. Bardzo dobrym przedplonem są; lucerna, koniczyna, lub koniczyna z trawami.

Według niemieckich doświadczeń bardzo dobrym przedplonem dla roślin sadowniczych są szparagi, które ułatwiają szybkie i głębokie rozrastanie się korzeni drzew , co korzystnie wpływa na ich zaopatzrenie w wodę i pokarmy.

Na rok przed założeniem sadu stosuje się pod przedplon dużą dawkę obornika (400-600q/ha ). Po zbiorze przedplonu rozsiewa się nawozy fosforowe oraz potasowe w ilości 80-160 kg P2O5 i 200-300 kg K2O na 1ha i przeprowadza podorywkę , a następnie bronowanie lub talerzowanie. Co najmniej na 4-6 tygodni przed sadzeniem drzewek wykonuje się głęboką orkę (35-40 cm ) pługiem z pogłębiaczem . Wczesna orka umożliwia uleżenie się ziemi przed sadzeniem drzewek , dzięki czemu unika się ujemnych następstw jej osiadania , np. odsłonięcia korzeni lub zrywania młodych korzonków. Zaorane pole wyrównuje się broną lub włóką. Przy wiosennym sadzeniu drzewek orkę przeprowadza się jesienią, a wiosną – bronowanie lub włókowanie ; tylko na glebach cięższych może być konieczne kultywatorowanie.

Przed sadzeniem drzewek na bardziej stromych zboczach najlepiej jest najpierw utworzyć terasy, a następnie sadzenie na przygotowanej i wyrównanej , płaskiej powierzchni. Można też umieszczać drzewek w „jaskółczych gniazdach” lub bruzdach konturowych opisanych uprzednio .

Uprawę na zboczach o mniejszym spadku najlepiej jest również przeprowadzić wzdłuż poziomic. Zapobiega to erozji i ułatwia wykonanie zabiegów agrotechnicznych w sadzie. Jeżeli gleba przeznaczona pod sad jest zbyt wilgotna, konieczne jest jej odwodnienie, które można wykonać za pomocą rowów otwartych lub zamkniętych.

Na polu bez odpływu stosuje się rowy otwarte głębokości 150 cm , rozmieszczone co 60-80 m, na glebach cięższych gęściej , na lżejszych rzadziej.

Pole o zapewnionym odpływie wód odwadnia się rowami zamkniętymi , co nazywa się drenowaniem. Na ogół technika drenowania w sadach jest podobna do stosowanej na polach , jednakże używa się sączków o większej średnicy i zakłada je głębiej (od 160 do 200 cm) . Aby uniknąć szybkiego zatkania sączków przez korzenie , zaleca się zakładać dreny pośrodku przyszłych międzyrzędzi sadu, a szpary między sączkami okrywa papą lub folią . Zamiast sączków można układać faszynę , kamienie lub żerdzie.

Plan drenowania należy dostosować do ukształtowania terenu , a dopiero do tego planu – rozmieszczenie roślin sadowniczych.

 

 

B. ROZPLANOWANIE I URZĄDZANIE TERENU.

 

Zakładany sad powinien być osłonięty przed wiatrami . Osłony stanowią zaporę, która skierowuje prąd powietrza w górę albo też osłabia jego siłę . Osłony mogą byc naturalne lub sztuczne. Naturalne – to zbocza wzgórz lub lasy czy inne zadrzewienia , sztuczne -to wysadzone rzędy drzew i krzewów. Sztucznymi osłonami są także budynki , mury lub płoty.

Skuteczność oslony z drzew zależy od ich gatunku , rozstawy i ukształtowania terenu. Przyjmuje się, że osłony chronią przed wiatrem położony poza nimi obszar długości 20-30 razy większej od ich wysokości. Jeżeli np. osłona ma 15 m wysokości , to jej działanie będzie sięgać na odległość 300-400 m w głąb sadu ( rys. 10). W dużych sadach może być konieczne wysadzanie kilku pasów drzew.

Szerokość osłon może być różna , nie powinna jednak przekraczać 10-15 m. Im jest szersza tym droższa, a przy tym nie lepsza od wąskiej.

Osłony mogą być zwarte lub ażurowe . Pierwsze tworzy się z roślin gęsto sadzonych , drugie – z sadzonych rzadziej. Osłony ażurowe są lepsze, gdyż osłabiają siłę wiatru, ale zapewniają dla sadu słaby przewiew.

Osłony powinny być prostopadłe do wiejących wiatrów. Nie wolno zakładać ich w najniższych częściach sadu, gdyż może utworzyć się w tym miejscu zastoisko mrozowe. Natomiast osłona umieszczona w najwyższej części sadu chroni go przed napływem mas zimnego powietrza.

Do zakładania osłon nadają się przede wszystkim drzewa oraz krzewy wysokie i szybko rosnące , wytrzymałe na mróz, a także odporne na choroby i szkodniki . Z drzew zaleca się sadzić ; topolę Simona, topolę czarną piramidalną , klon zwyczajny , wiąz , lipę i inne, z iglastych świerk i żywotnik (tuje) z krzewów – ałycze i leszczynę. Jeśli osłona ma mieć także charakter obronny , można jako podszycie ałycze lub różę pomarszczoną (Rosa rugosa).

Układ roślin w osłonie może być różny . Jeden rząd mogą stanowić drzewa sadzone co 2,5-3 m , drugi ( w odległości 3-4 m od pierwszego) krzewy sadzone co 40-50 cm . drzewa dobrze jest sadzić naprzeciwlegle. Odległość od pierwszego rzędu drzew owocowych powinna wynosić 10-15cm .

drzewa i krzewy osłony zaleca się sadzić na parę lat przed zakładaniem sadu , aby rozrosły się przed wejściem sadu w okres owocowania.

sad należy ogrodzić . Najlepsze i najtrwalsze jest ogrodzenie z drucianej siatki wysokości 150-180cm , o średnicy oczek 5 cm , rozpiętej na betonowych lub żelaznych słupkach , z 1 lub 2 rzędami kolczastego drutu u góry . Słupki umieszcza się co 3 m. Jeżeli nie można sadu ogrodzić siatką , należy go zabezpieczyć (przynajmniej przed grubszą zwierzyną dziką i zwierzętami gospodarskimi) 2 lub 3 rzędami drutu kolczastego i żywopłotem z ałyczy.

Zakładając większy sad towarowy teren dzieli się na kwatery. Powinny one mieć kształt możliwie regularny – kwadratowy lub prostokątny – i wielkość nie przekraczającą 5 ha . Ułatwia to rozmieszczanie drzew i uprawę roli . Drogi między kwaterami powinny być dostatecznie szerokie , aby zapewnić wygodny dojazd do każdej części sadu. Zakładając sad w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań , należy jego plan dostosować do rozmieszczenia magazynów i pomieszczeń na narzędzia , maszyny środki transportu , nawozy itp. W obrębie sadu powinno znajdować się jedno lub więcej źródeł wody.

 

  1. DOBÓR GATUNKÓW I ODMIAN.

 

sad towarowy może być jednogatunkowy , np. jabłoniowy , gruszowy , wiśniowy itp, lub wielogatunkowy , a wówczas zaleca się sadzić poszczególne gatunki w osobnych kwaterach. W przeciętnych warunkach w sadzie wielogatunkowym powinno być najwięcej jabłoni ( około 60-80% i więcej ), następnie śliw ( 15-20% ) i w końcu grusz, wiśni i czereśni ( 5-10%) . Dobór gatunków może jednak ulegać dużym wahaniom, zależnie od miejscowych warunków.

Ważny jest również odpowiedni wybór odmian, głównie jabłoni, w zależności od pory dojrzewania owoców. W przeciętnych warunkach zaleca się sadzić najwięcej odmian zimowych 60-70% i więcej , mniej letnich 15-20% i jesiennych 5-10% . Zimowe odmiany bowiem najdłużej się przechowują , toteż dostarczane są na rynek zimą i wiosną , gdy nie ma innych owoców, dzięki czemu osiągają wysoką cenę. Niektórzy producenci uprawiają tylko odmiany zimowe.

Wybierając odmiany , nie wolno zapomnieć o zapewnieniu dobrego zapylenia ich kwiatów, gdyż od tego zależy obfitość owocowania i jakości owoców. Rozróżnia się odmiany samopylne i obcopylne. Pierwsze wydają owoce po zapyleniu (ściślej zapłodnieniu) kwiatów własnym pyłkiem . Takich odmian jest mało , a i one po zapyleniu obcym pyłkiem owocują na ogół obficiej i wykształcają ładniejsze owoce. Najwięcej odmian samopylnych mają śliwy i wiśnie. Odmiany obcopylne wymagają do zapylenia pyłku innych odmian. Wśród odmian obcopylnych rozróżnia się tzw. dobre i złe zaplecze . Dobrymi zapleczami mogą być również odmiany samopylne. Złe zapylacze nie zapylają dobrze ani własnych kwiatów, ani kwiatów innych odmian. Brak zdolności dobrego zapylania (zapłodnienia) kwiatów jest spowodowany tym, że zamiast podwójnego zestawu chromosomów mają potrójny ( dlatega otrzymały nazwę triploidalnych ). Najwięcej złych zapylaczych występuje u jabłoni (Grochówka, Cesarz Wilhelm, Boskoop, Pepina Ribstona ) i u grusz ( Bera Diela, Plebanka i inne).

Mogą też występować pary odmian tzw. intersterylnych. Należą do nich wg Kobla u jabłoni Cortland i McIntosh, u grusz Dobra Ludwika i Bonkreta Williamsa. Intersterylność, nazywana też niepłodnością grupową , polega na tym że para odmian nie może się wzajemnie zapłodnić ze względów fizjologicznych, chociaż obie mają normalny pyłek . Takich odmian jest mało i nie odgrywają roli w produkcji owoców.

W celu zapewnienia dobrego owocowania nie wolno zakładać sadu z samych odmian triploidalnych lub z ich liczebną przewagą. Najlepiej jest sadzić odmiany , które zapylają się wzajemnie. Wtedy rozmieszcza się je w kwaterze co rząd lub co dwa na przemian (rys. 15). Jeżeli odmiany – złe zapylacze lub odmiany intersterylne mają stanowić większość w sadzie lub jeżeli zakłada się kwatery jednoodmianowe, to co trzecie drzewo w co trzecim rzędzie lub całe rzędy powinny stanowić zapylacze ( rys.16). Dobrze jest zapylające się nawzajem odmiany sadzić blisko siebie, gdyż odległość od zaplecza ma duży wpływ na obfitość owocowania odmiany podstawowej (rys. 17). Ponato odmiany sadzone na jednej kwaterze powinny kwitnąć i dojrzewać w tej samej porze oraz mieć podobne wymagania uprawowe.

Jak już wspomniano , odmiany dla sadu towarowego wybiera się z obowiązjącego doboru . Dobrze jest także zaobserbować udawanie się poszczególnych odmian w sąsiednich sadach.

Do sadów towarowych intensywnych najlepiej nadają się drzewka krzaczaste i niskopienne , dla sadów tradycyjnych – jeszcze drzewka półpienne. W sadach intensywnych można także sadzić drzewka karłowe , należy jednak pamiętać , że wymagają one staranniejszej opieki i są wraźliwsze na mróz , a koszt założenia z nich sadu jest znacznie większy. Dlatego – przynajmniej w surowszych warunkach klimatycznych i nie mając dostatecznych kwalifikacji – lepiej jest sadzić drzewa szczepione na siewkach wytrzymałych na mróz i mniej wymagających co do gleby.

 

  1. ZAKUP MATERIAŁU SZKŁÓKARSKIEGO.

 

Po ustaleniu odmian i wysokości pnia drzew należy nabyć materiał szkłókarski , który powinien należeć do wyboru I i być pewnym odmianowo. Przeważnie sprzedawane są drzewka z jednoroczną koroną lub starsze, jeżeli odmianę szlachetną zaszczepiono w koronie przewodniej . Coraz częściej zaleca się sadzić jednoroczne okulanty. Lepiej znoszą one przesadzanie, łatwiej jest uformować im odpowiednią koronę na żądanej wysokości oraz uzyskać właściwe kąty między przewodnikiem i pędami szkieletowymi ; są one ponadto znacznie tańsze. Jednoroczne okulanty nadają się szczególnie do sadów intensywnych , gdzie się je w małej rozstawie.

Materiał szkółkarski najlepiej jest nabywać jesienią , nawet przy sadzeniu wiosennym, wtedy bowiem wybór jest większy i łatwiej skompletować żądany zestaw odmian.

Jeżeli nabywca odbiera drzewka ze szkółki i przewozi własnym transportem , to przejmuje na siebie całą odpowiedzialność za transport . Wszelkie reklamacje są dopuszczalne tylko przy odbiorze drzewek . Jeżeli drzewka wysyłane są przez szkółkę koleją , to po otrzymaniu zawiadomienia o nadejściu przesyłki należy ją natychmiast odebrać , co czyni się komisyjnie i protokolarnie , szczególnie gdy przesyła się drzewka luzem. Wówczas można reklamować w razie stwierdzenia innej liczby drzewek , innego wyboru, silniejszych uszkodzeń, zaschnięcia korzeni, niewłaściwego gatunku lub odmiany. Wszelkie uwagi zamieszcza się w protokole i składa reklamację w zakładzie szkółkarskim.

Do chwili sadzenia do gruntu trzeba odebrane drzewka dobrze zabezpieczyć przed wyschnięciem i uszkodzeniem . Jeżeli będą sadzone wkrótce lub przynajmniej w tym samym sezonie, wystarczyć umieścić je w chłodnym , zacienionym i zacisznym pomieszczeniu , okrywając korzenie szczelnie liśćmi , mchem lub mierzwą i obficie zlewając wodą.

Po rozpakowaniu balotów z materiałem szkółkarskim sprawdza się , czy zawartość odpowiada zamówieniu , biorąc także pod uwagę stan zdrowotny. W czasie mrozów drzewka zapakowane w baloty można przez kilka dni przetrzymać w temperaturze 0-2 ͦ C. Po rozpakowaniu przechowuje się w podany sposób. W razie zaschnięcia korzeni należy zanurzyć je natychmiast w wodzie na kilka lub też kilkanaście godzin.

Drzewka przeznaczone do dłuższego przetrzymania , np. od jesieni do wiosny należy zadołować . W tym celu w miejscu zacienionym i zabezpieczonym przed dostępem zwierząt wykopuje się rów tak głęboki , aby zmieściły się w nim korzenie. Następnie drzewka układa się rzędem ściśle obok siebie , opierając korzenie o dno rowu. Korzenie wraz z częścią pni zasypuje się ziemią i obficie zlewa wodą . Długość rowu zależy od liczby drzewek, można też wykopać kilka rowów.

 

E. SADZENIE DRZEWEK OWOCOWYCH

 

PORA SADZENIA. Drzewka owocowe sadzi się jesienią lub wiosną. Oba terminy mają dodatnie i ujemne strony .

Jesienne sadzenie drzewek jest korzystniejsze, gdyż przy sprzyjającej pogodzie zdążą się jeszcze zakorzenić przed zimą . Dzięki temu wiosną rosną normalnie i już w pierwszym roku wydają długie przyrosty. Ponadto są odporniejsze na wiosenne susze. Późną jesienią zakończone są już inne prace i łatwiej jest o pracowników niż na wiosnę , dłuższy jest też okres , w którym można sadzić . Wreszcie w ciągu zimy w dołkach wokół drzewek gromadzi się dużo wody , tak potrzebnej w okresie wiosennym.

Ujemną stroną jesiennego sadzenia jest możliwość uszkodzenia drzewek przez mróz i wysuszające wiatry. Wymagają więc obwinięcia słomą lub innym materiałem. Drzewka posadzone wiosną są bardziej wraźliwe na brak wody w okresie zakorzeniania się oraz rozpoczynania wzrostu i przy jej niedoborze duży procent drzewek może się nie przyjąć. Dość często zdarza się , że drzewka , zwłaszcza grusz , dopiero w lecie wydają po parę listków lub bardzo krótkich przyrostów. Wskutek tego formowanie korony i owocowanie opóźniają się o rok. Sadzenie wiosenne daje dobre wyniki, jeżeli wykonane jest możliwie najwcześniej, gdy w glebie jest duży zapas wody. Jednakże niektóre gatunki drzew owocowych lepiej znoszą sadzenie wiosenne. Należą do nich orzechy wloskie, morele, brzoskwinie.

ROZMIESZCZENIE GATUNKÓW I ODMIAN.Umiejętne rozmieszczeniew sadzie poszczególnych gatunków i odmian drzew owocowych w dużym stopniu decyduje o powodzeniu ich uprawy . Może ono przyczynić się do lepszego zabezpieczenia ich przed przemarzaniem, chronić owoce przed strącaniem przez wiatr, a roślinom zapewnić potrzebną ilość wody.

Teren najwyżej położony na zboczu ma wyższe temperatury niż dolina, jest najbardziej narażony na wiatry, zawsze odznacza się najniższym poziomem wody gruntowej. Dlatego należy tu sadzić gatunki i odmiany o owocach nie opadających , wytrzymałe na suszę , ale mało wytrzymałe na mróz . Do takich drzew owocowych należą orzechy włoskie , czereśnie , wiśnie , a także brzoskwinie i morele . Nieco niżej należy sadzić gatunki lub odmiany jeszcze znoszące dość niski poziom wody gruntowej i wraźliwe na mróz, a więc grusze i niektóre odmiany jabłoni. Jeszcze niżej powinno się umieszczać gatunki i odmiany wytrzymalsze na niskie temperatury . Wreszcie najniższy teren przeznacza się pod uprawę śliw , które wymagają najwilgotniejszych gleb i powietrza . Ze względu jednak na gromadzące się tu zimne powietrze trzeba dobrać stosunkowo wytrzymałe odmiany . W sadzie jabłoniowym należy również sadzić odmiany najwytrzymalsze na mróz.

Na terenie mniej więcej płaskim warunki są dość wyrównane , ale i tu mogą znaleźć się miejsca zaciszne i cieplejsze . Należy je wykorzystać pod gatunki i odmiany wymagające lepszych stanowisk.

Jeżeli sad graniczy z drogą publiczną , dobrze jest od jej strony sadzić odmiany późnozimowe , o owocach do zbioru słabo zabarwionych. Pozwoli to częściowo uniknąć szkód wyrządzanych przez przechodniów.

ROZSTAWA DRZEW. Drzew w sadzie towarowym nie powinno się sadzić ani zbyt gęsto , ani w nadmiernych odległościach . W pierwszym wypadku sad szybko się zagęszcza , gałęzie sąsiednich drzew krzyżują się, zacieniają wzajemnie , co wpływa ujemnie na ich zdrowotność i produktywność . Natomiast przy sadzeniu drzew z zbyt dużych odstępach zmniejsza się ich liczba na 1 ha , a tym samym obniża plon i dochód sadu.

Rozróżnia się dwa typy sadów; sady intensywne, o dużej liczbie drzew na jednostce powierzchni, i sady tradycyjne, z mniejszą liczbą drzew na 1 ha. Na przykład w intensywnym sadzie jabłoniowym może przypadać od 400 do 2000 drzew na 1 ha , w sadzie tradycyjnym zaś sadzi się ich zaledwie 100 – 200 . Obecnie zaleca się zakładać tylko sady intensywne, o kilkakrotnej większej wydajności owoców niż w sadach tradycyjnych. Otrzymuje się wcześnie dużą masę dorodnych owoców , gdyż pochodzą z drzew młodych , a koszt produkcji 1 kg owoców jest 2-3 krotnie mniejszy niż w sadzie tradycyjnym. Bliższe szczegóły na ten temat zostaną podane przy uprawie poszczególnych gatunków drzew owocowych.

W sadzie towarowym drzewa owocowe sadzi się zazwyczaj w kwadrat lub prostokąt . W pierwszym wypadku odstępy między rzędami i pomiędzy drzewami w rzędach są jednakowe , np.10X10 m, 8X8 m, 7X7 m, 5X5 m itd., w drugim – różne , np. 10X8 m, 8X6 m, 10X5 m , 6X4 m , itp. Większe liczby to odległość między rzędami drzew, mniejsze – odstępy między nimi w rzędach . Praktyka wykazuje , że rozmniejszczenie drzew w prostokąt jest bardzo dogodne , wtedy bowiem można długo trzymać między rzędami odpowiednio szeroką tzw.uliczkę roboczą, potrzebną do przejazdu maszyn i środków transportu.

WYTYCZANIE MIEJSC POD DRZEWKA. Przed sadzeniem drzewek należy wyznaczyć dokładnie ich miejsca, gdyż proste i równoległe rzędy ułatwiają później prace uprawowe i pielęgnacyjne . Wytyczanie miejsc jest na ogół czynnością dość trudną, zwłaszcza na terenie większym i nierównym . Najlepiej wykona ją mierniczy , można jednak zrobić to we własnym zakresie.

Najpierw dokładnie ustala się ogólną powierzchnię sadu, następnie dzieli się na kwatery możliwie o konturach kwadratowych lub prostokątnych , wreszcie wytycza się miejsca pod drzewka . Ostatnią czynność rozpoczyna się od wyznaczenia kąta prostego w czterech rogach kwatery , choćby nie miała kształtu kwadratu lub prostokąta. Pozostałe kawałki pola – kliny- wymierza się na końcu. W najprostszy sposób można wyznaczyć kąt prosty za pomocą sznura, opierając się na twierdzeniu Pitagorasa (rys. 18 ). Jeśli jeden bok trójkąta będzie miał 3 m długości , drugi 4m , a trzeci 5 m, to pomiędzy bokami krótszymi powstanie kąt prosty. Kąty proste można również wyznaczyć węgelnicą pryzmatyczną . Wtedy 3 tyczki miernicze ustawia się w 3 narożnikach kwatery i od jednej z nich węgielnicą wizuje się 2 następne tyczki . Jeśli w węgelnicy pokryją się one ze sobą , to obie wytyczane linie są do siebie prostopadłe, czyli kąt prosty . W ten sposób wyznacza się wszystkie 4 boki kwatery (rys.19). Następnie na wytyczonych bokach wyznacza się za pomocą taśmy mierniczej lub sznura miejsca pod drzewka, wbijając tyczki lub paliki . Wytyczanie miejsc w obrębie kwatery jest już łatwiejsze. Potrzebne są do tego 3 osoby. Jedna ustawia tyczkę , kierując się wskazówkami pozostałych osób , które stoją przy dwu bokach kwatery, za tyczkami zatkniętymi na nich , i wizują (rys. 20).

Na polu nieregularnym najpierw wyznacza się miejsca pod drzewka w kwaterach kwadratowych lub prostokątnych, później na pozostałych jego skrawkach , dostosowujac układ rzedów do przylegającej kwatery. Na terenach falistych pomiary wykonuje się partiami.

Przy zakładaniu sadu jeszcze dość często stosuje się paliki, do których przywiązuje się drzewka . Ułatwia to im zakorzenienie się i zabezpiecza przed pochyleniem czy nawet wywróceniem przez wiatr . Nie palikuje się jednorocznych okulantów ani drzewek silnie korzeniących się, sadzonych w miejscach zacisznych.

Paliki powinny być proste, gładkie, o średnicy 6-9 cm i odpowiedniej długości . Po wbiciu w ziemię na głębokość około 50 cm powinny sięgać parę centymetrów poniżej korony . Paliki konserwuje się uprzednio , mocząc je w 5-procentowym roztworze siarczanu miedzi lub w roztworach Soltoxu i Xylamitu żeglarskiego , stosowanych kolejno po sobie. Początkowo zanurza się paliki na 15-30 minut w 10-procentowym roztworze Soltoxu , a następnie suszy sie je przez 2-3 tygodnie. Tak zakonserwowane mogą przetrwać od kilku do kilkunastu lat. Niektórzy sadownicy dolną, zaostrzoną część palika opalają lub zanurzają w smole.

Paliki wbija się od strony południowej lub południowo-zachodniej , aby chroniły pnie przed nagrzewaniem i wysuszaniem przez promienie słoneczne. Wyjątek stanowią drzewka sadzone przy drodze , które palikuje się od jej strony, aby chroniły przed uszkodzeniami mechanicznymi.

GŁĘBOKOŚĆ SADZENIA DRZEWEK. Dawniej sadzono drzewka w głębokie doły , na których dno dawano dużo obornika lub kompostu. Ten sposób sadzenia okazał się jednak niepraktyczny i nieekonomiczny , a w pewnych wypadkach nawet szkodliwy . Stopniowo rozkładająca się masa organiczna zmniejszała swoją objętość , powodując coraz większe zagłębianie się drzewek , co ujemnie wpływało na ich wzrost , zdrtowtność i produktywność , zwłaszcza na glebach cięższych . Dlatego na glebach tego typu zaleca się sadzić drzewka w dołach tylko takiej głębokości , aby mieściły się korzenie , a szyjka korzeniowa znalazła się blisko powierzchni. Na glebach lżejszych dołki mogą być głębsze . Obecnie zaleca się przygotować pod nie dołki głębokości 50cm i szerokości 60-100cm. Na ogół wykopuje się je ręcznie , chociaż mamy już do tego celu specjalne mechaniczne świdry ( rys.21 ) .

Ze względu na głęboką orkę i obfite nawożenie przed założeniem sadu na dno dołków nie daje się na ogół obornika czy kompostu. Nawożenie takie zalecane jest na glebie gorzej przygotowanej lub w sadach intensywnych , gdzie w celu stworzenia młodym drzewom bardzo dobrych warunków stosuje sie 1 wiadro dobrze rozłożonego obornika lub 2 wiadra kompostu albo torfu na dół , a ponadto 0,5-1 kg superfosfatu i 0,1-0,2 kg soli potasowej , które miesza się z obornikiem i ziemią. Nie wolno do tego celu używać świeżego obornika lub nie rozłożonego kompostu , gdyż produkty fermentacji szkodliwie oddziałują na korzenie drzewek.

Dołki wykopuje się bezpośrednio przed sadzeniem drzewek , dokładnie w miejscach uprzednio wyznaczonych. W tym celu jedni wykopują dołki wokół wbitych palików , inni posługują się tzw. deską sadowniczą (rys.22 ) . Jest to cienka deska długości około 1,5m, z nacięciami w połowie długości i na końcach. Przed kopaniem dołka deskę kładzie się na ziemi tak, aby środkowym nacięciem objęła palik. Następnie w miejscach nacięć na końcach deski wbija się w ziemię kołeczki, usuwa palik i deskę i wykopuje dołek. Następnie nakłada się deskę końcowymi nacięciami na wbite kołeczki , a w środkowym nacięciu , które wskazuje poprzednio wyznaczone miejsce, wbija się palik na stałe. Można także najpierw zasadzić drzewka , a następnie wbijać paliki , ale wtedy łatwo uszkadza się korzenie.

SPOSÓB SADZENIA. Przed sadzeniem drzewka należy skontrolować jego system korzeniowy i usunąć korzenie złamane, zmiażdżone czy rozdarte. Cięcia wykonuje się ostrym nożem lub sekatorem , gdyż wtedy rany szybciej się goją. Maczając korzenie w papce sporządzonej z wody i gliny można ułatwić i przyspieszyć przyjmowanie się drzewek . Wtedy bowiem cząstki gleby silniej przylegają do korzeni od chwili posadzenia drzewek, co sprzyja pobieraniu wody i związków pokarmowych. Zabieg ten jest godny zalecenia na glebach luźniejszych i przy sadzeniu grusz , które mają słaby system korzeniowy i trudno się przyjmują.

Tak przygotowane drzewko ustawia się na dnie dołka lub na usypanym tam kopczyku ziemi ( przy stosowaniu palika od jego strony północnej lub północno-wschodniej ). Korzenie rozkłada się równomiernie i zasypuje ziemią, wypełniając wszystkie szczeliny . Ziemię mocno się ugniata.

Drzewka sadzi się nieco głębiej , niż rosły w szkółce , aby osiadająca ziemia nie odsłoniła korzeni. Przyjmuje się , że poziom ziemi obniży się przeciętnie o 10-15% wysokości dołka.

Drzewka sadzone przy palikach przywiązuje się do nich dopiero po 2-3 tygodniach , gdy ziemia osądzie. Przymocowuje się je w 2 miejscach – kilkanaście centmetrów ponad ziemią i nieco poniżej wierzchołka palika. Do wiązania używa się wikliny , powróseł ze słomy lub innego materiału .Wokół drzewek sadzonych jesienią należy usypać kopczyk wysokości 20-30cm , który zabezpieczy korzenie przed przemarznięciem i wyschnięciem ( rys.23 ). Ponadto pnie drzewek zaleca się okręcić słomą, która chroni je również przed zającami. Z usypanego wokół pnia kopczyka formuje się wiosną tzw.misę w której będzie się gromadzić woda w czasie opadów i przy podlewaniu drzewek ( rys. 24). Sadząc drzewka wiosną od razu robi się misę.

POSTĘPOWANIE Z POSADZONYMI DRZEWKAMI. Wiosną, jak mówiliśmy , kopczyki rozgarnia się formując misy oraz zdejmuje również słomę.

Bez względu na porę sadzenia (jesień, wiosna ) wiosną skraca się wszystkie konary w celu zachowania równowagi między systemem korzeniowym, a częścią nadziemną . Nadmierna transpiracja bowiem spowodowałaby zasychanie pędów , a nawet całych drzewek.

Przewodnik i konary skraca się o 1/3 do 2/3 ich długości, zależnie od uszkodzenia korzeni. Jeżeli sadzone drzewko miało silny system korzeniowy , to wystarczy skrócić pędy o 1/3 . Po skróceniu pędów przewodnik musi dominować nad pierwszym konarem o 30 – 40 cm.

W okresach przedłużającej się suszy i na glebach lekkich drzewka należy wiosną obficie podlewać , przeznaczając na każde 1 do 2 wiader wody . W celu zabezpieczenia przed szybkim parowaniem wody dobrze jest po podlaniu wyściółkować misę slomiastym obornikiem . Nawóz ten dostarcza ponato skladników pokarmowych drzewku , co sprzyja jego wzrostowi . Jesienią nawóz usuwamy żeby nie służył za schronienie gryzoniom .

F.DOKUMENTACJA PROJEKTOWO – KOSZTORYSOWA SADU TOWAROWEGO.

Każda inwestycja wymaga dokladnej dokumentacji technicznej i kosztorysowej . Ma ona zapewnić dobre jej wykonanie , wymaganą przydatność użytkową i niezbędne kredyty . Jeżeli chodzi o zakładanie sadu towarowego , to nawet w gospodarstwach indywidualnych (sady zblokowane ) , zakładano na podstawie dokumentacji przygotowanej przez upoważnionych fachowców .

Dokumentacja zawiera dokładny opis warunków przyrodniczych i ekonomicznych , w jakich sad będzie zakładany , oraz zalecenia dotyczące techniki jego zalożenia i prowadzenia . Obejmuje więc szczegółową analizę terenu wytypowanego pod sad, czyli jego położenie i ukształtowanie , jakości gleby i podłoża oraz poziom wody gruntowej . W dalszej części podane są wskazówki dotyczące przygotowanie terenu , np. potrzebnych melioracji oraz założenia osłon lub ogrodzenia i uprawy roli .

Osobny rozdział dokumentacji omawia dobór gatunków i odmian drzew owocowych dla projektowanego sadu oraz ich krótką charakterystkę. Jeżeli życzenia inwestora nie pokrywają się ze stanowiskiem opracowującego dokumentację , to nie uwzględnia się ich lub uwzględnia w małym zakresie , jednakże na odpowiedzialność zleceniodawcy . Wreszcie dokumentacja zawiera krótkie porady , jak prowadzić sad w najbliższych latach , kosztorys założenia sadu i jego plan .

 

 

G.PROWADZENIE KALKULACJI ZAŁOŻENIA SADU I PRODUKCJI OWOCÓW.

 

Podstawą kalkulacji w produkcji owoców jest zapis wszystkich czynności wykonywanych w sadzie w ciągu roku kalendarzowego na kartach dokumentacyjnych ( tab. 13 ) . W celu uzyskania większej ich reprezentatywności należy prowadzić oddzielne karty dla poszczególnych gatunków drzew owocowych lub w sadzie jednogatunkowym dla drzew znajdyjacych się w różnym wieku . Przy zapisie wartości przyjmuje się ceny i płace rzeczywiste , a w wypadku pracy własnej czy zużycia materiałów własnej produkcji przyjmuje się umownie następujące normy : 10zł za 1roboczogodzinę , 35zł za 1 godzinę pracy ciągnika (25 KM ). Płacę za kierowanie produkcją podwyższa się o 30%. Za materiały pochodzące z własnego gospodarstwa proponuje się następujące ceny: za tonę obornika 100zł , za 1 q słomy 100zł , za tonę gnojówki 20zł . Inne składniki kosztów wycenia się w sposób niżej podany :

          1. za inwentarz specjalny ( narzędzia ogrodnicze i inny sprzęt) dolicza się 150zł kosztów produkcji każdej tony owoców ;
          2. rata amortyzacyjna dla sadu – od 10 roku po posadzeniu – wynosi 2500zł/ha ;
          3. rata amortyzacyjna dla budynków stanowi 4% wartości ubezpieczeniowej przypadającej na 1 ha ;
          4. rata amortyzacyjnej dla maszyn i narzędzi wynosi 10% ich wartości ( bez ciągnika ) ;
          5. koszty remontu maszyn i narzędzi stanowią 20% kosztów amortyzacji (bez ciągnika ) ;
          6. owoce należy wyceniać według cen w ciągu listopada i grudnia włącznie . Ceny uzyskiwane w zimie za owoce z przechowalni nie są uwzględniane przy kalkulacji kosztów produkcji ( tab.14 ) .

 

 

H. ZAKŁADANIE SADU AMATORSKIEGO .

 

W sadzie amatorskim uprawia się dowolne gatunki i odmiany drzew i krzewów owocowych oraz prowadzi sie je w różnych formach . Z krzewów owocowych zalecany jest agrest pienny , zajmujący mało miejsca i wyglądający ozdobnie . Winorośl sadzi się w najcieplejszym miejscu , a więc przy poludniowej ścianie czy parkanie .

Podstwawą zasadą , którą należy kierować się przy zakładaniu sadu amatorskiego , jest uzyskanie z niego jak największych korzyści . Dlatego daje się pierwszeństwo odmianom o owocach najwcześniej dojrzewających , które są najdroższe i mało dostępne dla wielu osób . Na drugim miejscu stawia się odmiany zimowe jabłoni , gdyż cena ich owoców jest również wysoka . Jeśli jest dosyć miejsca , można sadzić odmiany o średniej porze dojrzewania . Gatunki i odmiany należy tak dobrać , aby mieć własne owoce przez cały rok. W takim ogrodzie trzeba osobno sadzić drzewa , krzewy owocowe i warzywa ( rys.25 ), aby można było bezpiecznie stosować zabiegi ochrony roślin .

Technika sadzenia roślin sadowniczych w sadzie amatorskim jest taka sama jak w sadzie towarowym .

 

 

ROZDZIAŁ VII uprawa I UŻYTKOWANIE GLEBY W

SADZIE .

 

 

uprawa i użytkowanie gleby w sadzie mają bardzo duże znaczenie . Zadaniem ich jest zapewnić korzeniom optymalne warunki do wzrostu i do pobierania wody i pokarmów , obfite owocowanie drzew oraz ich zdrowotności i wytrzymałości na mróz.

Zabiegi uprawowe mają nadać glebie strukturę gruzełkowatą , regulować stosunki wodne i powietrzne oraz stworzyć korzystne warunki do rozwoju pożytecznych drobnoustrojów , czyli zapewnić sprawność gleby . Pożyteczne drobnoustroje biorą udział w procesach glebotwórczych , mineralizują substancje organiczne w glebie , czyniąc skladniki pokarmowe przyswajalnymi dla roślin , i uczestniczą w tworzeniu struktury gruzełkowatej gleby .

W naszych warunkach klimatycznych wiosna jest przeważnie sucha . Niedobór wody w glebie likwidują dopiero opady w lipcu lub sierpniu . Dlatego w pierwszej połowie okresu wegetacji drzewa owocowe mogą odczuwać jej niedostatek , w drugiej zaś bywa jej nadmiar . Bilans wodny można regulować odpowiednią uprawą i użytkowaniem gleby .

Największe zapotrzebowanie na składniki pokarmowe i wodę mają drzewa owocowe online casino w pierwszej połowie okresu wegetacji , wtedy bowiem naintensywniej rosną , zawiązują i wykształcają owoce oraz tworzą pąki kwiatowe na rok następny . W drugiej połowie okresu wegetacji , szczególnie zaś pod koniec , nadmiar pokarmów i wody przedłuża procesy życiowe roślin , a tym samym zmniejsza ich wytrzymałość na mróz .

 

 

A . GŁĘBOKOŚĆ ORKI I TERMIN JEJ WYKONANIA W SADZIE .

Na temat głębokości orki w sadzie istnieją dość rozbieżne poglądy . Większość polskich sadowników wypowiada się za płytką orką , szczególnie w pobliżu drzew . Należy uwazać , aby nie uszkadzać korzeni o średnicy większej niż 8 – 10 mm , gdyż wpływa to ujemnie na zdrowotność , wzrost i owocowanie roślin . Uszkodzone cieńsze korzenie szybko regenerują .

Nie można ściśle określić głębokość orki dla wszystkich sadów . Zależy ona od sposobu korzenienia się poszczególnych gatunków roślin sadowniczych . Inną trzeba stosować między śliwami , których korzenie rozrastają się dość płytko , inną między gruszami lub czereśniami zakorzeniającymi się głęboko .

Należy również zmieniać co roku głębokość orki , aby zapobiec tworzeniu się tzw. podeszwy płużnej , zbitej warstwy , która powstaje wskutek stałego ugniatania gleby przez pług zawsze jednakowo zagłębiany .

W naszych warunkach zaleca się na ogół stosować orkę wiosną . Wprawdzie gleba pozostawiona na zimę w ostrej skibie gromadzi więcej wody i pod wpływem mrozów nabiera lepszej struktury , ale korzeniom grozi przemarznięcie . Pozostawione zaś na zimę chwasty czy rośliny okrywowe nie tylko zapobiegają temu , ale również zatrzymują śnieg , który zwiększa zapasy wody w glebie . Orka wiosenna nie może być jednak wykonana zbyt późno , gdyż spowodowałaby przesuszenie gleby . Potwierdzają to badania przeprowadzone w 30 – letnim sadzie jabłoniowym w Sinołęce w latach 1954-1956. Orki wiosenne i jesienne we

właściwym czasie nie spowodowały istotnych różnic w wilgotności gleby wiosną . Przemawia to także za orką wiosenną , jeśli tylko gospodarstwo może przeprowadzać ją odpowiednio wcześnie . Orka wiosenna powinna być wykonywania wkrótce po zbiorze owoców , aby gleba mogła osiąść przed zimą . Jesienią należy orać „na rozwał” , gdyż pozostawienie bruzd w pobliżu drzew zwiększyłoby niebezpieczeństwo przemarzania korzeni.

 

B. UŻYTKOWANIE GLEBY W MŁODYM SADZIE .

 

W młodych sadach , szczególnie tradycyjnych, drzewa owocowe zajmują małą powierzchnię i przez kilka lat można w międzyrzędziach uprawiać inne rośliny . W tym czasie drzewa nie odczuwają ich konkurencji , jeśli są należycie zaopatraone w składniki pokarmowe i w wodę , a gatunki roślin uprawianych jako śródplon są należycie dobrane . W młodych sadach można spotkać się z uprawą następujących dobrane . W młodych sadach można spotkać się z uprawą następujących roślin :

            1. zboża ozime i jare ,
            2. koniczyna i lucerna jako wieloletnie,
            3. rośliny motylkowe jednoroczne,
            4. rośliny okopowe i warzywa ,
            5. krzewy jagodowe ,

Otóż nie wszystkie wymienione rośliny nadają się do uprawy w sadzie . Zboża jare i ozime nie powinny być uprawiane w sadach .Rozpoczynają one wegetację bardzo wcześnie i silnie wyczerpują glebę z wody i azotu , zwłaszcza w maju i w czerwcu ( rys.26 ) . W tym okresie maksymalne jest również zapotrzebowanie drzew owocowych na wodę i azot (rys. 27 ).

uprawa zbożowych wpływa szczególnie ujemnie na drzewa świeżo posadzone . Mając słaby i płytki system korzeniowy nie wytrzymują one konkurencji zbóż i często usychają lub dają małe przyrosty . uprawa zbóż wpływa także ujemnie na glebę . Psuje jej strukturę , zuboża online casino w pruchnicę i przyczynia się do zachwaszczenia .

Koniczyna i lucerna powinny być również wykluczone z sadu . Konkurencja tych roślin o wodę jest większa z powodu ich głębokiego korzenienia się . Ponadto uprawa tych roślin uniemożliwia stosowanie ochrony drzew , gdyż środki chemiczne zatrułyby paszę .

Na glebach suchszych podobnie jak koniczyna i lucerna działa uprawa traw wieloletnich .

rośliny motylkowe jednoroczne uprawiane na zieloną paszę wpływają dodatnio na drzewa owocowe . Cenne są przede wszystkim seradela , peluszka oraz wyka . Poprawiają one strukturę gleby , odchwaszczają ją i wzbogacają w azot i w próchnicę . Zbiera się je przed wytworzeniem nasion . rośliny motylkowe można uprawiać w czystym siewie lub w mieszankach , w których skład wchodzą albo różne gatunki roślin motylkowych , albo także inne rośliny , jak: rzepak , owies , jęczmień , życica wielokwiatowa (rajgras włoski ) lub gorczyca . Mieszanki wysiewa się późną wiosną lub w połowie lata .

rośliny okopowe i warzywa również nadają się do uprawy w młodych sadach , ale należy dobierać gatunki i odmiany , które wymagają najwięcej wody i azotu w drugiej połowie okresu wegetacji drzew . Zalicza się do nich buraki , szczególnie cukrowe , ziemniaki , warzywa korzeniowe , pomidory , cebulę , ogórki , fasolę i późne odmiany kapust ( rys.28) . Późniejszy siew lub sadzenie rozsady tych roślin nie utrudniają formowania koron oraz umożliwiają zwalczanie chorób i szkodników .

uprawa okopowych i warzyw w młodym sadzie ma jeszcze tę zaletę , że przeważnie stosuje się pod nie wysokie dawki obornika , który wzbogaca glebę w próchnicę , a zabiegi pielęgnacyjne utrzymują glebę w dobrej strukturze . Ujemna strona ich uprawy polega na przedłużaniu okresu wegetacji drzew , a tym samym na zminiejszaniu ich wytrzymałości na mróz .

Z krzewów jagodowych do uprawy w młodych sadach nadają się tylko truskawki ( rys. 29) . Mają one dość płytki system korzeniowy i dlatego stanowią mniejszą konkurencję dla drzew . I one jednak utrudniają zabiegi pielęgnacyjne i komplikują ochronę chemiczną drzew . I one jednak utrudniają zabiegi pielęgnacyjne i komplikują ochronę chemiczną drzew . Inne krzewy jagodowe nie nadają się do uprawy w sadzie ze względu na silne korzenie się , długowieczność utrudnianie prac pielęgnacyjnych i zachwaszczenie gleby . Z uprawy roślin w młodym sadzie należy należy zrezygnować po wejściu drzew w okres owocowania , co następuje już w trzecim , czwartym roku po posadzeniu .

 

  1. UŻYTKOWANIE GLEBY W STARSZYCH SADACH .

 

uprawa śródplonów w starszych sadach jest trudna i nieopłacalna . drzewa owocowe zacieniają coraz większą powierzchnię , a ich korzenie sięgają coraz dalej poza obwód korony . Ponadto drzewa już owocują , wskutek czego znacznie zwiększa się ich zapotrzebowanie na związki pokarmowe i wodę . W starszych sadach stosować następujące systemy użytkowania gleby :

          1. czarny ugór ;
          2. czarny ugór i rośliny okrywowe ,
          3. czarny ugór i ściółka ;
          4. murawa ;
          5. czarny ugór i murawa .

CZARNY UGÓR . Czarny ugór , tzn. Utrzymywanie gleby bez okrywy roślinnej , spotyka się w sadach dość często ( rys. 30) .

Na jesieni lub na wiosnę przeprowadza się głęboką orkę , a następnie włókowanie lub bronowanie . W okresie wegetacyjnym , szczególnie po obfitszych opadach , glebę kilkakrotnie spulchnia się broną zwykłą lub talerzową albo kultywatorem .

Stosowanie czarnego ugoru ma wiele dodatnich stron . drzewa owocowe korzystają z całego zapasu wody oraz składników pokarmowych .Gleba w czarnym ugorze zawiera więcej wody niż przy innym systemie utrzymywania , co jest ważne dla drzew w pierwszej połowie okresu okresu wegetacji . Gleba jest dobrze przewietrzana , co korzystnie wpływa na rozwój i działalność drobnoustrojów oraz korzeni . Gleba nagrzewa się szybciej i silniej , a rozkład substancji organicznej , procesy nitryfikacji i uruchamiania innych składników pokarmowych przebiegają energiczniej niż przy stosowaniu innego systemu , wskutek czego wzrasta zawartość łatwo przyswajalnych składników pokarmowych .

Czarny ugór ma jednak duże wady . Gleba jest narażona na erozję wietrzną i wodną , zwłaszcza na zboczach . Dlatego w sadzie założonym na zboczu nie zaleca się stosować czarnego ugoru . Następnie wskutek powtarzanych uprawek stale pogarsza się struktura gleby ; ponadto zachodzą w glebie duże dobowe wahania temperatury . Wreszcie gleba szybko ubożeje w próchnicę . Czarny ugór utrudnia lub wręcz uniemożliwia poruszanie się ciągników i opryskiwaczy w okresie wiosennych obfitych opadów . Czarny ugór nie jest najlepszym systemem utrzymywania gleby w sadzie .

Aby złagodzić wady czarnego ugoru , zaleca się stosować co 3 -4 lata obiornik w dawce co najmniej 40t /ha , który przyoruje się płytko .

CZARNY UGÓR I ROŚLINY OKRYWOWE . Wady czarnego ugoru można usunąć lub złagodzić zastosowaniem tzw. roślin okrywowych . W pierwszej połowie okresu wegetacji drzew utrzymuje się glebę w czarnym ugorze , w połowie lata zaś wysiewa różne mieszanki jako rośliny okrywowe . W tym systemie użytkowania gleby drzewa owocowe w pierwszej połowie okresu wegetacji nie mają konkurencji ze strony innych roślin , wysiane zaś później rośliny okrywowe , które w miarę wzrostu czerpią coraz więcej wody z gleby , powodują tzw. biologiczną suszę i przyśpieszają zakończenie wegetacji oraz przygotowanie drzew do spoczynku zimowego .

Korzenie i przyorane części nadziemne roślin okrywowych wzbogacają glebę w substancje organiczne i działają strukturotwórczo . Niektóre z nich , jak łubin i gorczyca , wykorzystują niedostepne dla roślin źródła fosforu , z którego po rozłożeniu się ich masy korzystają drzewa owocowe . Wszystkie rośliny motylkowe wzbogacają glebę w azot . Ponato , jak mówiliśmy , rośliny okrywowe zatrzymują śnieg , a gleba pod nimi przemarza dwa razy płycej niż gleba w czarnym ugorze ( tab. 15).

Na rośliny okrywowe najczęściej używa się z gatunków motylkowych – łubin , peluszkę , wykę , i seradelę , z niemotylkowych – rzepik , owies , gorczycę białą , facelię i słonecznik pastewny . Ilość wysiewu nasion tych roślin w czystym siewie lub w mieszance ( tab. 16 ).

rośliny okrywowe wysiewa się na ogół w pierwszej połowie lipca.

W sadach czereśniowych , wiśniowych i śliwowych , a także na kwaterach z odmianami letnimi jabłoni i grusz można to zrobić nieco wcześniej , gdyż wysiane rośliny nie wpływają już hamująco na rozwój owoców .

Stosując ten termin siewu dobiera się rośliny o długim okresie wegetacji ,

aby przed zimą nie wytworzyły nasion . W sadach lub na kwaterach z odmianami zimowymi sieje się rośliny , które początkowo rosną słabo , dzięki czemu nie hamują wykształcenia się owoców . Do tego celu nadają się np. łubin , seradela , wyka i facelia . Jeżeli przewiduje się podpieranie gałęzi drzew , to siew wykonuje się przed tą czynnością . Glebę należy przygotować starannie pod siew , gdyż nasiona roślin okrywowych kiełkują w różnych terminach , co sprzyja zachwaszczeniu pola .

rośliny okrywowe zaleca się przyorywać wiosną . Ponieważ jednak istnieje niebezpieczeństwo zagnieżdżenia się w nich myszy i nornic , które mogą zniszczyć drzewa , zaleca się rozkładać różnego rodzaju trutki .

CZARNY UGÓR I ŚCIÓŁKA . Ściółkowanie gleby słomą , słomiastym nawozem , ściętymi chwastami itp. ( rys. 31 ) stosuje się w rzędach drzew lub tylko wokół poszczególnych drzew . Ma ono wiele dodatnich stron , ale również i wady . Ze względu na duże zapotrzebowanie materiału do ściółkowania , a także związane z tym koszty , system ten nie znajduje większego zastosowania w praktyce .

MURAWA . Ten system utrzymywania gleby w sadzie spotka się często w praktyce ( rys. 32) . Utrzymywanie gleby w zadarnieniu ma wiele zalet . Chroni ją przed erozją wodną i wietrzną oraz zapobiego szybkiemu spływowi wody ze zboczy , dzięki czemu gleba nasyca się wodą głębiej niż gleba w czarnym ugorze . Badania wykazały , że po ulewnym deszczu (60 mm ) na zboczu o nachyleniu 5° gleba w czarnym ugorze nasiąkła wodą do głębokości 4-5 cm , w sadzie zadarnionym na zboczu o nachyleniu 10° – nawet do 18 cm . Przekonano się również , że w niektórych okresach gleba zadarniona zawiera na pewnej głębokości nie mniej wody niż w innym sposobie użytkowania ( tab.17 ) .

Z tabeli 17 wynika że w maju zawartość wody w głębszych warstwach gleby zadarnionej była większa niż w czarnym ugorze . Zadarnienie przeciwdziała również głębokiemu przemarzaniu gleby , zmniejsza objawy niedoboru potasu i żelaza , zwieksza pobieranie potasu i fosforu . Następnie murawa w sadzie umożliwia prowadzenie gospodarki bezobornikowej , powoduje systematyczną poprawę struktury gleby , pozwala na stosowanie w sadzie ciężkiego sprzętu w czasie wiosennych roztopów , sprzyja dobremu zabarwianiu się i przechowaniu owoców . Murawa jest najtańszym systemem utrzymywania gleby w sadzie . Przy należytym pielęgnowaniu drzew i ten system pozwala uzyskać wysokie plony ( tab.18 ) .

Zadarnienie sadu pociąga jednak za sobą pewne ujemne następstwa . Murawa zużywa dużo wody , dlatego nie można jej stosować w okolicach z małą ilością opadów , chyba że sad jest nawadniany . Ponadto zuboża glebę w azotany . Toteż w rejonach suchych i przy skąpym nawożeniu drzewa owocowe dają małe przyrosty , mają liście drobne , cienkie , żółtawe i nawet przy obfitym kwitnieniu zawiązują mało owoców , które nie osiągają dużych rozmiarów , chociaż są ładnie zabarwione i dobrze się przechowują . Małą wilgotność gleby zmniejsza wykorzystanie azotu i magnezu . Zadarnienie gleby jest mniej niebezpieczne w starszych sadach niż w młodych , gdyż drzewa są już glęboko zakorzenione . Do młodych sadów wolno wprowadzić murawę nie wcześniej niż po 5 latach od posadzenia drzew , chyba że rejon obfituje w opady lub stosuje się nawadnianie .

Do założenia murawy zaleca się następującą mieszkankę : wiechlina łąkowa – 9 kg , kostrezewa czerwona – 11 kg i życica trwała ( rajgras angielskich ) – 20 kg , razem 40 kg/ ha . Dwa pierwsze gatunki traw rozrastają się wolno i dopiero w 2 lub 3 roku tworzą silniejszą darń . Życicę trwałą używa się jako roślinę ochronną , która osiąga dużą wysokość , ale po pewnym czasie znika z porostu . Do mieszanki można także używać mietlnicy białawej , tymotki lub wysiewać kostrzewę czerwoną w czystym siewie . Dobre są też gotowe mieszanki trawnikowe , jednak bez domieszek koniczyny białej i kupkówki .

Glebę należy przed siewem starannie wyrównać , aby ulatwić koszenie . Trawy można wysiewać od wiosny do sierpnia , lepiej jednak po zakończeniu intensywnych opryskiwań , aby nie niszczyć młodej trawy kołami ciągników . Obsiany teren bronuje się i wałuje .

W roku siewu pierwszy raz kosi się murawę po 4 – 5 tygodniach od jej założenia . Przy wczesnym siewie można ją kosić 2 – 3- krotnie w ciągu roku , przy późniejszym jednorazowo lub 2 – krotnie . W następnych latach koszenie trzeba powtarzać w odstępach 2-4-tygodniowych , gdy trawa osiągnie wysokość 10 – 15 cm , przy czym wiosną częściej , potem – rzadziej . Częste koszenie zmniejsza transpirację traw , a zatem ogranicza straty wody . Kosić należy na wysokości 5 – 6 cm ,a ostatni raz – nawet na wysokości 7-8 cm . Wówczas trawa dostatecznie odrośnie przed zimą i będzie lepiej chronić glebę przed głębokim zamarzaniem . Nie powinno się kosić murawy zbyt nisko ( 4 cm ) , gdyż można uszkodzić węzły krzewienia traw , co osłabi ich odrastanie .

Do koszenia najlepiej nadaje się kosiarka rotacyjna , która tnie trawę na krótkie kawałki , co umożliwia szybki jej rozkład ( rys. 33 ). Na wiosnę należy murawę silnie zbronować , szczególnie w miejscach przejazdów , w celu lepszego wyrównania powierzchni . Murawa często koszona z pozostawieniem pokostów na miejscu uważana jest w Angli za najlepszy system utrzymywania gleby w sadzie .

CZARNY UGÓR I MURAWA . Ten system ma na celu zmniejszenie ujemnego oddziaływania murawy na drzewa owocowe . Kombinacja murawy z czarnym ugorem można być różna . Na przykład glebę w rzędach drzew zadarnia się , a międzyrzędzia utrzymuje się w czarnym ugorze ( rys. 34 ) lub stosuje czarny ugór z roślinami okrywowymi . Pas murawy w rzędach drzew chroni je przed mechanicznymi uszkodzeniami w czasie uprawy roli. Zasadniczą wadą tego systemu jest utudnienie przez ugór zabiegów pielegnacyjnych . Podczas roztopów wiosennych np. nie mogą wjechać do sadu opryskiwacze .

Dla poprawienia żyzności gleby również obsiewanie co kilka lat mieszanką złożoną z traw i koniczyny co drugiego międzyrzędzia razem z rzedami drzew ( rys.35 ) . Ostatnio jednak nie zaleca się już uprawiać koniczyny w sadzie , gdyż jej działanie strukturotwórcze jest niewielkie , a podczas licznych opryskiwań ginie znaczna liczba pszczół .

Ostatnio najwieksze uznanie znajduje następujący system : w rzędach drzew czarny ugór , w międzyrzędziach zaś murawa . Często koszona murawa ułatwia wykonywanie wszystkich czynności w sadzie , czyni zbędną uprawę roli , co zmniejsza koszty produkcji i pozwala prowadzić gospodarkę bezobornikową . Utrzymywanie ugoru w rzędach drzew również nie nastręcza obecnie trudności , gdyż używa się w tym celu herbicydów . Ten sposób otrzymywania gleby w sadzie znajdzie , prawdopodobnie , najszersze zastosowanie w praktyce ( rys. 36 ).

 

 

D . CHEMICZNE ZWALCZANIE CHWASTÓW .

Zwalczanie chwastów jest jednym z podstawowym zabiegów w sadach . Ponieważ zwalczanie mechaniczne jest bardzo pracochłonne i zwalczanie mechaniczne jest bardzo pracochłonne i zwiększa koszty produkcji , coraz częściej stosuje się zwalczanie chemiczne , które ma wiele dodatnich stron . W dużym stopniu zmniejsza koszty produkcji i daje lepsze rezultaty niż odchwaszczanie ręczne ( tab.19 ) , zabezpiecza rośliny przed uszkodzeniem mechanicznym , a niekiedy wpływa korzystnie na wzrost roślin (tab.20 ).

Badania wykazują , że jednorazowe zastosowanie herbicydu na 1 ha owocującej plantacji truskawek pozwala zaoszczędzić 200-700 roboczogodzin , a na plantacji porzeczek i agrestu – 200-300 . Na ręczne odchwaszczenie 1 ha 2- i 3- letniej plantacji porzeczek trzeba było zużyć 400-700 roboczogodzin , po zastosowaniu zaś Gesatopu 50 ręczne pielenie było niepotrzebne .

Rodzaj użytego preparatu i wysokość jego dawki zależą od typu gleby , gatunku chwastów i stopnia zachwaszczenia . Przy używaniu środków chemicznych należy zachować jak największą ostrożność . Młode rośliny sadownicze są wraźliwsze na herbicydy niż starsze , gatunki pestkowe wraźliwsze niż ziarnkowe , truskawki są mniej odporne od innych krzewów jagodowych , a liście i najmłodsze części pędów łatwiej ulegają uszkodzeniu niż części zdrewniałe .

Obecnie największe zastosowanie w produkcji sadowniczej mają nastepujące herbicydy : Gesatop 50 , Gesaprim 50 , Chwastox , Pielik , Krszewotox , Gramoxone , Antyperz , Tenoran , Sys 67 Omnidel , Afalon i Venzar .

Gesatop 50 jest pobierany przez rośliny korzeniami , słabo przemieszcza się w glebie i utrzymuje się w niej długo . Najskuteczniej niszczy kiełkujące chwasty , w temperaturze 10-18°C . Opryskuje się nim glebę wczesną wiosną przed wzejściem chwastów . Dawka w młodym sadzie wynosi 3-6 kg , w starszym – 4-8 kg na 1ha.

Gesaprim 50 przenika do roślin przez korzenie i liście . Działa szybciej niż Gesatop , ale krócej i przenika nieco głębiej . Glebę opryskuje się również wczesną wiosną , ale krócej i przenika nieco głębiej . Glebę opryskuje się również wczesną wiosną , ale niekoniecznie przed wzejściem chwastów . Nie należy jednak dopuścić , aby chwasty wykształciły więcej niż 4-6 liści .Dawka w młodym sadzie wynosi 3-4 kg , w starszym -4-6 kg na 1 ha .

Chwastox niszczy chwasty dwuliścienne dostając się do tkanek roślin przez części nadziemne ; bywa stosowany w sadach jabłoniowych w dawce 4-5 kg /ha , a w kombinacji z Pielikiem w dawce 3 kg/ha . Chwastoxem należy opryskiwać młode chwasty w dni słoneczne . Trzeba uważać , aby nie opryskiwać liści roślin sadowniczych .

Pielik niszczy chwasty dwuliścienne ; najlepiej działa podczas słonecznej pogody na rośliny w pełni wegetacji , które pobierają go przez liście . Nie można go stosować w czasie suszy , obfitych deszczów i upałów . Obowiązuje podobna ostrożność jak przy stosowaniu Chwastoxu . Dawka wynosi 1-2 kg/ha.

Krzewotox niszczy takie chwasty jak oset , chrzan , podbiał odrośla i krzewy . Stosuje się go w dawkach 2-5 kg/ha. Opryskiwanie należy wykonywać podczas pogody bezwietrznej i ostrożnie żeby preparat nie dostał się na liście , pędy czy pnie roślin sadowniczych .

Gramoxone niszczy tylko nadziemne części chwastów , toteż chwasty kłączowe lub rozłogowe odrastają po zabiegu . Najczęściej miesza się go z herbicydami o długim działaniu , np. Gesatopem (4l Gramoxonem i 3-4 kg Gesatopu ) . Opryskupjąc samym Gramoxone stosuje się dawkę 4l/ha.

Antyperz zwalcza chwasty jednoliscienne ; przenika przez korzenie i niszczy całą roslinę . Antyperz stosuje się doglebowo przed założeniem sadu lub plantacji krzewów jagodowych , najlepiej po podorywce , na conajmniej 2 miesiące przed sadzeniem roślin ( wynosi 50-80 kg /ha . Produkowana jest także forma stała tego preparatu .

Tenoran jest herbicydem doglebowym pobieranym głównie przez korzenie . Po 4-6 tygodniach rozkłada się w glebie . Najlepiej nadaje się na plantacje truskawek , zwłaszcza nowo zakładane . Dawka wynosi 4-6 kg/ha .

Sys 67 Omnidel wnika do roślin przez liście i korzenie . Niszczy rośliny jednoliścienne ( trawy , perz ) i po 3 miesiącach rozkłada się w glebie . Herbicyd ten nie nadaje się do odchwaszczania sadów składających się z drzew pestkowych . W 4-letnich i starszych sadach jabłoniowych i gruszowych można stosować dawki 4-10 kg/ha , na starszych plantacjach porzeczek i agrestu – 4-5 kg/ ha . W celu uniknięcia jednostronnego zwalczania chwastów zaleca się używać mieszankę : 4-5 kg Sys 67 Omnidel i 4-6 kg Gesatopu lub 4 kg Gesaprimu na 1ha .

Afalon jest preparatem mocznikowym . Wnika do roślin przez korzenie i liście . Działa 4-8 tygodni . Używa się go do odchwaszczania gleby w szkółkach podkładek i okulantów drzew pestkowych wraźliwych na Gesatop 50 i Gesaprim 50 . Można go stosować w szkółkach ałyczy w dawce 1,5-2,5 kg/ha i w szkółkach antypki w dawce 1,5-2 kg /ha. Odpowiednikiem Afalonu jest polski preparat H-170 zawierający podobnie 50% substancji płynnej – linuronu .

Venzar jest preparatem doglebowym . Zwalcza chwasty , których nie niszczą inne preparaty np. ostrożeń polny , perz . Przydatny jest do odchwaszczenia plantacji truskawek . Stosuje się go w dawce 1,5-2 kg/ha. Preparat działa około 3 miesięcy .Obserwacje wykazują , że nie powinno stosować się jednego herbicydu przez dłuższy czas , gdyż można spowodować nadmierne rozmnożenie się chwastów odpornych na niego .Lepiej jest używać przemiennie kilka herbicydów . Herbicydy służą do utrzymywania tzw. ugoru herbicydowego w rzędach drzew oraz w międzyrzędziach na plantacjach roślin jagodowych .

 

 

ROZDZIAŁ VIII

NAWOŻENIE ROŚLIN SADOWNICZYCH .

 

 

Nawożenie drzew i krzewów owocowych należy do najważniejszych zabiegów w produkcji sadowniczej . Wywiera ono bezpośredni i pośredni wpływ na zdrowotność roślin oraz na zdrowotność roślin ich produktywność . Nawożeniem można także zmieniać odczyn gleby i poprawić jej strukturę .

Jak wiadomo , wszystkie rośliny zielone czerpią składniki pokarmowe z dwu źródeł ; (w postaci dwutlenku węgla ) z powietrza , a związki mineralne i wodę z gleby . Proces przyswajania węgla i proces pobierania związków mineralnych z gleby są równie ważne i ściśle ze sobą związane .Nawet przy obfitym nawożeniu nie uzyska się dobrych wyników produkcyjnych , jeśli rośliny nie będą mieć zapewnionych warunków sprzyjających asymilacji . I przeciwnie , intensywna asymilacja węgla bez odpowiedniego nawożenia nie wystarczy do uzyskania wysokich plonów .

Asymilacja węgla jest to synteza związków organicznych z dwutlenku węgla i wody przy wykorzystaniu energi słonecznej . Proces ten przebiega w ciałkach zieleni . Im więcej związków organicznych produkuje roślina , tym lepiej – przy innych sprzyjających warunkach – rośnie i owocuje . Zadaniem sadownika jest więc stworzenie drzewom i krzewom owocowym warunków jak najbardziej sprzyjających temu procesowi .

Na intensywność asymilacji węgla wpływa wiele czynników :

        1. światło ,
        2. zawartość CO² w powietrzu ,
        3. temperatura ,
        4. zaopatrzenie rośliny w wodę i związki mineralne ,
        5. jej zdrowotność i inne.Nie mogąc wpłynąć na trzy pierwsze czynniki , należy starać się zabiegami pielęgnacyjnymi ( cięcie , ochrona listowia przed chorobami i szkodnikami ) wpłynąć na dobre wykorzystanie światła przez roślinę i zaopatrywać ją w wodę oraz związki mineralne .

 

A. WYMAGANIA POKARMOWE I NAWOZOWE ROŚLIN SADOWNICZYCH .

 

 

Racjonalne nawożenie drzew i krzewów owocowych zależy przede wszystkim od znajomości ich zapotrzebowania na poszczególne składniki mineralne . Wymagania pokarmowe niektórych gatunków drzew owocowych podaje tabela 21.

Z przytoczonej tabeli 21 wynika , że drzewa owocowe pobierają rocznie mniej skladników mineralnych niż niektóre rośliny rolnicze . Najwięcej czerpią z gleby potasu , najmniej fosforu . Największe wymagania pokarmowe wykazują brzoskwinie . Z wiekiem roślin sadowniczych zwiększa się ich zaporzebowanie na składniki mineralne (tab. 22 ) .

Jak wynika z tabeli 22 , gwałtownie wzrosły wymagania pokarmowe jabłoni w 5 roku życia i następnie zwiększały się stale w związku z coraz obfitszym owocowaniem . Na uwagę zasluguje fakt , że pobieranie potasu jest większe niż azotu .

Potrzeby nawozowe roślin sadowniczy różnią się od wymagań pokarmowych i zależą od wielu czynników : rozwoju systemu korzeniowegozaopatrującego całą roślinę w wodę i składniki mineralne , typu gleby , jej zasobności w składniki mineralne , odczynu gleby wpływającego na przyswajalności tych składników , systemu użytkowania gleby , klimatu lokalnego i innych .

Poszczególne składniki mineralne odgrywają różną rolę w życiu roślin , a ich brak lub nadmiar odbija się często na wyglądzie rośliny , co pozwala sadownikowi zwiększyć lub zmniejszyć dawki poszczególnych składników . Zagadnienie to zostanie omówione szczegółowiej .

 

1. System korzeniowy roślin sadowniczych .

 

drzewa owocowe mają trwały system korzeniowy . Jest on bardzo rozgałęziony , zdolny do pobierania wody i składników mineralnych nawet z głębszych warstw gleby . Łączna długość korzeni 45- letniej jabłoni wynosi np. ponad 20 km.

System korzeniowy składa się z korzeni szkieletowych , trwałych , wydłużających się co roku , oraz drobnych korzeni włoskowatych żyjących zaledwie rok , ale spełniających główną rolę w pobieraniu składników po zaledwie rok , ale spełniających główną rolę w pobieraniu składników pokarmowych i wody . Korzenie szkieletowe dzielą się na poziomie i pionowe . W glebach próchnicznych , żyznych i płytkich przeważają korzenie poziome , w glebach suchszych i uboższych , ale lepiej przewietrzanych – korzenie pionowe .

Jak podano w rozdziale IV , średnica koła zajętego przez korzenie przewyższa średnicę korony . Na glebach lekkich jest ona 2-, a nawet 3-krotnie większa , na cięższych , gdzie korzenie rosną słabiej , jest półtora raza większa .

Drobne aktywne korzenie włoskowate rozwijają się głównie na głębokości poniżej 35 cm . Jak podaje Pieniążek , 50% tych korzeni w glebie utrzymywanej w czarnym ugorze jest poniżej tej głębokości . Większość korzeni włoskowatych znajduje się z dala od pnia ; np. ponad połowa korzeni woskowatych 10-letniej jabłoni jest poza kołem o średnicy 3m .

Z badań wynika że główna masa korzeni włoskowatych jabłoni zalega w czarnoziemie na głębokości 30-100 cm , gruszy – 50-100 cm , a śliwy najpłycej – 15-30 cm .

Krzewy owocowe mają również silne rozgałęziony system korzeniowy sięgający nawet ponad 2 m w głąb gleby . Jak wykazały badania Zakładu Ogrodnictwa ART Olsztyn , głębokość systemu korzeniowego truskawek przekraczała 2 m , a duża część korzeni włoskowatych znajdowała się poniżej poziomu akumlacyjnego gleby . Większa część korzeni porzeczki i agrestu rozrasta się poniżej poziomu akumlacyjnego gleby . Większa część korzeni porzeczki i agrestu rozrasta się w górnych warstwach gleby . Njpłycej korzeni sie malina ; największa masa jej korzeni znajduje się w poziomie akumlacyjnym gleby . Najgłębiej sięgają korzenie winorośli .

W związku z tak silnym rozrastaniem się korzeni poszczególnych drzew , już w młodych sadzie owocującym wysiewa się nawozy na całej powierzchni .

 

2 . Rola poszczególnych składników mineralnych i objawy ich niedoboru .

 

Poszczególne składniki mineralne odgrywają w życiu drzew i krzewów owocowych rozmaitą rolę . Jedne z nich wpływają na zdrowotność i wzrost , inne – na zawiązywanie , wykształcanie się i jakość owoców , jeszcze inne na przebieg wegetacji . Według dotchczasowych badań najważniejszą rolę w życiu roślin sadowniczych odgrywają makroelementy ; azot , potas , fosfor , wapń , magnez i żelazo , z mikroelementów – bor , cynk , miedź , mangan .

Azot wchodzi w skład białka – naważniejszego składnika rośliny , wpływa na jej wzrost oraz na wielkość liści i owoców .

Przy niedoborze azotu w glebie następuje przede wszystkim zachamowanie wzrostu rośliny . drzewa kwitną obficie , ale zawiązują mało owoców . Liście drobnieją , stają się żółtawe , owoce też szybko żłkną , nie osiągając typowej wielkości , i mają gorszy smak . rośliny wcześniej kończą wegetację .

Ujemne następstwa powoduje także nadmiar azotu . Tkanki roślin są delikatne , podatniejsze na choroby i szkodniki . Owocowe są wprawdzie duże , ale gorzej zabarwione i źle się przechowują . rośliny poźniej zapadają w stan spoczynku , co czyni je podatniejszymi na mróz . Nadmiar azotu zwiększa ujemne skutki niedostatku potasu lub magnezu .

Potas bierze mały udział w budowie tkanek ; występuje głównie w postaci niezawiązanej i spełnia rolę katalizatora . O jego wielkim znaczeniu dla roślin świadczy jednak duże zapotrzebowania na ten składnik .

Przy niedoborze potasu wzrost pędów ulega zahamowaniu , na brzegach liści występują nekrotyczne plamy . Większy brak potasu może)spowodować zasychanie i opadanie liści ( rys. 37 ). Najczęściej zjawisko to występuje u krzewów jagodowych zwłaszcza porzeczek . Niedobór potasu jest przyczyną gwałtownego zmniejszenia się plonów . owoce są małe , kwaśne , niesmaczne .

Nadmiar potasu w glebie może spowodować na glebach lekkich objawy niedoboru magnezu lub boru .

Fosfor jest niezbędny do normalnego rozwoju roślin . Wchodzi w skład białek i bierze udział w różnych procesach biochemicznych . Używany jest do budowy organów generatywnych oraz nasion . rośliny sadownicze mają zdolność do pobierania fosforu ze związków nieprzyswajalnych dla innych roślin i do magazynowania go w tkankach spichrzowych . Dlatego rzadko spotyka się objawy jego niedoboru .

Literatura zagraniczna podaje , że przy większym niedoborze fosforu występuje niekiedy zahamowanie wzrostu , w ostrych wypadkach zaś opadanie kwiatów i zawiązków , łamliwość gałązek (morele ) , a nawet zamieranie roślin .

Nawożenie fosforem i potasem równoważy duże dawki azotu i może przyspieszyć owocowanie roślin silnie rosnących .

Wapń korzystnie wpływa na drewnienie pędów oraz na zawiązywanie owoców przez drzewa pestkowe . Wapń oddziaływa także dodatnio na rośliny sadownicze w sposób pośredni . Poprawia strukturę gleby , zapobiega zaskorupianiu się jej , reguluje jej odczyn , sprzyja działalności drobnoustrojów glebowych , przyspieszając rozkład masy organicznej .

Niedobór wapnia w glebie powoduje żółtawe zabarwienie liści , owoce ulegają gorzkiej plamistości podskórnej , a przy skrajnym niedoborze mogą zamierać całe narządy roślin . W Ameryce zaobserwowano degenerację systemu korzeniowego jabłoni . Gatunki pestkowe masowo zrzucają zawiązki . Niedobór wapnia łączy się z zakwaszeniem gleby , a wtedy występuja jednocześnie objawy niedoboru glinu oraz manganu . Nadmiar wapnia również jest szkodliwy . Na glebach przewapnowanych mogą wystąpić objawy niedoboru żelaza , manganu , boru i potasu .

Magnez wchodzi w skład chlorofilu . Ponadto bierze udział w przemianie węglowodanów , w syntezie tłuszczów i białek , w pobieraniu i transporcie fosforu oraz w regulowaniu gospodarki wodnej .

Coraz więcej naszych sadów zaczyna wykazywać niedobór tego pierwiastka . Najcześciej i najsilniej zjawisko to występuje na glebach piaszczystych , o małej zawartości substancji organicznej , i na glebach kwaśnych oraz w mokrych latach . Z górnych warstw gleby magnez bywa wymywany w głąb , dlatego objawy jego niedoboru występują najczęściej u drzew młodych . W starszych sadach niedostatek tego pierwiastka może wystapić przy stałym opryskiwaniu ich preparatami siarkowymi i nawożeniu solami fizjologicznie kwaśnymi oraz stosowaniu wysokich dawek potasu . Doświadczenia wykazują , że odmiany jabłoni szczepione na M4 i M7 częściej i silniej reagują na brak magnezu niż na innych podkładach.

Pierwsze objawy niedoboru magnezu u jabłoni mogą wystąpić już w czerwcu w postaci nekrotycznych plam między nerwami liści ( rys. 38 ) . Początkowo są one jasne , później czerwonobrązowe . Liście opadają , poczynając od nasady tegorocznych przyrostów . drzewo zrzuca także owoce . W wypadku ostrzejszego niedoboru roślina traci całe ulistnienie .

Niedobór magnezu można zlikwidować odpowiednim nawożeniem . Do tego celu nadają się nawozy 1 ) wapno magnezowe tlenkowe, zawierające także mangan i cynk (na gleby cięższe 15-40q/ha ) ; 2) wapno magnezowo-węglowanowe , zawierające również mikroelementy ( 25-50 q/ha , szczególnie na kwaśne gleby lżejsze ) ; 3 ) dolomit prażony ( 15-30 q/ha na gleby cięższe ) ; 4 ) techniczny siarczan magnezu ( 0,5 kg na drzewo młode i 1-1,5 kg na drzewo starsze ) . Siarczan magnezu stosuje się na wiosnę przed wzruszeniem gleby . Działa on szybciej od nawozów magnezowo-wapniowych . Wapno magnezowe należy wysiewać po zbiorze owoców na glebę suchą , a następnie zabronować ją lub skultywatorować . Na usunięcie niedoboru magnezu przez nawożenie należy niekiedy czekać 2-3 lata lub nawet dłużej .

Nawożenie jabłoni magnezem przy jego niedoborze zwiększyło plon o 19-30% oraz zapobiegało przedwczesnemu opadaniu owoców odmian zimowych .

Drugim sposobem likwidowania niedoboru magnezu jest opryskiwanie roślin 2-procentowym roztworem technicznego siarczanu magnezu ( do opryskiwania odmiany Mcintosh można stosować stężenie 2,2% . Pierwsze opryskiwanie przeprowadza się po przekwitnieniu drzew , dwa następne – co dwa tygodnie . Do roztworu dobrze jest dodać środki przyczepne , np. Netzmittel lub mleko . Nawożenie dolistne magnezem można połączyć z opryskiwaniem przeciw chorobom lub szkodnikom .

Duży nadmiar magnezu może spowodować objawy niedostatku potasu .

Żelazo katalizuje tworzenie się chlorofilu i wchodzi w skład niektórych enzymów . Brak żelaza powoduje chlorozę blaszki liściowej ( tylko nerwy pozostają ciemnozielone ) i hamuje rozwój stożka wzrostu . Chloroza rozpoczyna się od liści wierzchołkowych .

Niedobór żelaza w roślinie można zlikwidować za pomocą opryskiwania liści 0,5-1 -procentowym roztworem siarczanu żelaza . Zabieg wykonuje się po przekwitnieniu roślin , następnie powtarza w 2 tygodnie później i ewentualnie , trzeci raz po 4 tygodniach .

Nadmiar żelaza w warunkach naturalnych nie występuje . Przy silnym jednak przedawkowaniu tego pierwiastka można dojść do zmniejszenia zawartości fosforu w liściach.

Bor coraz częściej występuje w minimalnych ilościach na terenach uprawy roślin sadowniczych , szczególnie w miarę wzrostu dawek NPK . Objawem braku boru są gniazda komórek korka , tzw. inkluzje korkowe , powstające w młodych owocach , które często masowo opadają . Strsze owoce pozostają wprawdzie na drzewie , ale są zniekształcone i niedorozwinięte . drzewo daje małe przyrosty , a liście drobnieją . Brak tego pierwiastka może powodować także zamieranie miazgi , opadanie liści i zawiązków oraz spękania owoców i kory na pędach . Przy silnym niedostatku boru zamierają wierzchołki pędów i nie rozwijają się pąki kwiatowe .

Nawożenie superfosfatem borowanym lub opryskiwanie drzew zaraz po przekwitnieniu 0,5-procentowym roztworem boraksu likwiduje brak boru . Można tez zastosować doglebowo 0,5 kg boraksu lub 0,15 kg kwasu borowego na jedno drzewo .

Przy nadmiarze boru zamierają brzegi starszych liści , całe liście lub pędy już w połowie lata .

Cynk jest mikroelementem , którego zużycie przez rośliny zależy w dużej mierze od warunków klimatycznych ; rośliny silnie oświetlone potrzebują go więcej. Najbardziej wraźliwe na brak cynku są czereśnie , jabłonie i brzoskwinie . Cynk podawany w małych dawkach stymuluje wzrost i rozwój roślin . Cynk słabo przemieszcza się w roślinach i dlatego objawy jego niedoboru występują przede wszystkim na młodych liściach .

Niedobór cynku powoduje u jabłoni tworzenie się rozetek wąskich , długich liści na końcach bezlistnych pedów . Ponadto może zahamować wzrost , osłabić kwitnienie i owocowanie ; owoce często pozostają małe i zniekształcone . U grusz , czereśni i śliw występuje chloroza liści .

Niedobór cynku usuwa się opryskując rośliny 0,06-0,12-procentowym roztworem siarczanu cynku po ich przekwitnięciu lub 0,5-procentowym roztworem w zimie . Fungicydy zawierające cynk mogą pokrywać częściowo zapotrzebowanie na ten pierwiastek . Nadmiar cynku powoduje niedobór żelaza .

Miedź znajduje się w niedostatecznych ilościach w torfach , glebach bagiennych i glebach piaskowych . Niedobór miedzi powoduje brązowe plamy na górnych liściach , które zaschają i opadają . Zamierają także wierzchołki pędów . W następnym roku poniżej zamarłego miejsca wybijają pędy tworząc „czarcie miotły” . Na pniu i gałęziach kora często pęka i łuszczy się . Przy niewielkim niedoborze miedzi liście są wąskie i poskręcane .

Aby zlikwidować niedobór miedzi w roślinach , opryskuje się je po przekwitnieniu 0,06-procentowym roztworem siarczanu miedzi lub w zimie 0,5-procentowym roztworem . W sadach opryskiwanych fungicydami miedziowymi nie obserwuje się objawów braku miedzi . Nadmiar miedzi powoduje żółknięcie liści i zamieranie pędów .

Mangan znajduje się w niewystarczających ilościach w podmokłych piaskach , mułach aluwialnych i mało przepuszczalnych glebach organicznych .

Brak manganu objawia się u jabłoni chlorotycznymi , niregularnymi plamami , które początkowo występują na brzegach liści , poźniej rozszerzają się w kierunku nerwu głównego . Nerw główny i boczne pozostają zielone . Objawy występują na liściach w dolnej części pędu . Niedobór manganu likwiduje się opryskując drzewa po przekwitnienięciu 0,2-0,4-procentowym roztworem siarczanu manganu . Nadmiar manganu może wystąpić na glebach bardzo kwaśnych i w sadach nawadnianych wodą z solami manganu. Na niektórych pędach pod powierzchnią kory powstaja brązowe nekrotyczne plamy .

 

 

3 . Orientacyjne dawki składników pokarmowych .

 

Jak mówiliśmy , określenie potrzeb nawozowych , a więc i odpowiednich dawek nawozów , jest bardzo trudne . Na podstawie licznych badań specjaliści z tego zakresu ustalili na konferencji w 1970 r. wytyczne do nawożenia drzew i krzewów owocowych .( tab. 23 i 24 ) .

 

4 . Dawki składników pokarmowych ustalane na podstawie analiz gleby i liści .

 

W celu dokładniejszego ustalenia dawek dla określonego sadu czy plaantacji krzewów jagodowych należy przeprowadzić szczegółowe badania , korzystając z pomocy stacji chemiczno- rolniczej . Analizuje się mianowicie glebę i liście uprawianych roślin . Dotychczas opracowano pomocnicze wytyczne dotyczące zapotrzebowania na fosfor , potas i magnes zależnie od ich zawartości w glebie (tab.25 ). W podobny sposób opracowano wytyczne do określania potrzeby wapnowania gleby ( tab.26 ) .

Inne opracowanie dotyczy liczby granicznych dla zawartości składników mineralnych w lisciach roslin sadowniczych ( tab.27 i 28 ).

Kierując się tymi wskazówkami i rozporządzając wynikami badań , można można dość dokładnie określić potrzebne dawki składników pokarmowych . Aby jednak uzyskać właściwe wskazówki , należy umiejętnie pobrać próbki gleby i liści.

Pierwszą czynnością jest zorientowanie się w stanie zdrowotnym drzew lub krzewów owocowych oraz sprawdzenie wyrównanie pola ( czy nie trzeba pobierać próbek oddzielnie z niektórych miejsc ). Jedna próbka gleby może reprezentować 2-4 ha sadu lub plantacji krzewów wyrównanych pod każdym względem . Jeśli gleba jest bardzo zróżnicowana , to potrzebne są próbki z każdego odrębnego miejsca ( po jednej ) . W sadach i jagodnikach położonych na skłonach należy pobierać próbki oddzielenie z partii dolnej , środkowej i górnej . Nie uwzględnia się miejsc położonych w pobliżu budynków , dróg i kopców. Próbki gleby pobiera się od połowy lipca do jesieni , ale nie po ulewnych deszczach .

Idąc wzdłuż rzędów roślin , kopie się pośrodku rzędów , co 15 do 20 kroków , dołki głębokości warstwy ornej . Kopie się 20-25 dołków równomiernie rozmieszczonych na plantacji . Łyżką stołową pobiera się glebę osobno ze ścianek warstwy ornej i osobnej z dna . Ziemię z dna wsypuje się do jednego wiadra , z boków – do drugiego . Po wymieszaniu ziemi wsypuje się ją do woreczków plastykowych w ilości 0,5 kg , do środka wkłada kartkę z numerem próbki, nazwiskiem właściciela sadu , adresem , datą pobrania i głębokością pobrania próbki . Podaje się również wiek roślin i systemem użytkowania gleby . Po przeniesieniu do pomieszczenia woreczek odwiązuje się , przesusza próbkę na powietrzu , a następnie po powtórnym zapakowaniu wysyła do stacji chemiczno-rolniczej . Liście z drzew owocowych pobiera się od połowy lipca do pierwszego września , liście z roślin jagodowych – w okresie zbioru owoców . rośliny powinny być w pełni owocowania ( drzewa około 10-letnie , krzewy 3-4- letnie truskawki w drugim roku po posadzeniu ) . Z młodszych roślin pobiera się próbki tylko wówczas , gdy wystąpią wyraźnie objawy braku składników pokarmowych lub gdy drzewa czy krzewy słabo rosną . Z drzew odmian przemiennie owocujących pobiera się próbki w roku owocowania . Z drzew nie owocujących w danym roku nie należy pobierać próbek .

Liście pobiera się ze środkowej części długopędów drzew lub pędów nie owocujacych krzewu . Z truskawek pobiera się liście w pełni rozwinięte ze środka rośliny . Liście muszą być zdrowe i czyste . Próbka mieszana powinna składać się ze 100 liści pochodzących z różnych miejsc korony i z drzew rozmieszczonych w różnych punktach sadu, ale oddzielnie dla każdej odmiany . Zrywa się po 5 liści z 20 drzew lub po 10 liści z 10 drzew . Z wielu krzewów pobiera się również 100 liści . Liście truskawek i malin zbiera się bez ogonków , oddzielnie dla każdej odmiany.

Próbki liści wkłada się do papierowych torebek , podając nazwisko i imię właściciela sadu , odmianę datę pobrania oraz nazwisko pobierającego próbkę . Próbki suszy się w temperaturze 50-60ºC możliwie szybko i wysyła do badań . Najlepiej pobierać próbki liści i gleby w jednym terminie , tzn. od połowy liści wkłada się do 1 września ; pozwala to dokładniej określić potrzeby nawozowe roślin sadowniczych .

 

 

B . NAWOZY STOSOWANE W PRODUKCJI SADOWNICZEJ .

 

 

Związki mineralne potrzebne roślinom sadowniczym wnosi się do gleby w postaci nawozów organicznych lub mineralnych . Najczęściej stosuje się jedne i drugie . Chcąc je umiejętnie zastosować należy znać ich działanie nawozowe .

Obornik jest nawozem pełnym , tzn. Zawiera wszystkie składniki pokarmowe potrzebne roślinom , chociaż nie zawsze w wystarczającej ilości . Przeciętnie zawiera 0,5%N , 0,63%K2O i 0,28%P2O5 .

Obornik działa bezpośrednio , dostarczając roślinom składniki pokarmowe , oraz pośrednio , i to zarówno na glebę , jak i na rośliny . Poprawia strukturę gleby i jej właściwości fizyko-chemiczne oraz biologiczne . Glebom lekkim nadaje zwięzłość , ciężkie zaś rozluźnia . Gleba nawożona obornikiem zatrzymuje około 3% wody więcej . Z obornikiem wprowadza się do gleby substancje wpływające korzystnie na rośliny , a mianowicie substancje wzrostowe i mikroelementy . Wreszcie sadownicze nawożone obornikiem są wytrzymalsze na niskie temperatury ( zwłaszcza na glebach lżejszych ) . Można więc twierdzić , że większe znaczenie ma działanie pośrednie obornika , gdyż składniki pokarmowe można dostarczyć roślinom w innej postaci . Wysokość dawek obornika w produkcji sadowniczej zależy od gatunku i wieku roślin , typu gleby i sposobu jej uzytkowania .

Gnojówka jest nawozem organicznym zawierającym łatwo przyswajalne składniki pokarmowe , głównie azot , wymaga jednak zastosowania dodatkowego nawożenia potasem i fosforem . Panuje też opinia , że gnojówka sprzyja występowaniu raka u odmian jabłoni podatnych na tę chorobę . Nie zaleca się również nawozić gnojówką czereśni i wiśni , gdyż wtedy gumują , ani młodych drzew o silnym wzroście , gdyż opóźnia ich owocowanie i czyni tkanki podatnymi na mróz . Może być natomiast stosowana do nawożenia grusz , śliw i krzewów jagodowych .

Dla uniknięcia uszkodzeń korzeni należy gnojówkę rozcieńczać wodą w stosunku 1:3 , a nawet 1:4 . Wartość nawozową gnojówki można zwiększyć dodając do 1 m³ po 5 kg superfosfatu i soli potasowej . Na 1 ar pola przeznacza się 200-300 l rozcieńczonej gnojówki , a na 1 drzewko 2 – 5 wiader. Najlepiej stosować gnojówkę w okresie kwitnienia roślin sadowniczych , a po jej rozlaniu rolę zabronować .

Fekalia są silnie działającym nawozem azotowym ( około 1% N ), zawierają jednak dużo związku sodu , które powodują zlewność i zaskorupianie się gleby . Najlepiej jest kompostować fekalia z torfem . Na ogół są one rzadko stosowane w sadownictwie .

Torf jest jeszcze mało wykorzystywany w sadownictwie jako nawóz . Do tego celu nadaje się torf niski o odczynie obojętnym , a więc nie zakwaszający gleby . Zawiera on około 2% azotu . Torf jednak wolno ulega mineralizacji i dlatego jego działanie nie jest szybkie .Wnosi on do gleby dużo masy organicznej , stanowiąc źródło próchnicy .

Inny sposób wykorzystania torfu niskiego lub wysokiego polega na jego uprzednim kompostowaniu ( np. z fekaliami ) lub użyciu na ściółkę w oborze . Wysokość dawek torfu wynosi 30 – 40 t/ha , zależnie od typu gleby . Po rozrzuceniu torfu należy wymieszać go z glebą broną zwykłą lub talerzową .

Nawozy zielone stanowią w sadach rośliny okrywowe przyorywane wiosną . Według niektórych autorów przyorane rośliny motylkowe dostarczają glebie 60 – 100 kg azotu , 40 – 160 kg potasu , 30 – 60 kg fosforu i 60 – 140 kg wapnia na 1ha . Wartość nawozowa roślin okrywowych zależy , oczywiście od składu gatunkowego wysiewanej mieszanki .

Nawozy mineralne są szeroko stosowane w sadownictwie , gdyż umożliwiają dokładne regulowanie dawek poszczególnych składników pokarmowych zależnie od wymagań roślin i na ogół działają szybko . Pod pewnymi względami ustępują jednak nawozom organicznym, a przede wszystkim obornikowi . Nie zawsze bowiem wpływają korzystnie na odczyn i strukturę gleby oraz rozwój drobnoustrojów glebowych . Ponieważ nawozy mineralne omawiane są na lekcjach chemii i ogólnej uprawy , ograniczymy się tu do wymienienia tych , które w produkcji sadowniczej odgrywają najważniejszą rolę .

Z nawozów azotowych stosuje się : saletrę wapniową , saletrę amonową , saletrzak , siarczan amonowy , wodę amoniakalną i mocznik .

Potas daje się w postaci soli potasowej lub siarczanu potasu (odpowiedni szczególnie dla krzewów ).

Fosfor dostarczany jest roślinom sadowniczym w postaci superfosfatu zwyczajnego podwójnego i potrójnego oraz supertomasyny i mączek fosforytowych .

Jako nawozy wapniowe używane są : wapno rolnicze , miał wapienny , wapniak mielony i kreda nawozowa .

Produkowane są również nawozy dwuskładnikowe ( amofos , diamofos, superfosfat amoniakowany i superfosfat amonowany , saletra amonowo-potasowa , superfosfat borowany , nitrofoska , kainit magnezowy , kalimagnezja i azofoska ) oraz gotowe mieszanki nawozowe (tab . 29) .

Chcąc przygotować mieszankę o innych proporcjach lub wysiać nawozy jednocześnie , należy kierować się wskazówkami tabeli mieszania nawozów ( tab. 30 ) .

Związki chelatowe są to połączenia organiczno- mineralne , w których np. żelazo lub inny metal jest wbudowany w środek związku organicznego . Jest on jakby zakleszczony ( chelat z greckiego kleszcz ) w tym połączeniu . Chelaty chronią zawarte w związku żelazo przed wytrąceniem i przejściem z formy przyswajalnej w nieprzyswajalną . Są one rozpuszczalne w wodzie i rośliny mogą je pobierać podobnie jak w postaci jonowej .

Najczęściej stosowanym i znanym jest chelat żelazowy tzn. związek żelaza z etylenodwuaminą kwasu czterooctowego tzw. EDTA .

Związek ten może być stosowany na glebach zasadowych i kwaśnych , na których odczuwa się brak przyswajalnego żelaza .

Z roślin sadowniczych , najbardziej wrażliwe na żelaza są grusze , a następnie jabłoń i drzewa pestkowe . Szczególny brak odczuwają drzewa rosnące na rędzinach . Badania Instytutu Sadownictwa wykazały , że związki chelatowe zastosowane na takich glebach usuwały szybciej chlorozę niż gdy stosowano dokarmianie mineralne . Związki chelatowe można stosować na całą powierzchnię gleby jak i wokół roślin . Można też rozpuszczać je w wodzie i opryskiwać nimi glebę . Stosuje się je również w postaci opryskiwania dolistnego w stężeniu 0,25% . Opryskujemy gdy tylko rozwiną się liście , a następnie powtarzamy opryskiwanie jeszcze dwukrotnie po 3 i 6 tygodniach .

Związki chelatowe są produkowane jeszcze w niewielkich ilościach . W wypadku braku żelaza mogą być stosowane LS-Fe , LS-Fe-Mn lub wieloskladnikowy LS-6 .

 

C . TERMINY NAWOŻENIA ROŚLIN SADOWNICZYCH .

 

Obornik stosuje się w sadzie przynajmniej co 4 lata , a w jagodnikach nawet częściej – co 2- 3 lata , w ilości 300-500 q/ha , najlepiej wczesną wiosną , niezwłocznie przyorując .

Terminy nawożenia poszczególnymi nawozami mineralnymi zależą od wpływu , jakie wywierają one na rośliny sadownicze , oraz od ruchliwości składnika pokarmowego w glebie .

Nawozy azotowe należą wysiewać wiosną , gdyż wpływają pobudzająco na wzrost . Czynność tę należy w zasadzie zakończyć w czerwcu . Późniejsze nawożenie azotem przedłużając wegetację może obniżyć wytrzymałość rośłin na mróz . W niektórych krajach zaleca się późnojesienne nawożenie azotem , co u nas jest niewłaściwie ze względu na wymywanie tego składnika przez obfite deszcze padające w tym okresie .

Nawożąc azotem sady corocznie owocujące dzieli się dawkę na dwie części . Pierwszą wysiewa się bardzo wcześnie wiosną , zaraz po obeschnięciu gleby , drugą wysiewa się po przekwitnieniu drzew .Spodziewając się bardzo obfitego kwitnienia dzieli się dawkę w ten sposób , że około 1/3 wysiewa się przed wznowieniem wegetacji , pozostałe 2/3 po przekwitnieniu , aby dostarczyć azot w okresie zawiązywania pąków kwiatowych na rok następny . W roku nieowocowania lub słabego owocowania całą dawkę azotu daje się na 2-3 tygodnie przed kwitnieniem drzew , aby zwiększyć ilość zawiązanych owoców i zmniejszyć ilość zrzucanych zawiązków . Najczęściej stosowanymi nawozami wiosną są saletrzak i saletra amonowa .

Fosfor i potas można wysiewać wiosną lub jesienią . Stosując system uprawy „czarny ugór i rośliny okrywowe ” wysiewa się te nawozy przed przyoraniem roślin , natomiast w sadzie zadarnionym – przed rozpoczęciem wegetacji . Gdy nawozimy krzewy solami potasowymi zabieg ten należy wykonywać jesienią , tak aby chlorki szkodliwe dla roślin zostały wymyte przez deszcze poza zasięg korzeni .

W roku stosowania obornika dawki nawozów mineralnych zmniejsza się o 2/3 .

Nawozy wapniowe wysiewa się co kilka późną jesienią , w dawce nie przekraczającej 20- 25 q węglanu wapnia na 1 ha gleb lekkich lub 10-20 q tlenku wapnia na 1 ha gleb ciężkich . Wapno należy starannie wymieszać z glebą . Jeżeli chcemy stosować jesienią tego roku również obornik , to przedtem należy wysiać wapno i starannie wymieszać z glebą , a następnie przyorać obornik . Wapna wiosną nie dajemy , gdyż to wyklucza poźniejsze stosowanie nawozów azotowych – amonowych i nawozów fosforowych ze względu na straty azotu i uwstecznienie się fosforu . Nawozów fizjologicznych kwaśnych nie należy stosować na glebach kwaśnych .

 

 

D . SPOSOBY NAWOŻENIA ROŚLIN SADOWNICZYCH .

 

Najstarszym i pospolicie używanym sposobem nawożenia jest powierzchniowy wysiew nawozów możliwie równomiernie na całym polu . Znajduje on zastosowanie przede wszystkim w starszych sadach , w których korzenie przerosły prawie cały teren , a w młodszych sadach wówczas , gdy prowadzi się gospodarkę intensywną lub uprawia inne rośliny . Nawożenie poszczególnych drzew stosuje się wtedy , gdy są jeszcze młode i nie owocują . Odmierzoną ilość nawozów wysiewa się szerokim pierścieniem na obrębie korony i nieco poza nim .

Inny charakter ma nawożenie wgłębne . Nawozy fosforowe i potasowe słabo przenikają w głąb gleby . Badania wykazują , że na glebach lekkich i dostatecznie wilgotnych nawozy fosforowe przenikają na głębokość zaledwie 10 – 15 cm , potasowe – na 25 – 35 cm . Na glebach suchszych , bardziej zwięzłych i próchniczych przemieszczają sie znacznie słabiej . Ponieważ główna masa korzeni drzew owocowych zalega na 40-80 cm, zachodzi obawa , że korzenie mogą nie być zaopatrzone w dostateczną ilość fosforu i potasu . Zapobiec temu może nawożenie wgłębne , które polega na wprowadzeniu składników pokarmowych w strefę największego skupienia korzeni . Nawożenie wgłębne fosforem i potasem może zwiększyć plon nawet o 50% w stosunku do nawożenia powierzchniowego .

Istnieją różne sposoby nawożenia wgłębnego : wnoszenie nawozów do głębokich bruzd ( 30- 40 cm ) , wyorywanych w międzyrzędziach sadu w odległości 3 -4 m od pni , do dołków równomiernie rozmieszczonych wokół drzew i wreszcie wstrzykiwanie roztworów nawozów za pomocą specjalnych aparatów , tzw . Iniektorów .

Nawożenie wgłębne ma także ujemne strony . Na glebach suchych dłużej utrzmujące się większe stężenie soli mineralnych może uszkodzić delikatne korzenie . Poza tym przy wyorywaniu głębokich bruzd i wykopywaniu dołków niszczy się część korzeni , co może osłabić rośliny . Nawożenie pozakorzeniowe , zwane też dolistnym , polega na wprowadzaniu składników pokarmowych do roślin za pomocą opryskiwania listowia lub zastrzyków do pni . Badania wykazały znacznie szybsze działania użytych związków niż przy stosowaniu doglebowym .

Opisaliśmy już sposoby dostarczania w ten sposób roślinie magnezu , żelaza , boru , manganu , cynku i miedzi . Można jednak stosować dolistnie również azot . Za najodpowiedniejszy do tego celu związek azotu uważa się mocznik . Powoduje on zwiększenie zawartości azotu i chlorofilu w lisciach , hamuje opadanie zawiązków i korzystnie wpływa na wzrost roślin . U jabłoni stwierdzono obfitsze zawiązanie pąków kwiatowych . Jego dodatek do związków żelaza i magnezu ułatwia pobierania ich przez liście , sprzyjając likwidacji ich niedoboru .

Mocznik jest szybko wchłaniany przez liście , zwłaszcza przez dolną ich stronę , i odprowadzany do innych części roślin .

Jabłonie pobierają mocznik najintensywniej po 5 godzinach od zabiegu i proces ten trwa około 48 godzin . Opryskiwanie roślin mocznikiem daje szybsze wyniki niż doglebowe nawożenie azotem . Azot pobrany przez korzenie dostaje się do pąków i liści dopiero po 14- 21 dniach . Po nawiezieniu gleby dawką wynoszącą 60 kg azotu na 1 ha ( w postaci siarczanu amonowego ) zawartość tego składnika w roślinie wzrosła do 14% , przy zastosowaniu zaś dolistnym dawki 14 kg na 1 ha – do 31 % .

Wysoka wilgotność i niska temperatura wpływają na lepsze przyswajanie mocznika przez rośliny . Jest on najlepiej pobierany przez młode liście .

Nawożenie dolistne mocznikiem jabłoni można przeprowadzić od początku kwitnienia do momentu zrzucania zawiązków , stosując w terminach wcześniejszych stężenie 0,35% , w późniejszych – 0,5% . Bardzo dobre rezultaty dało także jesienne opryskiwanie jabłoni . Zwiększa ono zapas azotu w drzewach , gdyż 40-50% tego składnika przemieszcza się przed opadnięciem liści do innych części roślin . Zapas ten jest wykorzystywany na wiosnę i wpływa na zwiększenie plonu oraz lepsze wykształcenie owoców ( tab.31 ) . Ponadto w tym terminie pomaga w zwalczaniu parcha , gdyż powoduje zmniejszenie liczebności zarodników na wiosnę .

Śliwy zaleca się opryskiwać 0,5-procentowym roztworem mocznika dwukrotnie , w odstepie przynajmniej dobowym .

Wadą mocznika technicznego jest obecność w nim biuretu – szkodliwego dla roślin związku . Mocznik produkcji krajowej zawiera około 0,5% biuretu .

Za pomocą izotopów stwierdzono , że liście drzew owocowych dobrze przyswajają związki fosforowe i potasowe . Na przykład truskawki pobierały znacznie szybciej fosfor dostarczony dolistnie niż doglebowo . Pobieranie składników mineralnych przez liście w dużym stopniu zależy od ich zawartości w glebie .

Nawożenie pozakorzeniowe roślin sadowniczych może oddać duże usługi , ale wymaga jeszcze dalszych badań .

 

 

ROZDZIAŁ IX

OWOCOWANIE ROŚLIN SADOWNICZYCH .

 

 

Owocowanie jest wynikiem procesów fizjologicznych , których poznanie pozwoli właściwie pielęgnować drzewa i krzewy owocowe , by osiągnąć cel produkcji sadowniczej – wysokie plony owoców najlepszej jakości , bez uszczerbku dla zdrowotności drzewa czy krzewu .

 

A . PORA WCHODZENIA ROŚLIN SADOWNICZYCH W OKRES OWOCOWANIA .

 

rośliny sadownicze zaczynają owocować w różnym wieku . Zależy to od : gatunku i odmiany roślin , jej formy , typu podkładki drzew owocowych oraz zabiegów pielęgnacyjnych .

Jabłonie i grusze wchodzą w okres owocowania dość późno , bo w 4 – 12 roku po posadzeniu na miejscu stałe , śliwy , czereśnie i wiśnie – w 4- 8 roku , brzoskwinie – w 2 roku ( w 3- 4 roku od wysiewu ich nasion ) . Siewki moreli owocują w 5 – 8 roku od wysiewu , morele okulizowane na ałyczy w 3- 4 roku , a okulizowane na moreli – 4-5 roku . Najpóźniej zaczynają owocować orzechy włoskie – na ogół po 10 – 18 latach od wysiewu nasion , chociaż zdarzają się wyjątki .

Krzewy jagodowe zaczynają owocować wcześniej niż większość drzew owocowych ; porzeczki i agrest – w 2 – 3 roku po posadzeniu , maliny i truskawki – nawet już w roku zalożenia plantacji , natomiast winorośl i leszczyny – na ogół w 4 – 5 roku .

Duże różnice w rozpoczynaniu owocowania występują między poszczególnymi odmianami , zwłaszcza jabłoni , grusz , i śliw . W związku z tym rozróżnia się odmiany rozpoczynające owocowanie wcześnie , średnio wcześnie i późno , u czereśni i wiśni zaś – dwie grupy odmian wchodzące wcześnie i późno w okres owocowania . U pozostałych gatunków roślin sadowniczych tak dużych różnic pod tym względem nie ma .

Na porę wchodzenia drzew w okres owocowania wpływa także wysokość pnia ( krzaczaste i niskopienne wcześnie owocują niż pienne czy wysokopienne ) . Zależy ona wreszcie od niektórych zabiegów pielęgnacyjnych : cięcia , nawożenia i użytkowania gleby . Na ogół wszystkie czynniki stymulujące wzrost młodych roślin opóźniają owocowanie.

 

 

B . CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA TWORZENIE SIĘ PĄKÓW KWIATOWYCH .

 

Pierwszym objawem wejścia roślin sadowniczych w okres owocowania jest tworzenie się pąków kwiatowych . Poznanie przebiegu tego procesu pozwala na opracowanie skutecznych metod regulowania owocowania . Na tym tle powstało wiele teorii . Badania roślin zawiązujących pąki doprowadziły do wniosku , że powstanie pąków kwiatowych zależy od stosunku między węglowodanami i związkami azotowymi zawartymi w roślinie . Na podstawie tego stosunku podzielono drzewa owocowe na 4 grupy .

Do pierwszej grupy zalicza się drzewa , które zawierają duże dużo związków azotowych , a bardzo mało węglowodanów , wskutek czego nie zawiązują pąków kwiatowych i nawet nie dają większych przyrostów . Z takim zjawiskiem można spotkać się w praktyce , jeżeli liście drzew obficie nawożonych azotem zostaną uszkodzone lub zniszczone i nie dostarczą drzewom dostatecznej ilości węglowodanów . W podobnych warunków znajdują się drzewa o silnie zagęszczonych koronach , gdyż liście niedostatecznie oświetlone słabo asymilują .

Do drugiej grupy należą drzewa szybko i silnie rozrastające się wskutek obfitego nawożenia azotem . Wprawdzie asymilacja przebiega prawidłowo , ale wytworzone węglowodany są zużywane do budowy przyrostów i w stosunku do związków azotowych jest ich za mało . Wskutek tego rośliny nie zawiązują pąków kwiatowych .

Trzecia grupa obejmuje drzewa zawierające zarówno dużo węglowodanów , jak i związków azotowych . Pierwsze jednak przeważają . Takim stosunkiem odznaczają się drzewa już rozrośnięte i znajdujące się w warunkach sprzyjających asymilacji . Dzięki temu dają dość duże przyrosty oraz obficie zawiązują pąki kwiatowe i wykształcają owoce . Równowaga pomiędzy wzrostem i owocowaniem jest najkorzystniejsza dla producenta i powinien on starać się ją utrzymać .

Do czwartej grupy zalicza się drzewa zawierające dużo węglowodanów , a mało związków azotowych . drzewa te mogą obficie kwitnąć , ale nie wykształcają dużej liczby owoców i nie dają silniejszych przyrostów .

Zjawisko to występuje u drzew starszych , słabo nawożonych i niestarannie pielęgnowanych .

Nowsze badania wykazały , że stosunek węglowodanów do związków azotowych nie jest jedynym czynnikiem decydującym o zawiązywaniu pąków kwiatowych . Wpływa na to wiele innych czynników , jak cięcie, nawożenie , typ podkładki i dostęp światła do korony .

Na ogół silne cięcie młodych drzew opóźnia ich wejście w okres owocowania . Zmniejsza ono ogólną powierzchnię liści , a tym samym ilość produkowanych asymilatów . Jeżeli dopływ związków azotowych nie ulega zahamowaniu wskutek uszkodzenia systemu korzeniowego , to stosunek azotu do węglowodanów zmienia sie na niekorzyść tych ostatnich , co opóźnia zawiązywanie pąków kwiatowych .

Usuwanie liści , ich zniszczenie ( przez grad , szkodniki , choroby , przymrozki , ciecze do opryskiwania ) lub silne zacienienie również wpływa ujemnie na tworzenie się pąków kwiatowych . Badane zacienione pędy jabłoni i brzoskwiń zawierały więcej azotu , a mniej węglowodanów niz pędy znajdujące się w pełnym świetle .

 

C . PORA I PRZEBIEG TWORZENIA SIĘ PĄKÓW KWIATOWYCH .

 

Znajomość pory różnicowania się pąków kwiatowych ma dla sadownika duże znaczenie , gdyż pozwala we właściwym czasie zastosować zabiegi regulujące owocowanie .

Pąki kwiatowe roślin sadowniczych nie tworzą się na wiosną w roku ich kwitnienia , lecz w okresie wegetacji roku poprzedniego . Pąki kwiatowe można rozpoznać już w drugiej połowie lata .

Proces tworzenia się pąków kwiatowych najłatwiej jest prześledzić u gatunków pestkowych , gdyż pąki te zawierają tylko kwiaty , trudniej zaś – u gatunków ziarnkowych , które mają tzw. pąki mieszane , tzn. zawierające prócz kwiatów także zaczątki liści . Proces ten trwa u wiśni około 3 tygodni , przy czym między poszczególnymi odmianami zachodzą pewne różnice . Na przykład Łutówka ( według niektórych badań ) wykształca pąki kwiatowe w czerwcu , natomiast Piękna z Chantenay dopiero na początku sierpnia . U odmiany jabłoni Charłamowska pąki kwiatowe zaczynały się tworzyć 4 lipca , u Kantówki Gdańskiej 7 sierpnia , chociaż badane drzewa rosły obok siebie . Różnice w porze tworzenia się pąków kwiatowych u odmian jabłoni mogą wynosic nawet 7 tygodni . Na ogół u odmian jabłoni mogą wynosić nawet 7 tygodni . Na ogół u odmian letnich proces ten zachodzi wcześniej niż u późnych , chociaz istnieją wyjątki . Przyjmuje się , że różnicowanie się pąków kwiatowych zachodzi po okresie najsilniejszego wzrostu roślin sadowniczych : u jabłoni , gruszy , czereśni i wiśni – zazwyczaj w lipcu , u śliw , brzoskwiń i moreli – przy końcu lipca lub na początku sierpnia , u porzeczek i agrestu – w końcu sierpnia , u malin – od września do grudnia , truskawek – we wrześniu .

Pewien wpływ na różnicowanie się pąków kwiatowych może wywierać przebieg pogody . Podczas suchego lata następuje ono o 2- 3 tygodnie wcześniej niż normalnie . W miejscowościach wyżej położonych i wysuniętych na północ proces ten jest zwykle opóźniony . Stwierdzono także , iż wszystkie czynniki przedłużające wzrost roślin opóźniają zawiązanie sie pąków kwiatowych . Jabłonie kilkakrotnie nawożone nawozami naturalnymi i mineralnymi w okresie od lipca do pażdziernika tworzyły pąki kwiatowe późnym latem i w jesieni .

Przebieg procesu tworzenia się pąków kwiatowych i czereśni odmiany Hedelfińska przedstawia się następująco . Na początku lipca na stożkach wzrostu pąków znajdowały sie tylko łuski ochronne . W końcu lipca między łuskami widoczne było uwypuklenie , z którego powstają poszczególne kwiaty . W tym czasie w niektórych pąkach na stożku wzrotu występowały już boczne uwypuklenia , będące zaczątkami kwiatów . W połowie sierpnia uwypuklenia były już wyraźniejsze , a na ich szczycie w niektórych pąkach widoczne były ząbki – 5 działek kielicha . W końcu sierpnia większość pąków miała wyraźnie wykształcone działki

, a między nimi pojawiły się zaczątki płatków korony . Pod koniec września poszczególne kwiaty przybrały już kształty dzwonkowaty i znajdowały się w nich dość dobrze wykształcone zaczątki pręcików , pośrodku zaś formował się słupek . W połowie października kwiaty miały już wszystkie części składowe , a pąk otoczony był brunatnymi łuskami .

Rozwój pąków kwiatowych u wszystkich pestkowych i ziarnkowych przebiega na ogół podobnie . Trwa on także w jesieni , dopóki temperatura nie obniży się do 4 – 5 ºC , – po przejściu drzew w stan spoczynku względnego – podczas cieplejszych dni drugiej połowie zimy . Ziarna pyłku i zalążki tworzą się dopiero na wiosnę , w kwietniu .

 

D . ZMUSZANIE DRZEW OWOCOWYCH DO WCZEŚNIEJSZEGO OWOCOWANIA.

 

 

Niektóre odmiany jabłoni i grusz późno rozpoczynają owocowanie , totaż często stosuje się specjalne zabiegi , które mają je przyśpieszyć .

Młode , silnie rosnące drzewa zmusza się do wcześniejszego owocowania ograniczając przede wszystkim ich cięcie . Skraca się pędy tylko tyle , ile wymaga formowanie korony . Zaleca się też przyginanie do dołu silnych pędów po upływie 4 lat od posadzenia drzewa . Bardzo duży wpływ na zawiązywanie pąków kwiatowych ma , jak wiadomo , zaopatrzenie pędów owocowych w dużą ilość węglowodanów . Można to uzyskać , zapewniając optymalne warunki asymilacji , a więc dobry dostęp światła do korony , i chroniąc ulistnienie przed uszkodzeniem przez choroby i szkodniki .

Dawniej zalecano ograniczenie nawożenia , a nawet przycinanie korzeni , co zmniejszało dopływ związków azotu . Oba zabiegi są jednak szkodliwe dla roślin .

W tym samym celu stosowano dawniej obroączkowanie , które polega na wycinaniu na poszczególnych pędach pierścienia kory z łykiem szerokości 0,5- 1 cm . Pierścień może być zamknięty , przerywany lub w kształcie spirali ( rys. 39 ) . Zabieg ten – uniemożliwiając odpływ węglowodanów z części gałęzi położonej nad obrączką do pnia i korzeni – powoduje nagromadzanie się ich w pędach , co sprzyja tworzeniu się pąków kwiatowych i owocowych .

Obrączkowanie nie jest stosowane w nowoczesnym sadownictwie polskim , gdyż jest niebezpieczne dla drzewa . Zamiast obrączkowania można stosować ściskanie pędów metalowymi opaskami z blachy cynkowej ( rys. 40 ) . Po nałożeniu opaski u nasady pędu zaciska się ją za pomocą drutu . W miarę grubienia gałęzi część środkowa opaski coraz bardziej naciska na tkanki , miażdżąc komórki łyka i utrudniając odpływ asymilatów w dół drzewa ( podobnie jak przy obrączkowaniu ) . Zamiast opasek z blachy można zastosować drut . Opaski lub drut należy założyć najpóźniej na poczatku maja , a zdjąć jesienią .

Wcześniejsze owocowanie mogą także wywołać pewne substacje chemiczne , jak kwas 2,3,5 – trójodobenzoesowy ( preparat Alar ) i CCC , którymi opryskuje się drzewa .

 

 

E . ZAPYLANIE I ZAPŁADNIANIE KWIATÓW ROŚLIN SADOWNICZYCH .

 

Zapylaniem nazywa się proces przenoszenia pyłku z pylników na znamiona słupków . Pyłek drzew i krzewów owocowych , z wyjątkiem orzecha włoskiego i leszczyny , przenoszony jest przez owady , głównie przez pszczoły ( rys. 41 ) . Odwiedzają one kwiaty w poszukiwaniu nektaru i pyłku , a wówczas na ciało ich pyłek wysypujący się z pylników . Ocierając się o znamiona słupków następnych kwiatów pozostawiają tam pyłek przyniesiony z innego kwiatu ( tab. 32 ) .

Orzech włoski i leszczyna są roślinami wiatropylnymi , tzn. pyłek z kwiatostanów męskich przenoszony jest na żeńskie przez wiatr.

Do skutecznego zapylenia kwiatów potrzebne są pewne warunki : odpowiedni stopień rozwoju kwiatów pomyślny przebieg pogody i jednoczesne kwitnienie zapylających się odmian .

Po rozwinięciu się kwiatów znamiona słupków zaczynają wydzielać słodką ciecz , którą umożliwia przylepienie się pyłku do znamion i jego kiełkowanie . Mówi się , że w tym okresie znamię jest w stanie receptywnym . Stan ten trwa 2- 6 dni . Póżniej znamię wysycha i pyłek nie ma warunków do kiełkowania . O długości okresu , w którym znamię jest zdolne do przyjęcia pyłku , decydują różne czynniki . W czasie suchej , upalnej pogody i na zboczu południowym jest on krótszy niz w dni chłodne i wilgotne lub na zboczu północnym .

Pogodne dni sprzyjają zapyleniu kwiatów , opady bowiem uniemożliwiają lot owodów , a pyłek szybko traci żywotność . Optymalna temperatura jego kiełkowania wynosi 18 – 23ºC , wyższa uszkadza łagiewkę pyłkową . Pyłek jabłoni kiełkuje jeszcze przy – 2ºC .

Wreszcie szkodliwy wpływ na zapylanie mają niektóre środki ochrony roślin .

Zapylanie kwiatów przebiega prawidłowo , gdy zapylające się wzajemnie odmiany kwitną w tym samym mniej więcej czasie . Różnica może wynosić parę dni .

Po zapyleniu następuje proces zapłodnienia . Ziarno pyłku na znamieniu słupka kiełkuje , wydając łagiewkę pyłkową , która poprzez szyjkę słupka wrasta do zalążni , a następnie do zalążka . W wierzchołku łagiewski znajdują się dwa jądra – generatywne i wegetatywne . To ostatnie z czasem zanika , a jądro generatywne dzieli się i powstają dwa dwa plemniki ( rys. 42) . Gdy łagiewka pyłkowa zetknie się z woreczkiem zalążkowym , wówczas pęka , jeden plemnik łączy się z komórką jajową , drugi – z jądrem woreczka zalążkowego . W ten sposób odbywa się podwójne zapłodnienie . Z zapłodnionej komórki jajowej rozwija się zarodek , czyli zaczątek nowej rośliny , a z zapłodnionego jądra woreczka zalążkowego bielmo – tkanka odżywcza dla rozwijającego się zarodka . Bielmo oraz tkanka wypełniająca cały zalążek z czasem zostaną przez niego zużyte . Jednocześnie z rozwojem zarodka ulega przemianom zalążnia . Z zalążka powstaje nasienie , z zalążni zaś owoc .

Na jednym znamieniu może kiełkować większa liczba ziarn pyłku , a do zalążni może wrastać wiele łagiewek . U gatunków ziarnkowych i u krzewów jagodowych w słupku znajduje się od kilkunastu zalążków i wszystkie mogą być zapłodnione . Zalążnia gatunków pestkowych zawiera tylko 2 zalążki , przy czym jeden ulega zapłodnieniu i rozwija się w nasienie , drugi zamiera .

Przebieg zapłodnienia wpływa na ilość i jakość owoców . Zawiązki jabłek i gruszek z małą liczbą nasion łatwo opdają . Zawiązki z większą ich liczbą pozostają wprawdzie na drzewie i dojrzewają , ale bywają asymetryczne , gdyż część owocu pozbawiona nasion rozwija się słabiej .

Nie zawsze po zapyleniu kwiatu następuje jego zapłodnienie . Najczęściej decyduje o tym merfologiczna budowa kwiatu i płonność organów rozrodczych lub ich nienormalne wykształcenie . Wówczas mówi się o płonności , czyli bezpłodności powodowanej budową morfologiczną . Jeżeli płonny jest pyłek , to można uzyskać plon pod warunkiem zapylenia kwiatów obcym pyłkiem . Jeżeli natomiast płonne są słupki , to rośliny takie zupełnie nie owocują .

Zjawisko powstania owoców bez uprzedniego zapłodnienia nazywa się partenokarpią . owoce takie nie zawierają nasion . Partenokarpia może być naturalna i stymulowana . W pierwszym wypadku owoce powstają bez zapylenia i zapłodnienia , w drugim – po zapyleniu , ale bez zapłodnienia . Zjawisko partenokarpii stymulowanej polega na tym , że znajdujący się na znamieniu pyłek działa pobudzająco na zawiązywanie się owoców . Partenokarpia występuje w pewnych warunkach u grusz i czasem u niektórych odmian jabłoni .

Oprócz partenokarpii u roślin sadowniczych może jeszcze występować tzw. apomiksja , czyli tworzenie się nasion bez zapłodnienia . Zjawisko to może występować w 3 formach : 1) zarodek tworzy się z nie zapłodnionej komórki jajowej , co nazywa się partenogenezą , czyli dzieworództwem ; 2 ) zarodek rozwija się z zynergidy lub antypody woreczka zalążkowego i wtedy ma się do czynienia z tzw. apogamią ; 3) zarodek powstaje z komórki ośrodka lub osłonki , co nosi nazwę aposporii .

 

F. FORMOWANIE SIĘ ZAWIĄZKÓW I ICH WZROST .

 

 

Owoc zaczyna się tworzyć po przekwitnieniu kwiatu , jako wynik zapłodnienia . W tym czasie komórki zalążni ( u ziarnkowych również dna kwiatowego ) szybko się dzielą , tworząc zaczątek owocu , zwany pospolicie zawiązkiem .

Nie każdy kwiat zawiązuje owoc i nie każdy zawiązek dorasta do ostatecznych rozmiarów owocu . Wielka liczba kwiatów po przekwitnieniu opada , a ponadto drzewa zrzucają pewną część zawiązków , niekiedy już dość dużych . Przyjmuje się , że przy przy przeciętnym kwitnieniu odmiany wielkoowocowe jabłoni dają zadawalający plon , jeżeli 5-7 % kwiatów zawiąże owoce , u odmian drobnoowocowych zaś – 15-20% kwiatów . Czereśnie i wiśnie wydają obfity plon , jeśli około 50% kwiatów zawiąże owoce . Zrzucanie kwiatów i zawiązków przez drzewa reguluje wysokość plonu , chociaż nie zawsze tak jak chce tego producent .

Przyczyny opadania przekwitłych kwiatów i zawiązków mogą być różne . Jedną z nich jest niezapłodnienie kwiatów , inną – niedostateczne zaopatrzenie w pokarmmy i wodę . Zawiązki rosnące na słabszych , źle odżywionych pędach opadają w większej liczbie niż zawiązki rosnące na pędach silnych , dobrze wykształconych . kwiaty jabłoni ze środkowej części kwiatostanu , jako najlepiej odżywione , najłatwiej zawiązują owoce , które się przy tym najlepiej wykształcają . Jeżeli drzewa w okresie kwitnienia i wykształcania owoców mają dużo asymilatów , składników mineralnych oraz wody , to zawiązują więcej owoców i utrzymują je do zbioru , natomiast podczas suszy masowo zrzucają zawiązki , a nawet owoce .

Jabłonie i grusze dwukrotnie zrzucają zawiązki : pierwszy raz – tuż po przekwitnieniu . Są to jednak przeważnie resztki nie zapłodnionych kwiatów . Opad ten trwa około 2 tygodni . Drugi , tzw. opad czerwcowy lub świętojanski , przypada na drugą połowę czerwca i może trwać do początku lipca . Główną przyczyną opadu czerwcowego jest brak substancji organicznych i nieorganicznych , zwłaszcza azotu i wody . Pierwsze opadają zawiązki najmniejsze i najsłabsze .

U pestkowych można rozróżnić 3 okresy opadania kwiatów i zawiązków : pierwszy – spowodowany niezapyleniem kwiatów – występuje tuż po przekwitnieniu , drugi – w 2 tygodnie później spowodowany niezapłodnieniem zalażka lub jego degeneracją po zapłodnieniu , i trzeci – pokrywający się z drugim u ziarnkowych .

Duży wpływ na zrzucenie zawiązków może mieć zdrowotność roślin . Liście lub zawiązki uszkodzone przez szkodniki i choroby mogą masowo opadać . Dlatego ochrona roślin sadowniczych i z tej przyczyny ma szczególne znaczenie .

 

G . OWOCOWANIE COROCZNE I PRZEMIENNE ROŚLIN SADOWNICZYCH .

 

Podstawowe znaczenie w sadownictwie ma regularność i obfitość owocowania drzew i krzewów owocowych . Poszczególne gatunki i odmiany różnią się znacznie pod tym względem . Odmiany jabłoni i grusz dzielą się na : słabo owocujące , dostatecznie obficie i regularnie owocujące oraz owocujące bardzo obficie , ale przemiennie , czyli co drugi rok . Gatunki pestkowe i krzewy jagodowe owocują na ogół corocznie i mniej więcej jednakowo obficie . Odmiany słabo owocujące są nieliczne i trzeba jak najszybciej wyeliminować je z uprawy .

Większość odmian jabłoni i grusz owocuje przemiennie . Z odmian jabłoni należą do nich np. Wealthy , Inflancka , Grochówka i Reneta Landsberska , z grusz – Dobra Szara , Salisbura i Paryżanka . Ponadto istnieje szereg odmian , które w sprzyjających warunkach owocują corocznie , w gorszych – przemiennie ( Antonówka , Zwykła , Bojken , Boskoop ) .

Przemienne owocownie nie jest korzystne ani dla producenta , ani dla roślin . W roku owocowania otrzymuje się wprawdzie bardzo dużo owoców , ale gorszej jakości . Większość nie osiąga pożądanych rozmiarów , jest gorzej wykształcona , mniej smaczna oraz słabiej zabarwiona . Ponadto w roku owocowania występuje spiętrzenie dostaw owoców na rynek , co utrudnia ich zbytu i obniża cenę . W roku nieowocowania natomiast rynek odczuwa brak owoców . W roku 1952 zebrano w Polsce tylko około 8% jabłek w stosunku do zbiorów z roku 1951 . uprawa takich odmian utrudnia planową gospodarkę w sadzie , gdyż w jednym roku trzeba zatrudniać dużo osób przy zbiorze , w drugim stali pracownicy gospodarstwa nie mają co robić . Badania wykazują ponadto , że odmiany przemienne owocujące dają w sumie z kolejnych 2 lat ,mniejszy plon niż drzewa regularne i corocznie owocujące .

W roku urodzaju drzewa silnie wyczerpane z pokarmów nie tylko nie zawiązują pąków kwiatowych na rok następny , ale są podatniejsze na mróz i trudniej regenerują tkanki uszkodzone przez choroby i szkodniki , co zmniejsza asymilację i dodatkowo osłabia rośliny . Wreszcie w roku urodzaju drzewa są narażone na wyłamywanie się całych konarów pod ciężarem owoców i pod wpływem wiatru .

Najlepszym rozwiązaniem byłoby sadzenie odmian regularnie owocujących . Niestety , mamy ich za mało , a ponadto wiele nie nadaje się do sadów towarowych. Zanim więc hodowcy dostarczą odmiany corocznie owocujące , trzeba starać się zmusić odmiany o przemiennym owocowaniu do regularnego owocowania .

 

H . ZMUSZANIE DRZEW DO COROCZNEGO OWOCOWANIA .

 

Regulowaniem owocowania zajmowano się już od dawna , w ostatnich latach zaś opracowano metody zapobiegające przemiennemu owocowaniu . Najprostszy sposób polega na ręcznym przerywaniu zawiązków . Usunięcie pewnej ich liczby zapobiega nadmiernemu owocowaniu , wskutek czego drzewo może zawiązać pąki kwiatowe na rok nastepny . Wyniki tego zabiegu są tym lepsze , im jest wykonany . Ze względu jednak na dużą pracochłonność zaleca się wykonywać go dopiero w końcu czerwca , po opadzie czerwcowym zawiązków . Można wówczas zdać sobie sprawę z wielkości plonu oraz „przeciążenia ” drzewa .

Przy ręcznym przerzadzaniu pozostawia się na drzewie tyle zawiązków , aby wyprodukowane asymilaty wystarczyły zarówno do pełnego wyksztalcenia owoców , jak i zawiązania pąków kwiatowych . Przyjmując , że na jeden owoc powinno przypadać od 30 do 40 liści , pozostawia się zawiązki w odległości wynoszącej około 15 cm u odmian drobnoowocowych , a 20- 25 cm – u wielkoowocowych . Pozostawia się zawiązki najładniejsze , z których wykształcą się owoce wyboru Extra i I .

Wprawdzie przerywanie zawiązków zmniejsza liczbę owoców , co zwiększa dochód z sadu .

Przerywanie zawiązków nie doprowadza drzew niektórych odmian do regularnego owocowania i trzeba w tym celu przerzedzać kwiaty . drzewo zużywa wówczas mniej składników pokarmowych , które byłoby potrzebne do wykształcenia zawiązków .

Ręczne przerzedzanie kwiatów czy zawiązków jest zabiegiem bardzo pracochłonnym i trudnym do przeprowadzania w dużych sadach towarowych . Toteż ostatnio zaczęto stosować w tym celu preparaty chemiczne .

Obecnie do przerzedzenia zawiązków używa się u nas preparatu Pomonit , zawierającego sól potasową kwasu alfa – naftylooctowego . W zależności od odmiany stosuje się 10-16 tabletek na 100 l wody . Słabym roztworem ( 10 tabletek ) opryskuje się odmiany wraźliwsze na ten środek ( Antonówka , Kronselska ) , a także drzewa mniej obficie , ale jeszcze nadmiernie owocujące oraz podczas pogody wilgotnej i chłodnej . Lepsze pochłanianie kwasu naftylooctowego w tych warunkach jest bowiem związane głównie z nasycaniem wodą skórki liści i zawiązków ; w mniejszym stopniu zależy od temperatury .

Na ogół opryskiwanie Pomonitem przeprowadza się w kilka dni po kwitnieniu , gdy płatki opadną . Odmiany Bancroft , Boiken i Wealthy (16 tabletek na 100 l wody ) należy opryskiwać w ciągu 10 dni po kwitnieniu , odmianę Starking i inne z grupy Red Delicious – zaraz po opadnięciu większości płatków . Całe drzewo należy pokryć drobnymi kropelkami cieczy , które nie powinny skapywać z rośliny . Dobrze jest też stosować Pomonit z dodatkiem zwilżacza . Zabieg najlepiej wykonać w dni pogodne i bezwietrzne .

Lepiej od Pomonitu przynajmniej na grusze , działa amid kwasu alfa-naftylooctowego w stężeniu 9 g na 100 l wody . Niektórzy zalecają zastosowanie insektycydu Sevin , w stężeniu 30 – 180 g na 100 l wody , w 7 do 24 dni po kwitnieniu . Odpowiednikiem krajowym Sevinu jest Karbatox zawiesinowy 75 . Do przerzedzania zawiązków jabłoni używa się go w stężeniu 0,15% około 3 tygodnie po przekwitnieniu .

Niektórzy sadownicy nie rezygnują z ręcznego przerzedzania zawiązków , choćby jako uzupełnienie zabiegu chemicznego . Cegłowski podaje , że koszt ręcznego przerzedzenia zawiązków na drzewie piennym o koronie obniżonej i o plonie 150 kg przypadający na 1 kg uzyskanych owoców wynosi około 10 groszy . Nawet przy koszcie 20 groszy na 1 kg owoców opłacalność przerzedzenia jest duża . Warto zaznaczyć , że ręczne przerzedzenie zawiązków stosuje się w wielu krajach o bardzo drogiej sile roboczej . Sadzone obecnie drzewa krzaczaste lub niskopienne ułatwiają wykonanie tego zabiegu .

Badania wykazują , że w doprowadzaniu do regularnego owocowania mogą być bardzo pomocne różne zabiegi pielęgnacyjne . Doświadczenia z cięciem i nawożeniem dały zachęcające wyniki .

 

 

I . ZAPOBIEGANIE PRZEDWCZESNEMU OPADANIU OWOCÓW .

 

owoce niektórych gatunków i odmian drzew owocowych często opadają masowo z drzew i łatwo strącane są przez wiatr , zanim nadejdzie pora zbioru . Naraża to producentów na duże straty , gdyż owoce ulegają uszkodzeniom , co obniża ich wartość ( spady należą do owoców poza wyborem ) i zmniejsza zdolność przechowalniczą . U niektórych odmian nawet 30% i więcej owoców opada przedwcześnie . W związku z tym zaczęto szukać środków zaradczych . Przekonano się , że opadaniu owoców zapobiega opryskiwanie drzew substancjami wzrostowymi . Opóźniają one tworzenie się tkanki korkowej pomiędzy gałązką a szypułką owocu , przedłużając okres pozostawia go na drzewie .

Z tabeli 33 wynika , że opryskiwanie drzew wymienionym preparatem Pomonit w stężeniu 20-30 cześci kwasu alfa – naftylooctowego na milon części wody , czyli 8 – 20 tabletek Pomonitu na 100 l wody , bardzo zmniejsza liczbę spadów . Zabieg należy przeprowadzić na 10-14 dni przed zbiorem . Pomonit zaczyna działać po 3 dniach od opryskiwania , a wilgotna i ciepła pogoda zwiększa jego skuteczność .

Oprócz kwasu alfa-naftylooctowego przedwczesnemu opadaniu owoców zapobiegają także inne środki chemiczne , jak 2,4-D ; 2,4,5-T ; 2,4,5-TP i preparat Alar . W jednym z doświadczeń opryskanie Alarem opóźniło dojrzewanie i opadanie owoców odmiany Spartan o 3- 4 tygodnie .

 

 

 

ROZDZIAŁ X

DOJRZEWANIE I ZBIÓR OWOCÓW .

 

 

 

A. STADIA ROZWOJOWE OWOCÓW .

 

 

Zawiązki pozostałe na drzewie ulegają różnym przemianom zarówno fizycznym , jak i chemicznym , które prowadzą do wykształcenia się owoców typowych dla danego gatunku i odmiany , przy czym można rozróżnić : 1) stadium wzrostu i rozwoju owocu ,

          1. stadium dojrzewania ,
          2. stadium przejrzewania .

STADIUM WZROSTU I ROZWOJU OWOCÓW .Stadium wzrostu i rozwoju owoców , które rozpoczyna się od powstania zawiązka , można podzielić na 3 okresy . W pierwszym odbywa się szybki podział komórek oraz silne rozrastanie się zawiązków . Trwa on 2 – 3 tygodnie . W następnym okresie podział komórek słabnie i młode owoce powiększają się nieznacznie , natomiast wykształcają się nasiona . W trzecim okresie odbywa się znów szybki wzrost owoców (rys.43 ) wskutek powiększania się komórek części jadalnej . Opisane 3 okresy wzrostu i rozwoju występują wyraźnie u pestkowych . U ziarnkowych owoce rosną mniej więcej równomiernie .

Duże znaczenie praktyczne ma wzrost owoców w dwóch ostatnich tygodniach przed osiągnięciem dojrzałości zbiorczej . W tym okresie bowiem szczególnie silnie rozrastają się owoce pestkowych , a jabłka zwiększają dzienne swoją masę o mniej więcej 1 % . Dlatego owoce zebrane przedwcześnie są mniejsze i niższy jest plon z drzewa .

W pierwszym okresie wzrostu i rozwoju owoce są jędrne , zawierają dużo skrobi , substancji garbnikowych i kwasów , są więc cierpkie i kwaśne . W miarę rozrastania się zawiązków w komórkach tworzą się duże wodniczki i zwiększa zawartość wody w owocach . W okresie tym należy otoczyć owoce staranną opieką . Choroby i szkodniki , niewłaściwie wykonane opryskiwania oraz uszkodzenia mechaniczne powodują niedorozwój i zniekształcenia owoców , zmniejszając ich wartość handlową .

STADIUM DOJRZEWANIA OWOCÓW . Stadium to rozpoczyna się w momencie zakończenia wzrostu i charakteryzuje dużymi zmianami chemicznymi oraz fizycznymi . Przede wszystkim zmniejsza się zawartość skrobi , które może nawet zupełnie zniknąć ( rys. 44 ), powstają cukry , których w dojrzałych owocach bywa 8-12 % . Zmniejsza się także zawartość kwasów i substancji garbnikowych .

Zmiany chemiczne w dojrzałych owocach zależą w dużym stopniu od środowiska , w jakim znajdują się drzewa . Na przykład gruszki tej samej odmiany pochodzące ze stanowisk chłodnych zawierają mniej cukrów niż gruszki ze stanowisk ciepłych .

W dojrzewających owocach pojawiają się związki chemiczne nadające im zapach . Głównie są to aldehydy i estry kwasów organicznych . Ponadto powstają witaminy oraz barwniki .

Oprócz zmian chemicznych w dojrzewających owocach zachodzą także zmiany fizyczne i fizykochemiczne , którym ulega przede wszystkim miąż. Nabiera on budowy charakterystycznej dla danej odmiany – kruchej masłowatej bądź innej , przy czym traci swą jędrność . Zmianę jędrności miąższu powoduje przejście nierozpuszczalnych protopektyn , znajdujących się w blaszkach środkowych sklejających sąsiednie komórki , w rozpuszczalne pektyny .

W czasie dojrzewania , a często i wcześniej , skórka owoców nabiera zabarwienia typowego dla danej odmiany .

Rozróżnia się barwę zasadniczą skórki i barwę rumieńca . Zieloną barwę zasdniczą nadaje niedojrzałym jabłkom i gruszkom chlorofil zawarty w chloroplastach komórek znajdujących się bezpośrednio pod skórką . W miarę dojrzewania owocu chlorofil ulega rozkładowi , wskutek tego stają się widoczne inne barwniki , jak ksantofil i karoten nadające owocowi barwę żółtą . W praktyce zmianę barwy zasdniczej skórki owoców wykorzystuje się do wyznaczania terminu ich zbioru .

Barwa rumieńca gruszek i jabłek bywa czerwona , różowa , ceglasta lub malinowa i pochodzi od antocyjanu zawartego w wodniczkach komórek pod skórką . Niekiedy dyfunduje on do miąższu , nadając mu zabarwienie ( np. u Malinowej Oberladzkiej ) . Na ogół rumieniec pojawia się na krótko przed osiągnięciem przez owoce dojrzało ści zbiorczej , ale nie można na jego podstawie wyznaczać terminu zbioru , gdyż zależy od wielu czynników zewnętrznych , i może powstać tylko na świetle .

owoce wiśni , czereśni i krzewów jagodowych mają zabarwienie spowodowane także obecnością antocyjanów . Znajdują się one jednak również w komórkach miąższu i mogą wytwarzać się w ciemności .

W miarę dojrzewania owoców ziarnkowych nasiona z białych stają się brązowe lub brunatne . Moment ten często wykorzystuje się w celu ustalenia terminu zbioru . Jednakże ciemna barwa nasion nie zawsze jest dobrym wskaźnikiem . W owocach bowiem niektórych odmian letnich nasiona pozostają białe przez dłuższy czas mimo osiągnięcia przez owoce dojrzałości zbiorczej . U odmian zimowych zaś nasiona często brązowieją , zanim owoce osiągną dojrzałość zbiorczą .

Pobieranie wody i składników mineralnych przez owoce trwa do momentu powstania warstwy korkowej pomiędzy szypułką owocu a pedem . Po jej utworzeniu się owoc zostaje niejako wyłączony z życia rośliny , chociaż nadal pozostaje żywy i przebiega w nim procesy fizjologiczne . Owoc daje się wówczas łatwo oddzielić od pędu , co stanowi najważniejszy wskaźnik przy ustalaniu terminu zbioru . Nie zebrane owoce same opadają z drzewa .

STADIUM PRZEJRZEWANIA OWOCÓW. Po osiągnięciu tzw. dojrzałości konsumcyjnej , to jest uzyskanie największej wartości smakowej i dietetycznej , owoce mogą być przechowywane od paru dni do kilku miesięcy . Zależy to od właściwości odmiany ( letnia , jesienna lub zimowa ) oraz od warunków zewnętrznych . Z czasem jednak , gdy osiągną dojrzałość fizjologiczną , tzn. gdy nasiona są całkowicie dojrzałe i zdolne do kiełkowania , owoce wchodzą w ostatnie stadium – przejrzewania , czyli starzenia się . Wtedy następuje ostateczne ich zamarcie i rozkład tkanek .

Proces przejrzewania odznacza się dużymi zmianami chemicznymi i fizycznymi . Miąższ owoców ziarnkowych staje się mączysty lub kaszkowaty wskutek rozkładu i zaniku substancji pektynowych , co powoduje rozpad tkanki na poszczególne komórki . Następnie komórki obumierają , czyniąc miąższ śluzowatym . Komórki w owocach pestkowych kurczą się , owoce miękną i stają się kleiste . Zmniejsza się zawartość cukrów , kwasów i garbników , natomiast wytwarzają się alkohol etylowy i kwas octowy .

Przejrzewające owoce są atakowane przez drobnoustroje , które przyjspieszają procesy zamierania i rozkładu .

B. CZYNNOŚCI ŻYCIOWE WPŁYWAJĄCE NA PRZECHOWYWANIE SIĘ OWOCÓW .

Decydujący wpływ na przechowywanie się owoców mają dwa procesy : oddychanie i transpiracja .

ODDYCHANIE OWOCÓW . Oddychanie jest procesem utleniania związków organicznych tlenem pobieranym z powietrza z wydzieleniem dwutlenku węgla ( CO2 ) i wody . Uwalnia się przy tym pewna ilość energii potrzebnej do różnych procesów życiowych .

Intensywność oddychania owoców jest różna w różnych okresach ich życia . Początkowo , gdy następują szybkie podziały komórek , jest ono bardzo intensywne , później słabnie , osiągając minimum tuż przed dojrzałością zbiorczą . Na przykład 1 kg jabłek odmiany McIntosh w studium rozwoju i wzrostu ( w czerwcu ) wydziela w ciągu 1 godziny około 400mg CO2 , natomiast we wrześniu już tylko 15 mg . Po osiągnięciu minimum intensywność oddychania znów wzrasta i po pewnym czasie osiąga maksimum . Okres maksymalnej intensywności oddychania nazywamy klimakteryką . W okresie klimakteryki ilość wydzielanego CO2 może wzrosnąć do 300% w stosunku do stanu przedklimakterycznego . Następnie intensywność słabnie i wreszcie przez pewien czas utrzymuje się na mniej więcej jednakowym poziomie . Pod koniec życia owoców proces ten jeszcze raz nieco się nasila , co jest głównie spowodowane porażeniem przez drobnoustroje ( rys.45 ).

Im intensywniej owoce oddychają , tym intensywniej przebiegają w nich również inne procesy życiowe , tym wcześniej dojrzewają , a więc krócej się przechowują . Producentom zależy , oczywiście , na jak najdłuższym przechowaniu owoców zimowych , co starają się uzyskać stwarzając warunki hamujące oddychanie .

Na ogół zbiera się owoce na kilka dni przed klimakteryką lub zaraz po jej rozpoczęciu się , co zależy od gatunku i odmiany .

Intensywność oddychania owoców , a tym samym szybkość dojrzewania i starzenia się zależą przede wszystkim od wrodzonych właściwości gatunków i odmian . owoce odmian letnich oddychają intensywniej i szczyt klimakteryczny jest u nich wyraźniejszy niż u odmian jesiennych i zimowych . Są jednak wyjątki . owoce złożone w przechowalni lub w chłodni oddychają najintensywniej późną jesienią , najsłabiej w zimie , a na wiosnę nieco silniej .

Z czynników zewnętrznych na intensywność oddychania owoców wpływają temperatura i skład atmosfery pomieszczenia , w którym się znajdują .

W miarę wzrostu temperatury zwiększa się itensywność oddychania owoców . W ciepłych pomieszczeniach przechowują się zatem krótko i szybko przejrzewają . Wzrost temperatury o 10ºC tuż przed klimakteryką przyśpiesza oddychanie 3-5 -krotnie , a więc o tyle skraca okres ich przechowywania .W temperaturze 0°C można przetrzymać jabłka 2 razy dłużej niż w temperaturze 4ºC , a 8 razy dłużej niż w 20ºC . Na ogół najlepiej przechowują się owoce w temperaturze od 0 do 4ºC .

Dość długo utrzymywało się przekonanie , że owoce zbierane podczas gorących dni należy stopniowo oziębiać przed umieszczeniem ich w przechowalni o niskiej temperaturze . Obecnie zaleca się je schładzać jak najszybciej po zbiorze .

Jeśli chodzi o wpływ atmosfery na oddychanie owoców , to największą rolę odgrywa zawartość w niej dwutlenku węgla , tlenu i etylenu .

W powietrzu znajduje się 21% tlenu , 78% azotu oraz około 1 % dwutlenku węgla , pary wodnej i innych gazów . Zawartość CO2 wynosi około 0,03% . W miarę zmniejszania się zawartości tlenu w powietrzu oddychanie owoców słabnie . W temperaturze chłodni hamującej oddychanie można zawartość tlenu obniżyć do 2% bez ujemnych następstw dla owoców . Dalsze obniżenie zawartości tlenu może spowodować beztlenowe oddychanie ( beztlenowy enzymatyczny rozpad cukrów ) , które wpływa ujemnie na jakość owoców . Zwiększenie zawartości tlenu w powietrzu przyśpiesza oddychanie owoców , a tym samym skraca ich życie .

Działanie dwutlenku węgla jest odwrotne . Wzrost jego zawartości w powietrzu hamuje oddychanie owoców . Według badań można je zwiększyć do 5% bez szkody dla owoców ; wyższa zawartość można wywołać choroby fizjologiczne . Działanie CO2 zależy od temperatury i zawartości tlenu w powietrzu . Na przykład jabłka odmiany McIntosh w temperaturze 4ºC znoszą dobrze zawartość CO2 wynoszącą 10% , natomiast w temperaturze 0ºC już stężenie 2% może wywołać ujemne następstwa .

W atmosferze przechowalni lub chłodni wypełnionej owocami może znajdować się wiele wydzielanych przez nie lotnych substancji , a wśród nich etylen . Gaz ten ( C2H4 ) wzmaga oddychanie , a zatem przyśpiesza dojrzewanie owoców . owoce zaczynają wydzielać etylen na krótko przed dojrzewaniem ; u gruszek proces ten przebiega najintensywniej wówczas , gdy osiągneły dojrzałość konsumcyjną , u jabłek – tuż po klimakteryce. Następnie wydzielanie etylenu słabnie , trwa jednak do końca życia owocu ( rys. 46 ) . Zawartość etylenu w atmosferze zwiększa się , gdy w pomieszczeniu znajdują się owoce gnijące , które wydzielają więcej tego gazu niż owoce zdrowe .

Etylen przyśpiesza oddychanie , a więc i dojrzewanie , tylko tych owoców , które jeszcze nie przeszły klimakteryki .

Na ogół odmiany wczesne wytwarzają etylenu więcej niż

późne . Zaleźnie od odmiany 1 kg jabłek w temperaturze 20ºC wydziela go od 0,07 do 13,4 cm³. W temperaturze zbliżonej do pokojowej etylen przyśpiesza dojrzewanie owoców , przy 4ºC działa słabiej , a przy 0ºC nie wpływa już na ten proces .

TRANSPIRACJA OWOCÓW . owoce transpirują , czyli wydzielają wodę w postaci pary . Ubytek wody z owoców może dochodzić do 10% i więcej ich ciężaru , a więc przy przechowywaniu 100 t owoców ubytek ich ciężaru może wynieść po pewnym czasie około 10 t .

Mnożąc tę wartość przez cenę kilograma można łatwo obliczyć wielkość strat . Ponadto silnie transpirujące owoce szybko tracą jędrność i skórka ich marszczy się , co pogarsza wygląd i zmniejsza wartość handlową . Po utracie 5% ciężaru jabłka wykazują pierwsze objawy więdnięcia . Transpiracja owoców jest więc zjawiskiem niekorzystnym i należy ją ograniczyć do minimum .

Intensywność transpiracji owoców zależy od właściwości poszczególnych gatunków oraz odmian , a także od stadium rozwoju owocu . Najsilniej transpirują owoce w pierwszym stadium rozwoju i wzrostu ; później proces ten słabnie i osiąga minimum u owoców dojrzałych konsumpcyjnie . Osłabienie transpiracji owoców dojrzewających następuje w wyniku grubienia nabłonka , zamykania się przetchlinek i pokrywania się woskowym nalotem . W miarę starzenia się owoców zwiększa się ich transpiracja , co jest , prawdopodobnie , skutkiem starzenia się plazmy , która staje się bardziej przepuszczalna dla wody.

Bardzo duży wpływ na transpirację wywiera skórka owoców , która chroni je przed nadmierną utratą wody . Stwierdzono , że jabłko obrane traci 50-70 razy więcej wody . owoce o skórce gładkiej , pokrytej woskowym nalotem transpirują słabiej niż ze skórką „ordzawioną” i bez nalotu . Przykładem pierwszych są owoce Antonówki , Renety Landsberskiej czy Boikena , drugich – Pięknej z Boskoop lub Renety Kulona . Te ostatnie wymagają większej wilgotności powietrza w pomieszczeniu niż pierwsze . owoce przeznaczone do przechowywania należy chronić przed utratą woskowego nalotu . Na szybkość transpiracji owoców wpływa również wielkość komórek ich miąższu oraz przestworów międzykomórkowych . W miarę zwiększania się ich potęguje się również transpiracja .

Z czynników zewnętrznych największy wpływ na transpirację owoców wywierają : temperatura i wilgotność powietrza oraz ruch powietrza . Przy jednakowej wilgotności względnej powietrza transpiracja jest wprost proporcjonalna do temperatury . Chcąc więc zmniejszyć utratę wody przez owoce , należy obniżyć temperaturę pomieszczenia . Chcąc więc zmniejszyć utratę wody przez owoce , należy obniżyć temperaturę pomieszczenia . Najodpowiedniejsza jest temperatura od 0 do 4ºC .

Między transpiracją a wilgotnością powietrza istnieje odwrotna zależność – ze wzrostem wilgotności słabnie transpiracja owoców . Wilgotność względna powietrza w przechowalni powinna wynosić 85-92% . Przy niższej owoce więdną , przy wyższej rozwijają się drobnoustroje powodujące ich gnicie .

Badania wykazały , że prąd powietrza w chłodni wywołany elektrycznym wentylatorem i skierowany na owoce wierzchnich warstw , może zwiększyć szybkość ich transpiracji o 15% , a skierowany na owoce wierzchnich warstw , może zwiększyć szybkość ich transpiracji o 15% , a skierowany na owoce znajdujące się wewnątrz skrzynek – nawet o 50% . Ruch powietrza zzapobiega gromadzeniu się pary wodnej nad powierzchnią owoców i zwiększeniu się tam wilgotności powietrza , wskutek czego transpiracja odbywa się jednakowym natężeniem .

W pewnych wypadkach owoce rosnące jeszcze na drzewie są zdolne do pobierania wody z otoczenia . Zjawisko to występuje u młodych jabłek . owoce czereśnie pokryte rosą lub kroplami deszczu pobierają także wodę przez skórkę , co powoduje masowe ich pękanie .

 

C . ZBIÓR OWOCÓW .

 

 

 

Ważną czynnością w produkcji owoców jest zbiór , który często decyduje o ich wartości handlowej oraz przechowywaniu . Zbiór owoców należy przeprowadzić we właściwym terminie , odpowiednio zorganizować , aby jak najbardziej obniżyć jego koszt , oraz zastosować właściwą technikę w zależności od gatunku roślin sadowniczych .

 

1 . Określenie terminu zbioru .

 

Przy wyznaczniu terminu zbioru należy pamiętać , że rozróżnia się dojrzałość zbiorczą i konsumpcyjną owoców . Dojrzałość zbiorcza jest to taki stan , w którym wszystkie procesy życiowe w owocu osiągnęły optimum zapewniające uzyskanie pełnej wartości smakowej i odżywczej w czasie dalszego dojrzewania . Dojrzałość konsumpcyjna zaś jest to stan owoców , w którym są najodpowiedniejsze do spożycia . U odmian zimowych jabłoni i grusz dojrzałość zbiorczą dzieli od konsumpcyjnej kilka miesięcy , u odmian letnich zaś – kilka lub kilkanaście dni . owoce innych roślin sadowniczych na ogół bezpośrednio po zbiorze nadają się do konsumpcji .

owoce gatunków ziarnkowych zdjęte przed osiągnięciem dojrzałości zbiorczej są niewyrośnięte , słabo zabarwione , mają gorszy smak i gorzej przechowują się . owoce zdjęte za późno są podatniejsze na odgniatanie ( z wyjątkiem odmian zimowych ) , a letnie jabłka i gruszki szybko tracą soczystość . Na ogół jednak owoce jesienne i zimowe zebrane z pewnym opóźnieniem są smaczniejsze .

Mamy wiele metod określania terminu zbioru owoców . Niektórzy ustalają go na podstawie jędrności miąższu , posługując się odpowiednią aparaturą , inni zalecają metodę kolorymetryczną , polegającą na porównywaniu zabarwienia skórki owocu z wzorcami barwy

typowej dla danej odmiany w okresie dojrzałości zbiorczej . U nas opieramy się nadal na takich wskaźnikach , jak zmiana zabarwienia skórki owoców , u ziarnkowych także zmiana zabarwienia nasion , łatwość odchodzenia szypułki od krótkopędu oraz smak owocu ( ustąpienie cierpkości i goryczy ) .

Jabłka i gruszki odmian letnich osiągają dojrzałość zbiorczą i konsumpcyjną prawie w tym samym czasie . Dobrym wskaźnikiem ich dojrzewania jest masowe opadanie owoców „robaczywych” . Do zbierania jabłek i gruszek odmian jesiennych przystępuje się wówczas , gdy zwiększa się ilość spadów . owoce odmian zimowych zbiera się wówczas , gdy są wyrośnięte i mają barwę skórki właściwą danej odmianie .

owoce pestkowe zbiera się na 2- 4 dni przed osiągnięciem dojrzałości konsumpcyjnej , co poznaje się po smaku i zabarwieniu owoców .

Porzeczki i agrest dojrzewają wolno , a przyrost ich masy przed zbiorem jest powolny . Należy je zbierać na kilka dni przed osiągnięciem dojrzałości konsumpcyjnej , gdyż łatwo opadają , szczególnie porzeczki czarne . Termin zbioru ustala się na podstawie barwy oraz smaku jagód .

Dojrzałość zbiorczą truskawek poznaje się po tym , że ˡ/3 owocu ma barwę właściwą danej odmianie , maliny zaś muszą być zbierane , gdy są jeszcze nieco twarde , aby mogły znieść transport .

 

 

2 . Sprzęt do zbioru i transportu owoców .

 

 

DRABINY . Mogą być różnej konstrukcji ( rys. 47 ) . Najprostszym typem drabiny jest tzw. kozioł , czyli stołek trójnożny wysokości około 2,5 m , o rozstawie żerdzi u nasady 1X1 m . Jego odmianą jest kozioł z pomostem , nadający się przede wszystkim do zbioru owoców z koron drzew niższych i z dolnych części koron drzew wyższych . Drabiny innych typów , dochodzące do wysokości 4 m i więcej , służą do zbioru owoców z drzew wysokich . Są to drabiny typu amerykańskiego , tyrolskiego lub inne .

Zamiast drabin używa się już specjalnych platform , czyli taczko-drabin ; na ich szerokich stopniach można ustawiać skrzynki . Za granicą używane są już platformy kilkupoziomowe . Platformy mają również zastosowanie przy cięciu koron .

Ze względu na wielką pracochłonność zbioru owoców dążą się do jak największego jego zmechanizowania . W różnych krajach pracuje się nad konstrukcją maszyn i narzędzi do zbioru owoców wszystkich gatunków roślin sadowniczych , a niekóre z nich mają już zastosowanie w praktyce .

 

POJEMNIKI DO ZBIORU OWOCÓW . Do zbioru owoców używa się różnych pojemników ; blaszanych naczyń i skrzynek . Do zbioru jabłek i gruszek używa się naczyń z ocynkowanej blachy , które zamiast dna mają płócienny rękaw ( rys. 48 ) . W czasie zbioru robotnik zawiesza naczynie na piersiach , przy czym szelki krzyżują się na plecach , a rękaw podwija i zaczepia jego uchwyty na górnym brzegu naczynia . Wówczas płótno tworzy jego dno . Po wypełnieniu naczynia owocami robotnik odpina rękaw i przesypuje owoce powoli do podstawionej skrzynki . Naczynie to zapewnia robotnikom większą swobodę ruchów , pozwalając pracować obydwiema rękami i czyni zbędnym ręczne przekładanie owoców do skrzynek .

Niektórzy sadownicy używają do zbioru owoców ziarnkowych blaszanych wiader .

owoce pestkowe zbiera się najczęściej do łubianek o pojemności 3- 5 kg , większe owoce , jak brzoskwinie , morele , śliwki , lub renklody – do wiader , naczyń z blachy cynkowej o pojemności 5-6 kg ( rys. 49 ) lub małych koszy wiklinowych wyścielanych płótnem , które są jednak mniej odpowiednie .

SKRZYNKI . Zarówno do zbioru , jak i tymszasowego oraz dłuższego przechowywania , a także do transportu owoców , służą skrzynki różnego rodzaju . Zależnie od rozmiarów rozróżnia się 3 standardowe ich typy – jedynki , dwójki i trójki . Ich wymiary zewnętrzne wynoszą :

jedynka 1/1 – 40X40X32 cm ,

dwójka 1/2 – 50X40X16 cm ,

trójka 1/3 – 50X40X 8 cm .

Ostatnia liczba oznacza wysokość skrzynki .

Jedynka lita mieści 22-25 kg owoców ( rys. 50 ) . Służy do przechowywania i pakowania jabłek i gruszek . Deseczki , z których jest zabudowana , sciśle przylegają do siebie . Szpary w części przedniej i tylnej , szerokości 2 cm , znajdują się w górnej części skrzynki i stanowią uchwyty . Boki skrzynki mają po 2 szpary , szerokości 1,5 cm , przy czym jedna znajduje się między dnem a pierwszą deseczką , druga – między najwyższą deseczką a wiekiem skrzynki . Szpary umożliwiają dostęp powietrza do owoców .

Dwójka jest o połowę niższa od jedynki i mieści 12-14 kg owoców ( rys. 51 ) . Jej część przednia i tylna składają się z 2 deseczek , między którymi znajduje się 2 – centymetrowa szpara , boki są także zbudowane z 2 deseczek , przy czym szpary , szerokości 1 cm , są rozmieszczone jak u jedynki . Dwójki służą do pakowania najbardziej wartościowych jabłek i gruszek oraz owoców pestkowych .

Trójka ma najmniejszą wysokości ( rys. 52 ) i zbudowana jest z pojedyńczych deseczek . Jej pojemność wynosi 7 – 9 kg owoców . Używana jest do pakowania najdelikatniejszych owoców pestkowych .

Oprócz opisanych skrzynek litych używane są jeszcze skrzynki ażurowe , czyli żeberkowe ( rys. 53 ) . Mają one wymiary podobne do skrzynek litych , a różnią się odstępami pomiędzy wszystkimi deseczkami . Skrzynki ażurowe służyły głównie do przechowywania owoców, a ich budowa miała zapewnić lepszy dostęp powietrza . Skrzynki lite natomiast przeznaczono do transportu owoców . Obecnie skrzynki ażurowe są eliminowane z przechowalnictwa , badania bowiem wykazały , że skrzynki lite nadają się lepiej do przechowywania owoców . Trzymane w nich owoce znacznie mniej tracą na ciężarze dzięki słabszej transpiracji . Ponadto stwierdzono , że owoce w skrzynkach ażurowych ulegają uszkodzeniu przez ostre kanty deseczek i potem gniją . W skrzynkach ażurowych wysyłane są jeszcze jabłka i gruszki luzem na zlecenie odbiorców krajowych , a czasem zagranicznych . Zakłady przemysłu drzewnego wyrabiają elementy składowe , a skrzynki zbija się w gospodarstwie sadowniczym . Jeden robotnik przy użyciu prawidła może w ciągu godziny zbić 4-5 skrzynek ( rys.54 ) .

 

 

  1. Technika i organizacja zbioru owoców .

 

Zbiór owoców można sprawnie przeprowadzać jedynie pod warunkiem zaopatrzenia się w dostateczną ilość sprzętu . Zapotrzebowanie na niego oblicza się na podstawie przewidywanych plonów w danym roku , co nie przedstawia większej trudności dla sadownika . Takie obliczenie należy przeprowadzić wcześnie , aby przed rozpoczęciem zbioru uzupełnić braki . Po sezonie zbioru sprzęt powinien być oczyszczony , naprawiony i ewentualnie zakonserwowany . Skrzynki łatwo wysychają , ale i łatwo wchłaniają wodę . Jabłka zebrane do suchych skrzynek silniej transpirują , aby więc uniknąć później strat w owocach , trzeba przechowywać puste skrzynki w pomieszczeniu wilgotnym , np. w przechowalni lub w chłodni .

Oprócz niezbędnego sprzętu należy jeszcze przygotować odpowiednie pomieszczenia , jak szopy , magazyny czy przechowalnie lub chłodnie .

Liczba zatrudnienia pracowników , zależy od plonu , a także od składu odmianowego sadu . Wysokość plonu z 1 ha sadu jabłoniowego zależy od liczby drzew , ich wieku , sposobu prowadzenia , pielęgnowania i wielu innych czynników . Równie ważna jest właściwa organizacja pracy . Przy zbiorze owoców nie należy zatrudniać dzieci , praca ta bowiem jest niejako ukoronowaniem wszystkich zabiegów produkcyjnych i od jej wykonania zależy w dużym stopniu ostateczny efekt gospodarczy . Zbierającym trzeba zapewnić jak największą swobodę ruchów . Zbierający powinni mieć krótko obcięte paznokcie i starać się zdejmować owoce , aby nie uszkadzać ani ich skórki , ani krótkopędów .

Ponieważ najwięcej uszkodzeń powstaje przy przekładaniu ręcznym owoców z wiader lub koszyków do skrzynek , zaleca się używanie naczyń z dnem – rękawem .

Pracowników łączy się w brygady , którymi kierują brygadziści . Liczebność brygady może być dowolna . Brygadzista instruuje pracowników , stara się o terminowe dostarczenie sprzetu , sprawdza jego stan i w razie potrzeby dokonuje na miejscu drobniejszych napraw , codziennie kontroluje jakość i ilość zebranych owoców , sporządzając odpowiedni raport . Robotnicy powinni mieć swe stałe numery i wypisywać je kredą na napełnianych skrzynkach .

Skrzynki powinny być wcześniej dostarczone do sadu , najlepiej w nadmiarze i ustawione w punktach łatwo dostępnych .

 

a. Zbiór owoców ziarnkowych .

 

 

Jabłka i gruszki należy zbierać bardzo ostrażnie , gdyż odgniecenia i zadrapania skórki powodują wykluczenie ich z wyboru Ekstra , a nawet I . Przed rozpoczęciem zbioru należy usunąć wszystkie spady spod drzew , najlepiej umieszczając je w odmiennych skrzynkach , np. żebrowanych .

owoce z dolnych gałęzi zbiera się najpierw , od razu do skrzynek litych . Następnie zdejmuje się kolejno owoce z coraz wyżej położonych gałęzi , a na końcu zbiera owoce ze środka korony .

Jabłka i gruszki zrywa się z szypułkami . Owoc chwyta się całą dłonią , naciska palcem wskazującym szypułkę w miejscu połączenia z pędem i nieco skręca ją przez lekkie podniesienie owocu do góry ( rys. 55 ) .

Jak wykazały obserwacje w Sinołęce , wprawny robotnik zbierał dziennie około 300 kg jabłek , przy czym ilość owoców strąconych wynosiła 25% , robotnik nie przyuczony zbierał około 250 kg , przy czym spady wynosiły 40% .

Orientacyjne dane co do plonu z 1 ha sadu jabłoniowego zawiera tab . 34 .

Jeżeli jabłka lub gruszki natychmiast po zbiorze przeznaczamy na sprzedaż albo dostarczamy do przechowalni składowych , należy przeprowadzić kalibrowanie i sortowanie według obowiązujących norm .

owoce zbierane do wiader kalibruje się i – w razie potrzeby – sortuje podczas przekładania do skrzynek w sadzie . Wówczas na 10 osób zbierających powinno przypadać dwóch kalibrujących . Przy używaniu naczyń z dnem -rękawem kalibrowanie i sortowanie przeprowadza się po przewiezieniu owoców do pomieszczeń .

Na ogół jabłka pakuje się do skrzynek tego samego typu , w jakich się je przechowuje , tzn. do skrzynek litych .

Najprostszym sposobem układania jabłek w skrzynce jest system rzędowy ( rys. 56.1 ) . Polega on na umieszczaniu owoców równoległymi rzędami . Przy takim układzie każdy owoc wewnątrz skrzynki styka się z 6 owocami sąsiednimi – czterema z boków i po jednym z góry i z dołu . System ten nie powinien być stosowany , gdyż owoce łatwo odgniatają się i uszkadzają szypułkami , a ponadto nie wykorzystuje się pojemności skrzynek .

Znacznie lepszy jest system naprzemianległy , a jeszcze lepszy diagonalny , czyli po przekątnej ( rys. 56.2 ) . Przy ostatnim układzie każdy owoc styka się z 10 owocami sąsiednimi – czterema z boków , z trzema od strony górnej i dolnej . Dzięki temu owoce są umieszczone ścisle i nie grozi im uszkodzenie mechaniczne .

Zależnie od wielkości owoców ich liczba w rzędzie jest różna i w związku z tym mogą być rozmaite typy ich układu np. 3X4 , 4X5 itd. Pierwsza liczba oznacza , że w pierwszym rzędzie przy ścianie czołowej skrzynki znajdują się 3, 4 itp. owoce , druga – ile umieszczono ich w następnym rzędzie . Znając liczby owoców w rzędzie , liczbę rzędów i ich warstw , można obliczyć zawartość owoców w skrzynce .

 

b. Zbiór śliwek .

 

Śliwki przeznaczone do spożycia w stanie surowym zbiera się z szypułkami , starając się nie zetrzeć nalotu woskowego , do skrzynek , koszyków , łubianek czy naczyń blaszanych . Im delikatniejsze owoce ( Brzoskwinie , renklody ) , tym mniejszych używa się pojemników . Jeden robotnik może w ciągu dnia zebrać 130-150 kg owoców dużych i 80-100 kg małych .

Śliwki przeznaczone na przerób zazwyczaj otrząsa się z drzew na podścielone maty lub płachty . Pozostawia się wówczas owoce ( szczególnie węgierki ) tak długo na drzewie , aż skórka zaczyna się marszczyć przy szypułce . Chcąc uniknąć wzajemnego obijania się owoców , lepiej jest strząsać je i zaraz zbierać partiami . Przy strząsaniu owoców robotnik może zabrać dziennie od 550 do 650 kg .

Węgierki i mirabelki sortuje się na wybór I i II , renklody i inne śliwki deserowe na 3 wybory : Ekstra , I , II .

Śliwki deserowe pakuje się do łubianek o pojemności 2 – 3 kg lub standardowych skrzynek – dwójek albo skrzynek jednowarstwowych krajowych czy po importowanych owocach . Układa się je rzędowo lub po przekątnej , po 5 lub 6 w rzędzie . Ostatnią warstwę owoców przykrywa się wiórkami lub watą drzewną , a skrzynki zamyka się wieczkami .

Węgierki i inne śliwki przeznaczone na przerób transportuje się w wiklinowych koszach wyścielonych papierem .

 

  1. Normy obowiązujące przy sortowaniu i kalibrowaniu śliwek .

 

WYMAGANIA . owoce wyboru I i II powinny być zdrowe , dojrzałe , nieuszkodzone , nierobaczywe , świeże , czyste , nie zawilgocone .

Ponadto owoce wyboru I powinny być bardzo dobrej jakości , bez wad , jednolite odmianowo , wyrównane pod względem dojrzałości , zabarwienia , kształtu i wielkości . W węgierkach miąższ powinien odstawać od pestki .

owoce wyboru II powinny być w jednostce opakowania jednolite odmianowo . Przydatne do konsumpcji lub przerobu .

CECHY DYSKWALIFIKUJĄCE . Spleśnienie , sfermentowanie , porażenie przez ospowatość , nadgnicie , zgnicie , obcy smak i zapach pozostałości środków ochrony roślin dyskwalifikują całą partię .

W dalszym obrocie i sprzedaży detalicznej wymienione cech dyskwalifkują poszczególne owoce .

PAKOWANIE . Śliwki powinny być pakowane do skrzynek o pojemności do 10 kg lub do innych opakowań zabezpieczających we właściwy sposób jakość owoców w czasie transportu i obrotu . Opakowanie powinno być całe , czyste , suche , bez obcych zapachów . Do opakowania ze śliwkami wyboru I , które przeznacza się do obrotu detalicznego przytwierdza się etykietę zawieraającą następujące dane :

odmiana ,

wybór ,

masa netto ,

nazwa dostawcy .

Partia śliwek wyboru I i II przeznaczone dla przemysłu powinny być zaopatrzone w specyfikację zawierającą wymienione dane .

BADANIE I OCENA PARTII OWOCÓW . Badania i ocenę partii owoców należy przeprowadzić wg PN-69/75021 . Partia śliwek nie odpowiadająca wymaganiom normy , ale nie wykazująca cech dyskwalifikujących może być dopuszczona do obrotu za zgodą odbiorcy jako towar poza wymaganiami normy .

 

  1. Zbiór czereśni i wiśni .

Czereśnie i wiśnie zbiera się z szypułkami , najczęściej do łubianek o pojemności 3- 5 kg . owoce pozbawione szypułek szybko się psują , gdyż w miejscu odpadnięcia szypułki wycieka sok , na którym rozwijają się grzyby , powodujące psucie się owoców . Jedynie wiśnie przeznaczone na przerób można zbierać bez szypułek , ale wtedy należy je jak najszybciej wyekspediować .

owoce niektórych odmian czereśnie dojrzewają nierównomiernie . Jeżeli różnica w czasie nie jest zbyt duża , można je zebrać jednorazowo , najbardziej dojrzałe przeznaczyć do sprzedaży na rynku miejscowym , mniej dojrzałe zaś – do transportu na dalsze odległości .

Czereśnie i wiśnie sortuje się na wybór I i II . Do pakowania służą skrzynki dwójki lub tzw. cassie po importwanych pomidorach . Czereśnie i wiśnie pakuje się także w kosze o pojemności 5- 15 kg .

owoce mają w nich zapewniony dobry przewiew . Przy pakowaniu stosuje się często tzw. system mieszany . Część owoców wsypuje się do skrzynki , a górną warstwę układa się tak , aby nadać całości estetyczny wygląd . W tym celu skrzynkę pozbawioną dna , ale z przybitym wiekiem , ustawia się na dół wiekiem i układa na nim owoce ściśle obok siebie z szypułkami zwróconymi w górę . Na tę warstwę nasypuje się ostrożnie owoce aż do napełnienia skrzynki i przybija dno . Po odwróceniu skrzynki i zdjęciu wieka pierwsza warstwa owoców będzie wyrównana i bez widocznych szypułek .

e. Normy obowiązujące przy sortowaniu czereśni .

WYMAGANIA ORGANOLEPTYCZNE . Czereśnie powinny być jednolite odmianowo , dojrzałe świeże , jędrne , zdrowe , z szypułkami , nieuszkodzone , nierobaczywe , niezawilgocone , czyste , bez obcego zapachu i obcego smaku .

Ponadto :

      • czereśnie wyboru I powinny być najwyższej jakości , o zabarwieniu wyrównanym , charakterystycznym dla odmiany , o najwyższych dla danej odmiany cechy smakowych , o wyrównanej dojrzałości i wielkości ,
      • czereśnie wyboru II powinny być dobrej jakości , o zabarwieniu i smaku charakterystycznych dla odmiany ; dopuszcza się odchylenia w wyrównaniu pod względem dojrzałości , zabarwienia i wielkości .

CECHY DYSKWALIFIKUJĄCE . Obce zapachy , zaparzenie , pleśń , fermentacja dyskwalifikująca całą partię .

W skupie i w dostawach do celów przemysłowych występowanie czereśni nadgniłych dyskwalifikuje całą partię . W dalszym obrocie i sprzedaży detalicznej nadgnicie dyskwalifikuje poszczególne owoce .

 

f. Normy obowiązujące przy sortowaniu wiśni .

WYMAGANIA ORGANOLEPTYCZNE . Wiśnie powinne być dojrzałe , w pełni wykształcone i prawidłowo zabarwione , całe , zdrowe , świeże , jędrne , czyste , bez pozostałości chemicznych środków ochrony roślin , bez zanieczyszczeń organicznych i mineralnych , bez obcych zapachów i smaków , nieuszkodzone , niepopekane , z szypułkami ( dopuszcza się występowanie przylistków ) . Partia owoców przeznaczonych na przetwory może być za zgodą odbiorcy dostarczona bez szypułek .

Ponadto :

      • wiśnie wyboru I powinny mieć kształt oraz zabarwienie skórki i miąższu charakterystyczne dla odmiany lub typu , jednolite w jednostce opakowania ; owoce nie powinny być zawilgocone ,
      • wiśnie wyboru II mogą mieć zabarwienie mniej zabarwienie mniej typowe dla odmiany ; lekkie zawilgocenie owoców nie stanowi wady .

WIELKOŚĆ . Wiśnie wyboru I powinny mieć średnicę co najmniej 15 mm , wielkości wyboru II nie normalizuje się .

 

g. Zbiór brzoskwiń i moreli oraz obowiązujące normy

Zbiór brzoskwiń i moreli należy wykonywać bardzo ostrożnie ze względu na ich dużą delikatność i wielką wartość handlową . owoce większość odmian dojrzewają nierównomiernie i dlatego zbiór przeprowadza się dwu-, a nawet trzykrotnie . owoce trzeba zbierać w dni pogodne , po obeschnięciu rosy , konsumpcyjne do niedużych łubianek , przerobowe do większych , wyściełanych koszy.

W czasie zbioru lub przy przeładunku do opakowań , w których będą wysłane do odbiorcy , sortuje się je na dwa wybory . Do wyboru I zalicza się owoce o wykształceniu typowym dla danej odmiany , o odpowiednim zabarwieniu i bez żadnych uszkodzeń . Wybór II obejmuje owoce nieco odbiegające od wyboru I , ale zdrowe i czyste .

Brzoskwinie i morele przeznaczone do konsumpcji pakuje się najczęściej do płytkich skrzynek układając jedną warstwą owoce owinięte bibułką .

Brzoskwinie i morele przechowują się na ogół źle ( morele nieco lepiej od brzoskwiń ) . Z brzoskwiń trwalsze są odmiany o miąższu żółtym i nektaryny od odmian o miąższu białym . Natychmiast po zbiorze należy umieścić owoce w chłodnej piwnicy , przechowalni lub chłodni w temp. 2ºC .

 

b. Zbiór orzechów włoskich i obowiązujące normy .

owoce zebrane z łupiną moczy się przez pewien czas w kadzi z czystą wodą , mieszając od czasu do czasu . Wodę zmienia się 2-3-krotnie . Po takiej kąpieli orzechy oczyszcza się z resztek łupiny i suszy . Jeżeli większość owoców ma całe łupiny , można je ułożyć na parę dni w pryzmę w suchym i osłoniętym pomieszczeniu , gdzie łupiny przechodzą fermentację , po czym łatwo oddzielają się od orzechów . Oczyszczone orzechy natychmiast przemywa się i suszy na dworze , w miejscu słonecznym , rozkładając je na matach lub słomie bądź w płytkich , ażurowych skrzynkach . Nagrzane orzechy co pewien czas należy mieszać . W ten sposób można je wysuszyć w ciągu 3-5 dni . W razie nie sprzyjających warunków orzechy suszy się w przewiewnych pomieszczeniach . Dobre wyniki uzyskuje się w specjalnych suszarniach , np. dla chmielu . Wówczas utrzymuje się w nich temperaturę 55 – 57ºC , a jeżeli orzechy są bardzo wilgotne – temperaturę 52 – 55ºC .

Orzechy włoskie dzieli się na dwa wybory . Do wyboru I zalicza się orzechy o średnicy poprzecznej nie mniejszej niż 2,5 cm , do wyboru II – o średnicy nie mniej niż 2 cm . W obu wyborach orzechy powinny być suche , całe , dojrzałe , o skorupce jasnobrązowej , czystej , cienkiej , zamkniętej. Jądra muszą być zdrowe , twarde , białe , całkowicie wypełniające komory skorupki , łatwo oddzielające się od niej , pokryte cienką skórką barwy jasnobrunatnej lub brunatnej . Smak i zapach jądra powinny być typowe typowe dla orzecha włoskiego , bez obcych zapachów i posmaków . W jednym opakowaniu ( worku ) orzechy powinny być wyrównanej wielkości .

 

  1. Zbiór porzeczek i agrestu oraz obowiązujące normy .

owoce porzeczek i agrestu najlepiej zbierać w dni pochmurne , chłodne po obeschnięciu rosy . Zdjęte w czasie upału i umieszczone w chłodnym pomieszczeniu „pocą się ” i psują . Zebrane jagody sortuje się .

Porzeczki zbiera się po dojrzeniu całymi gronami . Wyjątek stanowią porzeczki czarne , które można zrywać bez szypułek . owoce deserowe zrywa się do łubianek o pojemności 2 – 3 kg . owoce przeznaczone na przerób zbiera się z szypułkami lub bez nich do skrzynek dwójek .

owoce agrestu przeznaczone na przerób powinny być jeszcze zielone , lecz w pełni wyrośnięte , do spożycia na surowo – dojrzałe . W pierwszym wypadku zbiera się owoce z szypułkami lub bez nich , w drugim tylko z szypułkami . Do zbioru agrestu deserowego używa się łubianek , do zbioru owoców owoców przerobowych – wiekszych koszy .

owoce porzeczek dzieli się na dwa wybory . W obu powinny być dojrzałe , zdrowe całe , czyste , suche , dobrze wyrośnięte , o kształcie i zabarwieniu typowym dla danej odmiany . Udziały owoców uszkodzonych , niedojrzałych , przejrzałych , zwiędniętych łącznie dla wyboru I – 3,6% , dla wyboru II – 8,5% .

Dla agrestu wybór I obejmuje owoce typowe dla danej odmiany pod względem kształtu , wielkości i barwy . Jagody przeznaczone do spożycia powinny być dojrzałe , z szypułkami , czyste , suche , całe , zdrowe . Dopuszczalny udział owoców uszkodzonych – 2% , pokrytych mączniakiem do 1/4- 1% . Wybór II obejmuje owoce o różnej wielkości , nietypowe , ale zdrowe, bez uszkodzeń i zanieczyszczeń , dojrzałe lub zielone , zależnie od ich przeznaczenia . Dopuszczalny udział w obrocie owoców pokrytych mączniakiem do 1/4 – 1% , uszkodzonych – 4% .

owoce porzeczek i agrestu spoza wyboru przeznacza się na przetwory . Deserowe owoce porzeczek i agrestu pakuje się w łubianki 1-2 kilogramowe . owoce można także pakować w płytkie koszyki wiklinowe lub skrzynki standardowe – dwójki , trójki lub skrzynki po winogronach .

Zaraz po zbiorze należy umieścić owoce w chłodni lub w chłodnej piwnicy . Opakowania ustawia się luźno , aby zapewnić dobre krążenie chłodnego powietrza .

Jeśli zachodzi konieczność przetrzzymania porzeczek i agrestu deserowego przez pewien czas , należy zbierać owoce niezupełnie dojrzałe w najchłodniejszej porze dnia i ułożyć cienką warstwą w chłodni w temperaturze 0 – 1 ºC przy wilgotności 90% . W ten sposób można je przechować nawet do 6-8 tygodni . Przy niewłaściwym przechowywaniu po 8 tygodniach mogą stracić na wadze od 18 do 50% , przy dobrym tylko 3,5do 9,5% . Najmniej trwałe są porzeczki czarne . Agrest można przechowywać do 6 tygodni .

Porzeczki i agrest należy przewozić możliwie szybko , nocą lub wczesnym rankiem . Przy dalszym transporcie trzeba im zapewnić dobre wietrzenie .

Wydajność krzewu porzeczek i agrestu zależy od odmiany , wieku roślin , warunków przyrodniczych oraz pielęgnowania . Przeciętnie wynosi około 5 kg owoców . W przeliczeniu na 1 ha porzeczki kolorowe dają około 90q owoców , czarne około 50q , agrest około 55q . W uprawie amatorskiej uzyskuje się o wiele większe plony .

Z obficie owocujących krzewów porzeczek o dużych jagodach jeden pracownik może zebrać dziennie 30 – 35 kg , przy plonie średnim 20 – 25 kg , a z odmian drobnoowocowych – tylko około 17 kg . Z agrestu dobrze owocującego jeden pracownik zbierze 40 – 50 kg , przy plonie średnim 30-40 kg , przy słabym około 20 kg . Wydajnośc zbioru owoców drobnych jest mniejsza .

 

j. Zbiór malin i obowiązujące normy .

 

Maliny zbiera się tuż przed dojrzałością konsumpcyjną , deserowe – bez szypułek lub na życzenie odbiorcy z szypułkami do łubianek o pojemności 0,5-2 kg albo do pudełek plastykowych o pojemności 0,5 i 1 kg , przerobowe – bez szypułek do większych naczyń . Zbiór przeprowadza się kilkakrotnie . Jeżeli zatrudnia się przy tym 10 osób , to 9 zbiera owoce, a 1 odnosi pełne łubianki i dostarcza puste . Zaleca się posługiwać przy zbiorze lekkimi stoliczkami , na których ustawia się 3 łubianki na sortowane od razu owoce .

Maliny sortuje się na 2 wybory . Wybór Ekstra obejmuje owoce typowe dla danej odmiany pod względem wielkości , kształtu i zabarwienia . Muszą być one całe , czyste , zdrowe , świeże , dojrzałe i suche . Dopuszcza się 4,3% owoców zaschniętych , niedojrzałych i uszkodzonych , w tym 1% uszkodzonych mechanicznie lub przez przez szkodniki . Wybór I obejmuje owoce różnych odmian , ale zdrowe , świeże dojrzałe , suche , o jednolitym zabarwieniu . Dopuszcza się 10% owoców przejrzałych , uszkodzonych i 3% robaczywych .

Maliny można przetrzymać zaledwie parę dni , nawet w chłodni . W wyższej temperaturze szybko pleśnieją . owoce przerobowe można zakonserwować na miejscu według wskazówek przetwórni .

Plon zarówno z 1 rośliny , jak i z 1 ha zależy od wieku plantacji , sposobu jej prowadzenia oraz warunków przyrodniczych . Przeciętnie z 1 ha uzyskuje się 4 – 5 t owoców ; odmiany plenne dają od 10 t z 1 ha .

Przy obfitym plonie jeden pracownik zbiera dziennie około 30 kg owoców , przy średnim – 20 – 25 kg , a przy słabym – zaledwie około 10 kg.

 

k. Zbiór truskawek .

 

Truskawki zbiera się , gdy osiągną dojrzałość konsumcyjną , dla dalszego transportu nieco wcześniej . Nie należy zbierać owoców niedojrzałych , np. o zielonym wierzchołku , gdyż wtedy są mniej smaczne i mało aromatyczne . Najlepiej zbierać owoce rano , gdyż są one wówczas najjędrniejsze i chłodne . Zebrane w czasie upału źle się przetrzymują , wiotczeją , tracą barwę i połysk. Takie owoce należy natychmiast umieścić w chłodnym miejscu , a przed wysyłką schłodzić .

owoce zbiera się z szypułką , która przecina się paznokciem ( rys. 59 ) , do łubianek lub pudełek plastykowych o pojemności 0,5 – 1 kg , od razu sortując na 3 wybory . Aby ułatwić sobie pracę , 3 łubianki ustawia się na specjalnym stojaku ( rys.60 ) .

Truskawki dają się przetrzymać do 2 tygodni w chłodni w temperaturze 0 – 1C . Zebrane podczas deszczu lub wilgotnej pogody są jeszcze mniej trwałej i nawet w chłodni trzymają się zaledwie parę dni .

Przed wysyłką dobrze jest owoce schłodzić , trzymając przez kilka godzin w temperaturze 5º C . Łubianki z truskawkami pakuje się do pojemników transportowych . owoce przeznaczone na przerób przewozi się w dwukilogramowych łubiankach lub w innych opakowaniach .

Jeden wprawny pracownik może zebrać w ciągu 8 godzin około 50 kg owoców , niewprawny zaledwie do 20 kg . Przeciętnie do zbioru owoców na 1 ha plantacji potrzeba 8 – 10 pracowników na okres 20 dni .

 

    1. Zbiór winogron i obowiązujące normy .

Winogrona deserowe zbiera się w stanie dojrzałości konsumpcyjnej , ale jeszcze nie przejrzałe . owoce przeznaczone do dalszego transportu zbiera się nieco przed dojrzałością konsumpcyjną , przerobowe zaś pozostawia na krzewach jak najdłużej , gdyż wtedy zawierają więcej cukru . owoce zrywa się całymi gronami do koszyków lub łubianek , w dzień pochmurny , chłodny . W dni słoneczne zbiera się rano lub wieczorem .

Po zbiorze owoce sortuje się na 3 wybory . Wybór Ekstra obejmuje grona pełne o jagodach typowych dla danej odmiany , dojrzałe , zdrowych , całych , pokrytych woskowym nalotem , bez śladów cieczy grzybobójczej . Wybór I obejmuje grona mniejsze , ale wyrównane , czyste , zdrowe , dojrzałe i całe . Nieliczne jagody mogą być asymetryczne , niedorośnięte , o starym nalocie . W wyborze II mogą znaleźć się grona „przestrzelone „, z niektórymi jagodami uszkodzonymi , lecz bez śladu zgnilizny i cieczy grzybobójczej .

Winogrona nie nadają się do dłuższego przechowywania . Do chwili skompletowania przesyłki przetrzymuje się je w chłodni lub w pomieszczeniu o temperaturze 0 – 4ºC i wilgotności 85-90% .

Do pakowania i transportu używa się skrzynek – dwójek lub trójek , łubianek o pojemności 2,5-3 kg .

W naszych warunkach z 1 krzewu można uzyskać od 2 do 10 kg owoców . Jeden pracownik może zebrać dziennie do 300 kg winogron .

 

n. Zbiór orzechów laskowych i obowiązujące normy .

 

Orzechy laskowe zbiera się wówczas , gdy są już calkowicie dojrzałe i opadają . Najlepiej otrząsnąć je z krzewów , a następnie zbierać do koszyków lub łubianek .

Po zbiorze orzechy suszy się na wolnym powietrzu lub w przewiewnym miejscu , przez 3 – 4 tygodnie , albo w suszarni w temperaturze około 35ºC . W wyższej temperaturze orzechy tracą jednak na ciężarze około 20% i pogarsza się ich smak . Można je do pewnego stopnia odświeżyć przetrzymując je przez pewien czas w wilgotnym pomieszczeniu .

Orzechy laskowe sortuje się na dwa wybory . Wybór I obejmuje orzechy o średnicy nie mniejszej niż 1,6 cm , zdrowe dojrzałe i wysuszone . Dopuszcza się 8% orzechów z wadami jądra i do 10% niewłaściwej wielkości . Wybór II obejmuje orzechy o średnicy nie mniejszej niż 1,3 cm . Dopuszcza się 12% owoców z wadami jądra i do 10 % niewłaściwej wielkości .

Orzechy można przechowywać luzem w przewiewnych i chłodnych pomieszeniach lub w przepuszczalnych workach .

 

  1. TRANSPORT OWOCÓW Z SADU DO PRZECHOWALNI .

owoce zebrane do skrzynek należy jak najszybciej przewieźć do przechowalni lub przeznaczyć na sprzedaż . Aby zapobiec obijaniu się owoców , platformy transportowe powinny być dobrze resorowane . Skrzynki ustawia się na wozach lub platformach 3 – 4 warstwami .

 

 

ROZDZIAŁ XI

SORTOWANIE , KALIBROWANIE , PAKOWANIE I TRANSPORT OWOCÓW .

 

 

O wartości handlowej owoców w dużym stopniu decydują ich staranne sortowanie , kalibrowanie pakowanie oraz transport do puktów skupu lub na rynek . Wszystkie te czynności powinny być wykonywane tak , aby owoce zachowały jak najdłużej dobrą jakość oraz docierały do konsumenta nieuszkodzone i świeże .

 

A. SORTOWANIE I KALIBROWANIE OWOCÓW .

Jak już podano w poprzednim rozdziale , w czasie zbioru lub po jego wykonaniu owoce poddaje się sortowaniu i kalibrowaniu bądź 1) wstępnemu , bądź 2 ) ostatecznemu . Pierwsze ma na celu przygotowanie owoców do dłuższego przetrzymania w przechowalni lub chłodni gospodarstwa . W tym wypadku chodzi o wyeliminowanie owoców uszkodzonych , niedorozwiniętych , silnie zagrzybionych , z plamkami gnilnymi itp. Ponadto owoce duże , krócej się przechowujące powinny być sprzedane wcześniej . Ostateczne sortowanie wykonuje się przy odstawianiu owoców do sprzedaży bezpośrednio po zbiorze lub wkrótce nim i obejmuje owoce delikatne , krótkotrwałe .

Sortowanie i kalibrowanie ostateczne jabłek i gruszek późnojesiennych i zimowych przeprowadza się w przechowalni .

Sortowanie owoców polega , jak wiemy , na rozdzieleniu ich na poszczególne wybory zgodnie z obowiązującymi normami , kalibrowanie natomiast – na rozdzieleniu na grupy określonej wielkości i dotyczy tylko owoców ziarnkowych . Kalibrowanie ułatwia pakowanie i umożliwia tak

ścisłe ułożenie owoców w skrzynce , że nawet w gorszych warunkach transportu nie ulegają uszkodzeniu .

Obydwie czynności mają zasadnicze znaczenie w obrocie owocami , zwłaszcza hurtowym , gdyż czynią zbędnym szczegółowe badanie towaru . Podane na opakowaniu odmiana i wybór dokładnie w jakości i wartości owoców . Szczególnie dokładnego sortowania i kalibrowania wymagają owoce przeznaczone na eksport , gdyż zagraniczni odbiorcy stawiają pod tym względem duże wymagania , a ponadto w cenie poszczególnych wyborów istnieje duża różnica .

Jabłka dzieli się na 3 wybory i spady , gruszki zaś na 3 wybory .

 

1 . Normy obowiązujące przy sortowaniu i kalibrowaniu jabłek .

 

Wielkość .

 

Średnica największego przekroju poprzecznego ( w cm ) nie powinna być mniejsza niż :

! ! ! !

Grupa wielkości ! Ekstra ! I ! II ! Spady

———————-!——————-!—————–!—————-!———–

A ! 7,5 ! 6,5 ! 5,5 !

! ! ! ! 5,0

B ! 6,5 ! 6,0 ! 5,0 !

 

Odmiany :

a) Bancroft i Delicious oraz jego sporty w wyborze Ekstra powinny mieć średnicę minimalną o 0,5 cm większą od wymaganej dla wyboru Ekstra jabłek odmian zaliczonych do grupy wielkościowej B ,

b) Jonathan i Koksa Pomarańczowa mogą mieć w wyborze I średnicę minimalną o 0,5 cm mniejszą od wymaganej .

Różnica średnicy w jednym opakowaniu nie może przekraczać :

dla wyboru Ekstra – 0,5 cm

dla wyboru I – 1,0 cm .

Dopuszczalne odchylenia od wymagań .

! Zawartość owoców z wadami ,

Wyszczególnienie wad ! % wagowy nie więcej niż

! —————————————————–

! Ekstra ! I ! II ! Spady

 

Wady jakościowe !

a) Odchylenie od kształtu ty- !

powego , niewielkie , zagojone ! 10,0 20,0 nie stanowi wady

uszkodzenia skórki ¹, lekkie !

obicie . !

b) Uszkodzenia fizjologiczne !

skórki , lekkie zagrzybienie , ! 2,0 7,0 nie określa się

zwiędnięcie . !

c)Uszkodzenie fizjologiczne !

miąższu , silne uszkodzenia !

mechaniczne miąższu i skórki , ! 1,0 3,0 5,0 5,0

robaczywość . !

Niewłaściwa wielkość 1 0,0 10,0

sąsiednich do 1 cm poniżej

wielkości średnicy

¹Dla odmiany Jonathan w wyborze Ekstra uszkodzenia fizjologiczne skórki stanowią wadę .

Podane dopuszczalne odchylenia obowiązują w skupie , natomiast w dalszym obrocie dopuszcza się o 25% więcej tych odchyleń , np. w wyborze Ekstra – odchylenia od kształtu typowego itp. A w dalszym obrocie 12,5% .

W spadach ( z wyjątkiem przeznaczonych do skupu ) dopuszcza się do 4% jabłek z plamami gnilnymi o łącznej powierzchni do 1 cm² .

CECHY DYSKWALIFIKUJĄCE .Porażenie jabłek miękką oparzelizną , rozpadem (mączystym lub chłodniowym ) , zamarznięcie oraz obce zapachy – dyskawalifikujące całą partię .

W skupie występowanie jabłek zgniłych i nadgniłych dyskwalifikuje całą partię . W dalszym obrocie i w sprzedaży detalicznej w wyborach Ekstra , I , II , zgnicie i nadgnicie dyskwalifikuje poszczególne owoce .

Wykaz odmian .

Odmiany należące do !

! Odmiany spoza doboru

doboru !

Nazwa odmiany Grupa ! Nazwa odmiany ! Grupa

wielkości ! ! wielkości

Antonówka * B Ananas Berżenicki A

Bancroft B Antonówka A

Półtorafuntowa

Beforest B Golden Delicious B

Boiken B Kronselska A

Close B Królowa Renet B

Cortland B Linda B

Delicious i jego sporty A Macoun B

Grafsztynek Inflancki B Pepina Ribstona B

Idared B Piękna z Barnaku B

James B Reneta Kulona A

  • Odmiana Antonówka i wszystkie nie wymienione w wykazie odmiany jabłek mogą być klasyfikowane tylko w wyborze I lub II .

Jonathan i jego sporty B Signe Tillish A

Koksa Pomarańczowa B Cesarz Wilhelm A

Landsberska A Grochówka B

Lobo B Żeleźniak B

Malinowa Oberlandzka A Kosztela B

McIntosh B Titówka A

Melba Red B Patton B

Oliwka Żółta B

Piękna w Boskoop A

Spartan B

Wealhy B

 

  1. Normy obowiązujące przy sortowaniu i kalibrowaniu gruszek .

JAKOŚĆ.Gruszki powinny być świeże , zdrowe, nieuszkodzone mechanicznie , nierobaczywe , bez objawów chorób , zgnilizny i pleśni , niezwiędnięte , niezawilgocone , bez pozostałości chemicznych środków ochrony roślin , bez obcych zapachów i obcego smaku .

Ponadto :

gruszki wybory Ekstra powinny być najwyższej jakości , odmian należących do doboru , prawidłowo wykształcone , o typowym dla odmiany kształcie , zabarwieniu smaku i zapachu , jednolite odmianowo , o jednolitym stopniu dojrzałości , bez wad skórki i miąższu , z szypułką .

Gruszki wyboru I powinny być dobrej jakości , prawidłowo wykształcone , o typowym dla odmiany kształcie i zabarwieniu , jednolite odmianowo , z szypułką .

Gruszki wyboru II powinny być jednolite odmianowo w jednosce opakowania .

Średnica największego przekroju poprzecznego (w cm ) nie powinna być mniejsza niż :

 

Odmiany Ekstra I II

 

Bonkreta Williamsa

Bera Hardego

Faworytka A – wielkoowocowe

Kongresówka 6,0 5,5 4,5

Komisówka

Lukasówka

Min. Dr Lucius

Triumf z Vienne

Dobra Szara

Józefinka

Lipcówka Kolorowa 5,5 5,0 4,0

Paryżanka B – średnioowocowe

Salisbura drobnoowocowe

Plebanka

Bera Liońska

Konferencja

Wszystkie odmiany nie wymienione w wykazie oraz odmiany bez określonej nazwy należy zaliczać do odmian nie należących do doboru , do grupy wielkościowej B .

Różnica średnicy owoców w jednym opakowaniu nie powinna przekraczać :

dla wyboru Ekstra – 0,5 cm

dla wyboru I – 1,0 cm .

Dopuszczalne odchylenia od wymagań

! Zawartość owoców z wadami , % wag.

Wyszczególnienie wad ! nie więcej niż

!—————————————————-

! Ekstra ! I ! II

Lekkie obicia , zagojone uszko-

dzenia mechaniczne i po żero-

waniu szkodników ( z wyjątkiem

owocówki ) 10 20 nie określa

się

Uszkodzenia fizjologiczne nie dopuszcza

skórki i miąższu się 2 5

Przecięcia i otarcia skórki , silne

uszkodzenia mechaniczne

miąższu , robaczywość*

 

– w skupie nie dopuszcza 5 10

się

– w dalszym obrocie 5 10 20

lekkie zagrzybienie (łączna

powierzchnia plam 2 cm² ) 1 7 nie określa

się

owoców o niewłaściwej wiel-

kości so 0,5 cm poniżej mini-

malnej średnicy 10 10 10

*owoców robaczywych w wyborze I nie powinno być więcej niż 2%.

CECHY DYSKFALIFIKUJĄCE . Nadgnicie, zgnicie , zamarznięcie , obcy smak i zapach dyskwalifikują całą partię w skupie , a w dalszym obrocie – poszczególne owoce .Pozostałości środków ochrony roślin dyskwalifikują całą partię w skupie i w dalszym obrocie.

 

  1. Technika sortowania i kalibrowania owoców ziarnkowych .

Sortowanie owoców przeprowadza się ręcznie , kalibrowanie ręcznie lub maszynowo . Często dwie te czynności wykonuje się jednocześnie . Do kalibrowania ręcznego służy kalibrownica : deseczkowa , kołeczkowa , korytkowa i pierścieniowa ( rys. 61 ) .

Kalibrownicę deseczkową stanowi deseczka z otworami różniącymi się średnicą o 0,5 cm . Przepuszczając owoce przez otwory , określa się ich średnicę .

Kalibrownica kołeczkowa składa się z deseczki długości 55 cm , stanowiącej podstawę , na której osadzone są kołeczki wysokości 4 cm w odstępach zwiększających się kolejno o 0,5 cm . owoce przykłada się do szczeliny między kołeczkami , ustawione szypułką lub kielichem do góry .

Kalibrownica korytkowa składa się z 3 deseczek , z których 3 tworzą ściany boczne . Na ścianach tych znajduje się skala w centymetrach . owoce przesuwa się wzdłuż korytka i w miejscu zatrzymania odczytuje ich średnicę .

Kalibrownica pierścieniowa składa się z kilku metalowych pierścieni o różnej średnicy , które po złożeniu tworzą jedną płaszczyznę . Jest ona przydatna dla kontrolujących jakość pracy kalibrujących .

Większe gospodarstwa sadownicze mają kalibrownice mechaniczne różnej konstrukcji ( rys. 62 ) .

Wydajność pracy przy ręcznym kalibrowaniu wstępnym jabłek wynosi ( według Cegłowskiego ) 180 – 220 kg jabłek na godzinę , przy szczegółowym 200-250 kg , a przy użyciu węgierskiej kalibrownicy Unifruct – 700 kg na godzinę .

 

 

B . PAKOWANIE OWOCÓW .

 

W obrocie owocami dużą rolę odgrywają sposób pakowania i jakość opakowań zabezpieczające owoce przed uszkodzeniami w czasie transportu . Sposób pakowania owoców zależy przede wszystkim od ich gatunku , a niekiedy i odmiany . Jeśli chodzi o opakowania , to poza tradycyjnymi (skrzynki i łubianki ) produkuje się w ostatnich latach opakowania z tektury , z masy papierowej i celofanu lub folii polietylenowej albo woreczki polietylenowe ( rys. 63 ) . Są one bardzo estetyczne i higieniczne , gdyż nikt nie dotyka owoców , nie osiada na nich kurz i nie mają dostępu do nich owady . Stwierdzono , że tak pakowane owoce lepiej się przetrzymują , gdyż celofan lub folia osłabiają ich transpirację i oddychanie . Tak zapakowane owoce umieszcza się w pudłach kartonowych . W krajach Europy Zachodniej skrzynki drewniane są coraz częściej zastepowane opakowaniem tekturowym . owoce w takim opakowaniu mają odznaczać się lepszym smakiem , aromatem i zabarwieniem . Nie zauważono również występowania oparzeliny w czasie przechowywania . Ponadto koszt opakowania tekturowego jest mniejszy niż drewnianego .

Obecnie w wielu państwach stosuje się automatyczne pakowanie owoców do sprzedaży detalicznej . Za pomocą agregatów do liczenia pakuje się np. owoce do torebek . Inne maszyny pakują owoce na tackach z masy papierowej pokrytych folią . Taki automat pakuje od 40 do 60 tacek z owocami w ciągu minuty .

Przy produkcji wielkotowarowej lub masowym obrocie owocami sortowanie , kalibrowanie i pakowanie są całkowicie zmechanizowane , a tzw. linia składa się z szeregu maszyn wykonujących kolejno te prace (rys.64 ).

Aby zabezpieczyć owoce przed uszkodzeniami w czasie transportu w skrzynkach , poszczególne warstwy przekłada się cienką wełną drzewną ( rys. 65 ) . Znajduje się ona w handlu w belach 50-60 kilogramowych lub mniejszych . Zależnie od grubości i szerokości wiórków wełna drzewna oznacza jest odpowiednimi numerami , na przykład wełna o wiórkach szerokości 1-2 mm i grubości 0,07-0

,01 mm ma numer 0 . Do pakowania owoców stosuje się zazwyczaj wełnę drzewną nr 0 , nr 1 i nr 2 . Najlepiej do tego celu nadaje się wełna osikowa . Wełna nie może być ani zbyt wilgotna , ani zbyt sucha ; w ostatnim wypadku należy ją skropić wodą . Do zapakowania 100 kg jabłek potrzeba 2- 2,5 kg wełny drzewnej . Większe zużycie świadczy o niedbałym pokalibrowaniu owoców .

Oprócz wełny drzewnej do przedzielenia owoców od siebie używa się także , zwłaszcza za granicą , bibułki . Stosuje się też tekturowe kratownice . Przy transporcie jabłek wytrzymalszych na uderzenia wyściela się tekturą falistą tylko dno skrzynki , a boki i górę wykłada papierem zwyczajnym .

Do środka opakowania z owocami wkłada się tzw. specyfikę kontrolną , która zawiera nazwę producenta, nazwę gatunku i odmiany owoców , ich wybór , ciężar netto i tarę , znak pakującego , datę pakowania i numer skrzynki . Etykietę o podobnej treści umieszcza się także na czołowej stronie skrzynki .

 

C . TRANSPORT OWOCÓW .

 

Transport powinien trwać jak najkrócej i odbywać się w warunkach wykluczających jakiekolwiek uszkodzenia . Przy silnych wstrząsach owoce ulegają odgnieceniu i okaleczeniu , co zwiększa procent psujących się , zmniejsza zdolność przechowalniczą , a tym samym obniża ich wartość handlową . Transport owoców może odbywać się samochodami , koleją i drogą wodną .

Platformy ciągnikowe używane są na krótkich odległościach np. w obrębie gospodarstwa i w bezpośrednim sąsiedztwie odbiorcy owoców . Do tego celu nadają się platformy dobrze resorowane , o ogumionych kołach .

Transport samochodowy jest najszybszy ( poza lotniczym ) , toteż trwa zazwyczaj krótko , dzięki czemu nie potrzeba schładzać owoców ani też ocieplać przy niezbyt niskich temperaturach . Transport samochodowy jest jednak drogi przy wiekszych odległościach i wymaga dobrych dróg dojazdowych .

Jeżeli transport owoców ziarnkowych odbyawa się w czasie silniejszych przymrozków , to owoce należy na kilka dni wstawić do pomieszczenia cieplejszego , np. pakowni . Temperatura owoców powinna się podnieść do 5ºC , a nawet do 10ºC . owoce załadowane na samochód zabezpiecza się przed bezpośrednim działaniem pędu zimnego powietrza , okrywając skrzynki plandeką lub matami , zwłaszcza przednią część samochodu . Przy temperaturze – 5ºC i niższej okrywa się już cały ładunek . Po dostarczeniu na miejsce przeznaczenia dobrze jest umieścić owoce na 1- 2 dni w pomieszczeniu o temperaturze 0ºC . Przy nagłej bowiem zmianie temperatury owoce pokrywają się rosą , co sprzyja ich gniciu , a jeśli owoce w czasie przewozu przemarzły , to powoli odtają i nie ulegną uszkodzeniu .

W zimie skrzynki z owocami ustawia się w samochodzie szczelnie na warstwie maty słomianej przykrytej mokrą plandeką . Cały ładunek okrywa się papierem , na który daje się znów warstwę maty słomianej , dobrze zabezpieczając przód i tył samochodu , a całość przykrywa się także mokrą plandeką . Tak przygotowany ładunek może bez szkody odbyć dłuższą podróż nawet w temperaturze – 10ºC .

W okresie letnim przewożenie samochodem delikatniejszych owoców , np. pestkowych lub jagodowych , powoduje ich odgniatanie , wyciekanie soku i szybkie psucie się . Częściowo zapobiega się temu przez ich schładzanie . W tym celu przetrzymuje się owoce przez kilka lub kilkanaście godzin w temperaturze od 3 do 4ºC . Po załadowaniu schłodzonych owoców okrywa się je szczelnie i przewozi nocą , gdy temperatura jest najniższa . Jeżeli nie można ich schłodzić , to w przedniej części ładunku ładunku pozostwia się otwory . Wówczas powietrze dostając się przez nie w czasie jazdy będzie obniżało temperaturę owoców . Tylną część ładunku należy dobrze okryć , aby zabezpieczyć owoce przed kurzem .

Transport kolejowy jest tańszy od samochodowego i niezastąpiony przy większych odległościach oraz tam , gdzie drogi uniemożliwiają transport samochodowy . Ujemną jego stroną konieczność kilkakrotnego przeładowywania owoców , co może powodować ich uszkodzenia wskutek licznych wstrząsów . Do przewozu owoców używa się zwykłych wagonów towarowych lub wagonów chłodni .
Wagony zwykłe są różnego typu : wagony kryte przestrzenne (Kp), wagony kryte długie ( d) i wagony kryte specjalne ( Kds). W pierwszych mieści się 5-15 t owoców , w pozostałych – 3 -10 t . Istnieją także wagony 10- i 15 – tonowe. Do 10 – tonowych wagonów można załadować w skrzynkach 6 – 7 t jabłek , luzem 6 t do 15 – tonowych 9 t , luzem 8 t . Luzem przewozi się owoce przeznaczone na przerób i ostatnio sposób ten jest dość rzadko stosowany .

Skrzynki i łubianki z owocami letnimi , zwłaszcza pestkowymi i jagodowymi , ustawia się w wagonie luźno i w niewielkiej ilości – 3 do 5 t na wagon . Unika się w ten sposób przegrzania owoców , które intensywnie oddychając w wyższej temperaturze wydzielają dużo ciepła . owoce ziarnkowe , wysyłane jesienią , można ładować większymi partiami – od 7 do 9 t na wagon .

owoce przesyłane koleją dobrze jest uprzednio schłodzić , gdyż wtedy lepiej znoszą transport . Na przykład w temperaturze 15 – 16ºC pierwsze objawy psucia się czereśni występują już po 24 godzinach , a w temperaturze 5 – 6ºC dopiero po 2 dobach . W pierwszym wypadku po 5 dobach zepsuło się 45% , a w drugim tylko 6% . owoce schładza się , przetrzymując 2- 3 dni w temperaturze od 1 do 2ºC .

Schładzanie owoców przed załadowaniem ma tę wadę , że wymaga dwukrotnego ich przenoszenia – do chłodni i z chłodni do wagonu . Toteż zaleca się schładzać je dopiero po załadowaniu . Jeśli na stacji kolejowej znajduje się chłodnia , to wagon podstawia się na tor obok chłodni i izolowanymi rurami wdmuchuje się do niego zimne powietrze . W ciągu 4 godzin można w ten sposób oziębić owoce do 4ºC , a nawet do 2ºC . Można także użyć w tym celu elektrycznych wentylatorów . W transporcie owoców mają także zastosowanie wagony – chłodnie ( rys. 66). Są one zaopatrzone w dobrą izolację i w tzw. bunkry na lód o pojemności 1-2 t . Do lodu dodaje się zwykle soli w ilości 5-10 % jego ciężaru . W czasie dłuższego transportu uzupełnia się zapas lodu i soli .

Lód należy umieszczać nie tylko w bunkrach , ale także w ażurowych skrzynkach lub koszach rozstawionych pomiędzy skrzynkami owoców .

Wtedy oziębiają się one szybciej i równomierniej .

W wagonach – chłodniach ustawia się skrzynki z owocami na ażurowej podłodze, aby uniknąć zalania ich wodą z topniejącego lodu . Aby umożliwić krążenie chłodnego powietrza , skrzynki ustawia się w odległości 20- 30 cm od ścian wagonu i 50- 60 od stropu .

Do schładzania owoców używa się także lód suchy , który nie tylko oziębia owoce , ale także wzbogaca powietrze w CO2 , zmniejszając intensywność oddychania owoców , a tym samym opóźniając dojrzewanie i chroniąc przed gniciem .

Na wagon z 5 t owoców potrzeba 1,5 t lodu . Na każdą następną ich tonę – zależnie od temperatury – dodaje się 100- 200 kg lodu , z czego ¼ umieszcza się w bunkrach , resztę w skrzynkach lub w koszach . Przy transporcie dłuższym niż 3 – dniowy na każdy następny dzień dodaje się jeszcze po 200 kg lodu . Wagon zaopatruje się w lód co najmniej na 8 godzin przed załadowaniem owoców , w suchy lód – po ich złożeniu .

Przewożąc owoce w wagonach – chłodniach nie należy wyścielać skrzynek papierem , który utrudnia schładzania owoców i zwiększa proces ich gnicia .

Przewożąc owoce w wagonach zwykłych w zimie należy ich wewnętrzne ściany obić grubym papierem , a podłogę wysłać matą słomianą i przykryć plandeką lub papierem . Skrzynki zabezpiecza się podobnie jak przy transporcie samochodowym .

Owocami przewożonymi koleją opiekuje się zazwyczaj konwojent . W razie potrzeby wietrzy on wagon lub zamyka okenka . owoce dobrze załadowane i pod staranną opieką mogą być przewożone bez strat na dużę odległości . Na przykład czarne jagody przewożone z miejsca zbioru do Gdyni w okresie lipcowych upałów docierają zupełnie świeże do statku przewożącego je do Anglii .

Transport wodny owoców , na ogół rzadko stosowany , jest tani , nie powoduje uszkodzeń owoców , a temperatura na statku nawet w czasie upałów jest stosunkowo niska . Jest to jednak transport najpowolniejszy , z załadowanie i wyładowanie towaru sprawia duże trudności . Uregulowanie rzek i stworzenie z nich całego systemu komunikacyjnego może w przyszłości sprzyjać wykorzystywaniu dróg wodnych przez położone w nich pobliżu rejony sadownicze .

W ostatnich latach w transporcie stosuje się na coraz szerszą skalę tzw. konteneryzację . Polega ona na użyciu do pakowania i przewozu tzw.kontenerów , tj. dużych zasobników o pojemności 10-40 t i więcej .

Towar załadowany przez producenta dostarczany jest odbiorcy samochodami , koleją lub statkami bez pośrednich przeładunków . W ten sposób skraca się czas transportu i postoju , a owoce delikatne mogą być przesyłane na większe odległości . Na przykład świeże owoce i warzywa są transportowane w kontenerach z Kalifornii do Szwajcarii, z Arizony (USA) do Szwecji itd. Konteneryzacja , upraszczając obrót towarowy i w wysokim stopniu obniżając związane z tym koszty , stała się punktem zwrotnym w organizacji transportu międzynarodowego .

 

 

ROZDZIAŁ XII PRZECHOWYWANIE OWOCÓW .

 

 

Przechowywanie owoców ma duże znaczenie zarówno dla producenta , jak i konsumenta . Producent nie jest zmuszony do sprzedawania owoców w okresie największej ich podaży , a więc po najniższych cenach , konsument natomiast może korzystać ze świeżych owoców przez cały rok .

Przechowywanie owoców ma również duże znaczenie organizacyjno- ekonomiczne . W jesieni sadownik ma zwykle duże trudności w znalezieniu robotników do zbioru owoców , gdyż w tym okresie występuje spiętrzenie prac w rolnictwie . Jeszcze bardziej spotęgowałaby te trudności konieczność dokładnego sortowania i kalibrowania owoców zaraz po zbiorze . Jeżeli

 

KLINIKA ROŚLIN

WIERZBY

          Wierzby szczególnie miniaturowe i szczepione, cieszą się dużą popularnością.

Dobrze rosną na miejscach słonecznych i glebach raczej wilgotnych, choć

można sadzić je na glebach suchych, piaskach i wydmach.

W miejscach cienistych i półcienistych łatwiej atakują je choroby i szkodniki,

dlatego floryści naszej kwiaciarni poradzą jak je rozpoznać i  pokonać.

1. Mozaikowate przebarwienie liści na żółto powoduje przędziorek wierzbowiec,

który żeruje od maja do połowy sierpnia na dolnej stronie liści.

 

Recepta: rośliny zaatakowane przez przędziorki opryskujemy najpóźniej do połowy sierpnia preparatem Telstar 100 EC (0,05%) lub mieszaniną preparatów Nissorum 050 EC (0,06%) i Telstar 100 EC (0,05%).

 

2. Różnego kształtu wyżerki, czyli tzw. „szkieletowanie liści”, powodują chrząszcze i larwy rynnicy topolówki oraz rynnicy wierzbowej. Chrząszcze, długości 12 mm, mają kolor ceglastoczerwony, a larwy są kredowobiałe z czarnymi brodawkami. Szkodnik ten żeruje na liściach w czerwcu, lipcu oraz sierpniu. Silnie uszkodzone rośliny brązowieją

i zasychają.

 

Recepta: Porażone rośliny należy opryskać preparatem Fastach 100 EC (0,015%) lub Telstar

100 EC (0,05%). Floryści informują, że niszczą one także przędziorka wierzbowca.

 

3. Skupiska bezskrzydłych osobników barwy zielonej i pomarańczowej na wierzchołkach pędów i dolnej stronie liści tworzy mszyca wierzbowa pospolita.

Na roślinach silnie opanowanych przez mszyce pojawiają się żółte i rdzawoczerwone plamy,

a wzrost pędów jest zahamowany.

 

Recepta: rośliny należy opryskać jednym z preparatów: Fastach 100 EC (0,015%), Confidor 200 SL (0,04%) lub Mospilan 20 SP (0,02%), albo Mszyca Stop AL, Pirimix AE, Pirimix AL, Piriflor 01AE, Pirimor – aerozol 01 AE, Provado Plus AE, Savonil Super AL.

 

4. Pienista, biaława wydzielina na młodych pędach oznacza żerowanie larw pienika wierzbowego, które wysysają z rośliny sok i powodują silne zdrobnienie liści oraz ograniczenie wzrostu pędów. Owady dorosłe, długości około 10 mm, pojawiają się od końca czerwca do jesieni. Żerują one na pędach, powodując obrączkowate zgrubienia.

 

Recepta: Porażone drzewa należy opryskać preparatem o działaniu kontaktowym np. Decis 2,5 EC (0,05%). W przypadku wierzb miniaturowych nasi floryści radzą eliminować szkodnika, przycinając pędy wiosną (po kwitnieniu).

 

5. Otworki w górnej części pnia, ze zwisającymi drobnymi, brunatnymi trocinkami, które przypominają mączkę, wskazują na obecność krytoryjka olchowa.

Jego larwy drążą korytarze najpierw pod korą, a później wgłąb drewna. Wierzchołki uszkodzonych pędów zasychają.

 

Recepta: Podczas zakupu drzewek należy dokładnie obejrzeć pnie i nie wybierać uszkodzonych egzemplarzy. Jeśli wykryjemy tego szkodnika na drzewkach już rosnących w naszym ogrodzie, należy je wykopać i spalić.

6. Czernienie więdnięcie, marszczenie i zamieranie pojedynczych liści powoduje grzyb Venturia saliciperida, sprawca parcha. Nasileniu objawów chorobowych sprzyjają częste opady deszczu oraz wysoka wilgotność powietrza.

 

Recepta: Należy wycinać i palić silnie porażone pędy, a rośliny trzeba opryskiwać 3-4-krotnie co 10 dni jednym z preparatów: best online casino Bravo 500 S.C. (0,2%), Miraże 450 EC (0,05%), Sarbrawit 530 S.C. (0,25%), Saprol 190 EC (0,15%), Sarfun 500 S.C. (0,1%), Score 250 EC (0,05%) lub Topsin M 70 WP (0,1%). Floryści polecają również Dithane M-45 80 WP (0,2%) lub Penncozeb 80 WP (0,2%).

 

7. Żółte lub brązowe plamy (nerkoza) obejmująca cały obwód pędu powodowane są przez grzyby Colletotrichum gloeosporioides oraz Cryptodiaporthe salicella, które powodują zamieranie pędów. Wiosną na powierzchni plam pojawiają się czarne zarodniki, które przenoszone są przez wodę i owady na sąsiednie rośliny.

 

Recepta: Należy wycinać i palić porażone pędy, a rośliny opryskać jednym z fungicydów: Sarfun 500 S.C. (0,1%), Topsin M 70 WP (0,1%), Sportak Ralpha 380 EC (0,05%).

Do zabezpieczenia ran można stosować gotowy preparat w formie aerozolu – Ceetal Plaie 032 AE.

 

8. Pojedyncze, jasnozielone lub żółte plamy, okrągłe lub owalne, powoduje grzyb Rhytisma salicinum, sprawca czerniaka. W miejscach tych, na górnej stronie liścia, formuje się czarna, zbita grzybnia o średnicy 1-2 cm, niekiedy ograniczona głównym nerwem.

 

Recepta: Należy usuwać i palić opadłe liście, a porażone egzemplarze opryskiwać 2-3 razy co 10 dni, stosując przemiennie preparaty: Bravo 500 S.C. (0,2%), Score 250 EC (0,05%), Sportak Ralpha 380 EC (0,05%), Dithane M-45 80 WP (0,2%) lub Penncozeb 80 WP (0,2%).

 

9. Pomarańczowe skupienia zarodników po dolnej stronie liści lub na najmłodszych pędach należą do grzyba Melamopsora spp. wywołującego rdzę.

Liście obumierają, ulegają deformacji i opadają. Grzyb zimuje na pędach lub opadłych liściach, które mogą być źródłem infekcji.

 

Recepta: Trzeba usuwać i palić opadłe liście, a rośliny opryskać 3-4 razy co 7 dni, stosując przemiennie preparaty: Discus 500 WG (0,03%), Bayleton 5 WP (0,2%), Saprol 190 EC (0,15%), Score 250 EC (0,05%) lub Dithane M 45 WP (0,2%), Penncozeb 80 WP (0,2%), lub biopreparaty Biosept 33 SL (0,1%) i Bioczos BR.

 

10. Ciemnobrązowe plamy na górnej stronie liści i na pędach powodowane są przez grzyb Drepanopeziza spp.

 

Recepta: Należy usunąć silnie porażone pędy, a chore rośliny opryskać 3-4 razy co 10 dni jednym z preparatów : Bravo 500 S.C. (0,2%), Dithane M-45 80 WP (0,2%), Sarfun 500 SC (0,1%), Sportak Ralpha 380 EC (0,05%), Topsin M 70 WP (0,1%) lub Topsin M 500 SC (0,1%).

 

 

NAJLEPSZE ODMIANY JABŁONI

Odmiany jabłoni uprawiane na działce lub ogródku przydomowym

     powinny odznaczać się przede wszystkim dużą odpornością na choroby,

     a także mniejszymi wymaganiami co do gleby i stanowiska niż odmiany

    do uprawy produkcyjnej.

    Odporność na choroby daje możliwość zredukowania, a nawet całkowitego

    wyeliminowania oprysków chemicznych. A każdy producent – amator

    chciałby mieć jabłka zdrowe i ładne, bez użycia pestycydów.

 

   Wiele odmian jabłoni charakteryzuje się silnym wzrostem, dlatego też przy zakupie floryści informują, że należy zwrócić uwagę na podkładkę. Odmiany silnie rosnące powinny być uszlachetnione tylko na podkładkach karłowych, w przeciwnym razie będą silnie rosły, a słabo plonowały. Póżno też wejdą w okres owocowania.

Inne cechy gospodarcze, które należy znać decydując się na zakup odpowiedniej odmiany, to między innymi wrażliwość na mróz, plenność drzew, dojrzałość zbiorcza owoców i oczywiście ich smak. Upodobania co do smaku i wyglądu owoców są bardzo indywidualne, stąd duża różnorodność odmian, aby każdy mógł znaleźć coś dla siebie.

Odmiany wrażliwe na mróz należy sadzić tylko w najcieplejszych rejonach naszego kraju, a takie cechy jak plenność, wczesność wejścia w owocowanie czy regularność plonowania można modyfikować kupując drzewka na podkładkach słabiej rosnących i stosując ręczne przerzedzanie zawiązków po bardzo obfitym kwitnieniu drzew. Odwiedź naszą stronę internetową online casino.

Odmian jabłoni jest bardzo dużo, ale tylko niektóre z ni ch nadają się do uprawy amatorskiej.

Poniżej floryści naszej kwiaciarni przedstawią wybrane odmiany dostępne w sprzedaży.

 

ODMIANY LETNIE

Największy wybór jest wśród odmian letnich, których owoce dojrzewają w lipcu i sierpniu.

Delbarestivale (Delcorf).

Jest to najcenniejsza odmiana z tej grupy. Jej owoce należą do najsmaczniejszych, a ponadto bardzo długo i dobrze przechowują się nawet w „domowych” warunkach ( do 2 miesięcy).

Dojrzewają w drugiej połowie sierpnia, są duże i mają paskowany pomarańczowoczerwony rumieniec.

Dojrzałość zbiorczą osiągają stopniowo, a ponieważ łatwo się osypują, konieczny jest kilkakrotny zbiór. W niektóre lata słabo się wybarwiają. Znacznie lepiej wybarwione, a więc bardziej atrakcyjne owoce mają mutanty barwne tej odmiany Ambassy oraz Celeste.

Delcorf wykazuje tendencję do przemienności, dlatego też w lata obfitego kwitnienia należy przerzedzać zawiązki.

drzewa odmiany Delbarestivale rosną średnio silnie, więc mogą być sadzone na podkładkach półkarłowych.

Wcześnie wchodzą w owocowanie i plonują obficie.

Nasi floryści zwracają uwagę na to, że ta odmiana jest mało wrażliwa na choroby, a średnio wrażliwa na mróz.

Discovery.

To odmiana, której owoce dojrzewają około połowy sierpnia. Jej drzewa rosną stosunkowo słabo, tworzą zagęszczone kuliste korony o sztywnych pędach. Ze nbso online casino reviews względu na wyższą plenność i wcześniejsze wchodzenie w owocowanie lepiej je sadzić na podkładce karłowej M9. Jest to odmiana średnio wrażliwa na mróz i mało podatna na choroby.

Najczęściej średniej wielkości, kulistospłaszczone owoce z żywoczerwonym rumieńcem są smaczne, ale nie nadają się do dłuższego przechowywania. Można je przetrzymać na drzewie, ponieważ nie opadają przed zbiorem.

 

ODMIANY  JESIENNE

Jester.

Zdaniem florystów, to bardzo cenna odmiana jesienna. drzewo tej odmiany rośnie średnio silnie, tworząc dosyć zwartą koronę o konarach z licznymi krótkopędami. Po wejściu w okres owocowania (najczęściej trzeci rok po posadzeniu) wzrost ulega zahamowaniu, dlatego też odmiana ta może być sadzona zarówno na podkładkach półkarłowych, jak i karłowych. Jest łatwa do cięcia i formowania, mało wrażliwa na mróz i choroby. Plonuje bardzo obficie i corocznie. owoce dojrzewają w połowie września, są duże i bardzo wyrównane, smaczne. Floryści naszej kwiaciarni podkreślają, że ta odmiana jest mała podatność na gorzką plamistość podskórną. Większa część powierzchni owoców pokrywa piękny czerwony rumieniec. Zwłaszcza wtedy, kiedy pozostawimy je dłużej na drzewie. A jest to możliwe, ponieważ nie mają skłonności do osypywania się przed zbiorem.

Po zbiorze ich skórka robi się tłusta, więc przechowują się dobrze nawet kilka miesięcy.

Nie więdną i nie gniją.

Delikates.

To polska odmiana, której owoce dojrzewają kilka dni przed „Jester”.

drzewa tej odmiany rosną średnio silnie, tworzą dosyć szerokie, zagęszczone korony łatwe do formowania. Nadają się do uprawy zarówno na podkładkach karłowych, jak i półkarłowych. uprawa mało wrażliwa na mróz i mączniaka, w lata wilgotne może być w niewielkim stopniu porażona parchem. Wchodzi w owocowanie około trzeciego roku po posadzeniu, plonuje bardzo obficie i regularnie. owoce są bardzo smaczne, średniej wielkości lub duże, spłaszczone, z czerwonym rumieńcem, który rzadko obejmuje połowę powierzchni.

Aby poprawić ich wybarwienie, należy stosować cięcie letnie drzew, zwiększające dostęp światła do środka koron.

owoce przed zbiorem mogą opadać, przechowują się niezbyt długo, bo są podatne na gnicie.

Delikates jest cenną odmianą deserową, doskonałą również na przetwory.

Sawa.

Polska odmiana genetycznie odporna na parcha jabłoni. Jej drzewa rosną stosunkowo silnie, więc lepiej plonują na podkładkach karłowych. Wchodzą w owocowanie w trzecim roku po posadzeniu, plonują obficie i regularnie. Odmiana jest wytrzymała na mróz, może być lekko porażona mączniakiem jabłoni, ostrzegają floryści naszej kwiaciarni.

owoce dojrzewają około połowy września, przed zbiorem nie opadają. Wybarwiają się bardzo dobrze (rumieniec rozmyty, brązowoczerwony) nawet we wnętrzu korony.

Jabłka są średniej wielkości lub duże, kulistostożkowe, smaczne.

Nie mogą być zbierane zbyt póżno , ponieważ wtedy podczas przechowywania szybko tracą swój dobry smak.

 

ODMIANY  ZIMOWE

Szampion.

To jedna z najcenniejszych odmian zimowych. Idealnie nadaje się na działki. Rośnie słabo, bardzo wcześnie, bo już w drugim roku po posadzeniu, zaczyna owocować, plonuje regularnie i bardzo obficie.

Odmiana ta jest mało wrażliwa na parcha i mączniaka, a średnio podatna na mróz.

owoce są smaczne, duże lub średniej wielkości dojrzewają pod koniec września, ich powierzchnię pokrywa czerwonopomarańczowy, lekko paskowany rumieniec. Można je przechowywać kilka miesięcy, lecz ze względu na suchą skórkę łatwo więdną.

Gala.

To słabo rosnąca odmiana. Jej drzewa są łatwe do formowania i cięcia, wcześnie wchodzą w owocowanie i są bardzo plenne.

Odmiana średnio podatna na parcha, w mroźne zimy może przemarzać. owoce są najwyżej średniej wielkości, więc w lata obfitego kwitnienia nasi floryści radzą przerzedzać zawiązki. Dojrzewają na przełomie września i października, przed zbiorem nie opadają. Skórkę pokrywa marmurkowy, czerwony rumieniec. Liczne mutanty tej odmiany, np. Gala Must, Royal Gala czy Mundial Gala są większe i znacznie lepiej wybarwione.

Jabłka Gali można przechowywać do Bożego Narodzenia, charakteryzuje je bardzo słodki smak.

Ligol.

To polska odmiana, której owoce przechowują się nawet najdłużej i najlepiej.

drzewa rosną umiarkowanie, tworzą zagęszczone korony, dlatego też, aby uzyskać owoce dobrze wybarwione, należy stosować cięcie letnie. Odmiana mało wrażliwa na choroby i mróz, plonuje wcześnie, regularnie i bardzo obficie. Duże, a nawet bardzo duże owoce dojrzewają w pierwszej połowie października i można je przechowywać nawet do marca.

Są bardzo smaczne, a ich skórkę pokrywa czerwony, rozmyty rumieniec.

Topaz.

To odmiana o genetycznej odporności na parcha. drzewa rosną średnio silnie (floryści polecają zarówno podkładki karłowe, jak i półkarłowe), bardzo wcześnie (drugi rok) wchodzą w owocowanie, plonują obficie i regularnie.

Odmiana wymaga stosowanie zabiegów poprawiających jakość owoców (cięcie letnie, przerzedzanie zawiazków).

Jest mało podatna na mączniaka, lecz kwiaty mogą być uszkadzane przez przymrozki.

Średniej wielkości owoce, dojrzewające około połowy października, pokrywa czerwonopomarańczowy paskowany rumieniec.

Jabłka odmiany Topaz są bardzo smaczne i długo się przechowują w „domowych warunkach”, nawet do końca lutego.

W trakcie przechowywania ich skórka staje się bardzo tłusta.

CHOROBY POMIDORA

ALTERNARIOZA  POMIDORA
Objawy. Czasami objawy na liściach i pędach są mylnie kojarzone z wystąpieniem zarazy.
Zwykle plamy są nieregularne, ciemnobrunatne z charakterystycznym koncentrycznym strefowaniem i chlorotyczną, żółtawą obwódką.
Na powierzchni plam (na górnej stronie liści) w warunkach wysokiej wilgotności i wyższych temperatur pojawia się aksamitny brązowy do czarnego nalot grzybni i zarodników.
Liście zasychają, gdy plamy są liczne i duże. Na pędach i ogonkach liściowych plamy są mniejsze, a owoce są  porażone zwykle od zagłębienia szypułki lub w miejscach uszkodzeń mechanicznych. Floryści ostrzegają, że owoce ulegają zgniliźnie, na powierzchni plam także może pojawić się nalot grzybni i zarodników.
Szybkiemu rozwojowi choroby sprzyjają wyższe temperatury aż do 30 stopni C, duża ilość opadów i długo utrzymująca się wysoka wilgotność powietrza.
Źródło choroby. Nasiona, resztki porażonych roślin i bulwy ziemniaka.
Co robić ? Nie należy lokalizować upraw pomidora w pobliżu plantacji ziemniaka, usuwać resztki porażonych roślin – a zwłaszcza porażone owoce. Nasi floryści radzą, aby nie uprawiać pomidora przez 3-4 lata na miejscu, gdzie wystąpiła choroba.
Profilaktycznie rośliny można opryskiwać Bioseptem 33 SL lub Grevitem 200 SL.
Zwalczanie chemiczne nie jest konieczne gdy stosowano środki przeciwko zarazie ziemniaka, gdyż skutecznie ograniczają one także rozwój alternariozy.


SEPTORIOZA POMIDORA
Objawy. Plamy na liściach początkowo są drobne, okrągławe, żółtawe i szybko brunatniejące. Wokół plam tworzy się ciemniejsza obwódka, a ich wnętrze jaśnieje. Floryści naszej kwiaciarni informują, że na powierzchni plam można zauważyć ciemne drobne punkciki – piknidia. Silnie porażone liście żółkną i zasychają.
Choroba nie poraża owoców, ale przy silnym porażeniu liści może wpłynąć na obniżkę plonu.
Co robić ? Zwalczanie choroby podobnie jak przy alternariozie.

ZARAZA  ZIEMNIAKA
Należy do najczęściej spotykanych i najgroźniejszych chorób pomidora w uprawie gruntowej i pod osłonami. Może zniszczyć całe rośliny, zwłaszcza gdy długo utrzymują się chłodne, deszczowe dni.
Objawy. Pierwsze objawy to pojawiające się od krawędzi liści szare plamy, póżniej ciemniejące aż do ciemnobrunatnych i czarnych. Szybko obejmują znaczną powierzchnię liści doprowadzając do ich zamierania i zasychania. Gdy utrzymuje się duża wilgotność powietrza, plamy na krawędziach od spodniej strony liści pokrywają się delikatnym szarobiałym nalotem grzyba. Floryści ostrzegają, że jednocześnie mogą pojawić się objawy nerkozy nerwów czy ogonków liściowych, które szybko czernieją. Nerkoza może także pojawić się na odcinkach pędów i łodyg. Najbardziej charakterystyczne objawy można zauważyć na jeszcze zielonych owocach. Na ich wierzchołkach powstają szarozielone plamy, szybko ciemniejące aż do ciemnobrunatnych. Tkanka w porażonych miejscach pozostaje twarda, zgnilizna sięga w głąb miąższu, opanowując całe owoce, online casino które zwykle nie dojrzewają, ale opadają.
Źródło choroby. Porażone bulwy ziemniaka użyte jako wysadki lub pozostawione w pobliżu plantacji. Rzadziej sprawca choroby może przetrwać w postaci zarodników przetrwalnikowych na resztkach ziemniaka lub pomidora.
Choroba może pojawić się też z upraw pomidora pod osłonami.
Co robić ? Należy unikać lokalizacji upraw pomidora w pobliżu plantacji ziemniaka.
Silnie porażone rośliny, jak najszybciej usuwać – spalić lub głęboko zakopać. Zapewnić jak najlepsze warunki do rozwoju, liście roślin nie powinny ocierać się o siebie, nie dopuszczać do przenawożenia azotem. Gdy tylko pojawiają się pierwsze objawy na liściach czy owocach rozpocząć zabiegi ochronne. Do zwalczania można wykorzystać odwar ze skrzypu polnego lub z cebuli. Biosept 33 SL lub Grevit 200 SL oparte na ekstrakcie z nasion i miąższu grejpfruta ograniczają rozwój choroby. Z preparatów chemicznych nasi specjaliści mogą polecić Amistar 250 SC, który zwalcza też szarą pleśń i alternariozę pomidora. Inne preparaty to Bravo 500 S.C., Euparen Multi 500 WG, (skuteczne również na szarą pleśń), Curzate Cu 49,5 WP, Gwarant 500 S.C., Konkret 50 WP Miedzian 50 WP, Penncozeb 80 WP i Previcur 607 SL. Należy dokładnie opryskać całe rośliny, zwłaszcza spód liści. Zabiegów nie wykonywać w trakcie słonecznych dni i wysokiej temperatury.
Ilość zabiegów stosowanych co 7-10 dni zależy od nasilenia choroby.
Ważne jest przeminne stosowanie preparatów, aby nie doprowadzić do uodpornienia się sprawcy choroby.

ZGORZEL PODSTAWY ŁODYGI I BRUNATNA ZGNILIZNA OWOCÓW POMIDORA.
Objawy. Więdnięcie całej rośliny wynikające ze zgorzeli pędów zlokalizowanej u podstawy łodygi, rzadziej w wyższych partiach rośliny.
Tkanka w miejscu zgorzeli brunatnieje, zapada się, łodyga ulega przewężeniu. Widoczne są czarne, bardzo drobne kulki (piknidia grzyba). Na przekroju poprzecznym łodygi można zauważyć zbrązowienie wiązek przewodzących, które ulegają zniszczeniu, co doprowadza do więdnięcia roślin ponad miejscem zgorzeli. Porażeniu ulegają też owoce. Zwykle od szypułek rozwijają się brunatniejące plamy gnilne, które doprowadzają do opadania, często niedojrzałych jeszcze owoców. Ulegają one dalszej zgniliźnie, porażona tkanka zapada się, póżniej na jej powierzchni, tak jak na pędach, widać ciemne piknidia.
Źródło choroby. Porażone nasiona lub resztki roślinne. W uprawach w tunelach zarodniki mogą przetrwać na parapetach i konstrukcjach. Zakażenia dokonują zarodniki uwalniane z piknidiów, które wnikają do roślin już w trakcie wschodów.
Co robić ? Do siewu używać czystej ziemi, a nasiona zaprawiać. Preparatami polecanymi przez naszych florystów są : Zaprawa Nasienna T i Zaprawa Funaben T.
Pomidory wysadzać na stanowiska, gdzie wcześniej nie uprawiano co najmniej 3-4 lata warzyw psiankowatych.
Gdy zgorzel wystąpi już na rozsadzie, jak najszybciej usunąć porażone rośliny wraz z bryłą korzeniową. Pozostałe pomidory opryskać Topsinem 70 WP. Podobnie usuwamy porażone starsze rośliny z całą bryłą korzeniową. Pozostałe krzewy chronimy opryskując przeminnie preparatami, które mają zastosowanie także wobec zarazy ziemniaka: Bravo 500 S.C., Curzate CU 49,5 WP, Gwarant 500 SC, Miedzian 50 WP, Penncozeb 80 WP.

CO MÓWIĄ CHWASTY ?

Chwasty to rośliny dziko rosnące, spotykane wszędzie tam, gdzie znajdują odpowiednie do życia warunki. Roślinność porastająca okolice gdzie człowiek nie uprawia ziemi i specjalnie nie pielęgnuje roślin, może nam dużo powiedzieć o stanowisku glebowym.
Wśród roślin spotykanych na danym terenie występują gatunki będące wskaźnikami gleby.
Na podstawie ich występowania można określić warunki glebowe, np. rodzaj gleby (piaszczysta, gliniasta), jej kwasowość, zasobność w składniki pokarmowe.

JAK  CZYTAĆ  ICH „ MOWĘ” ?
Floryści zwracają uwagę, że trzeba pamiętać, iż występowanie pojedynczych roślin jest kryterium niewystarczającym, tylko duże skupiska, lub występowanie kilku gatunków pozwalają nam wyciągnąć odpowiednie wnioski.
Jeśli ktoś chce kupić lub przejąć działkę, powinien przedtem dokładnie obejrzeć dziką roślinność porastającą dany teren.
Również jeśli w naszym ogrodzie pojawiają się nagle masowo określone chwasty, mogą one wskazywać na błędy popełniane przez nas w uprawie best online casino lub na niedobór czy nadmiar pewnych składników pokarmowych.
Sama obecność roślin dziko rosnących oraz towarzystwo, w jakim rosną, wskazują więc na właściwości gleby.
Można powiedzieć, że każdy ogród ma takie chwasty, „na jakie sobie zasłużył”.
Jaskier rozłogowy, złocień, free credit score check does have a termination date, right? free credit score check is just the promise to deliver money at a later date. szczaw czy babka zwyczajna – to tzw. rośliny wskaźnikowe, które sygnalizują gleby ciężkie, często nieprzepuszczalne.
Ogrodnik, który usilnie wyrywa te rośliny w swoim ogrodzie powinien zająć się pielęgnacją gleby, a szczególnie poprawą jej struktury, czyli stosunków powietrzno-wodnych.
Żyzną glebę o dużej zawartości próchnicy zdradzają gorczyca polna, pokrzywa zwyczajna, jasnota purpurowa.
Na glebach kwaśnych, ubogich w wapń chętnie rośnie szczaw, fiołek trójbarwny i rumian pospolity.
Natomiast do chwastów wapniolubnych, zdaniem naszych specjalistów należą gorczyca polna, szałwia łąkowa czy ostróżeczka polna.

NIE  ZAWSZE  SZKODLIWE
Niektóre z uciążliwych chwastów w naszych ogrodach to prawdziwi pionierzy, którzy porastają tereny niedostępne dla innych delikatnych roślin.
Należą do nich często spotykany mniszek pospolity czy starzec zwyczajny. rośliny te swoimi głęboko sięgającymi korzeniami spulchniają zbitą glebę, a dodatkowo pobierają z głębszych jej warstw składniki pokarmowe.
W ogrodzie biodynamicznym, z roślin dziko rosnących uzyskuje się wspaniały kompost lub gnojówkę. Gnojówka z pokrzyw lub żywokostu jest popularnym, płynnym nawozem roślinnym, który każdy ogrodnik może sam przygotować, ścinając rośliny od wiosny do lata.
Taki nawóz zawiera dużo azotu i potasu.
Floryści naszej kwiaciarni przypominają, że do sporządzania gnojówki roślinnej można użyć także innych roślin: tasznika, skrzypu polnego, rumianku czy mniszka.

NIECH NO TYLKO ZAKWITNĄ JABŁONIE

               drzewa owocowe wiosną zmieniają się w różowo – białe obłoki

kwiatów, z których przy lada powiewie sypie się deszcz płatków.

Niektóre ich ozdobne odmiany mają także barwne liście i niewielkie

owoce.

Jabłonie, wiśnie i śliwy należą do znanej z urody rodziny różowatych (Rosaceae). Nic dziwnego, że wyhodowano mnóstwo ich odmian typowo ozdobnych. Floryści naszej kwiaciarni polecają je do każdego ogrodu, bo są między nimi wysokie i niskie, a także o szerokich i wąskich koronach. Kwitną dopiero z nastaniem prawdziwie ciepłych dni, zwykle pod koniec kwietnia lub w maju, niezbyt długo, ale bardzo obficie.

Te, które maja pojedyncze kwiaty, jesienią obsypują się owocami, które mogą dotrwać do końca zimy. Niestety , najpiękniejsze, półpełne oraz pełne odmiany owoców nie tworzą.

 

                                                   Rajskie  jabłka

Wiele jabłoni (Malus) uprawia się głównie z powodu ich urody. Według florystów najbardziej znane to jabłoń purpurowa (M. purpurea), kwiecista (M. floribunda), jagodowa (M. baccata) i niska, a właściwie jej odmiana rajska (Malus pumila odm. paradisiaca) oraz mieszańce międzygatunkowe.

Wszystkie ozdobne jabłonie popularnie nazywane są rajskimi. Osiągają wysokość 3-6 m, ale są też odmiany karłowe, np. „Courtabri” dorastają tylko do metra.

Odmiany „Rogal Beaty”, „Rogow”, „Red Jade” mają pokrój płaczący, a „Van Eseltine” i „Sentinel” – kolumnowy.

drzewa te tworzą z reguły pojedyncze kwiaty. Półpełne mogą powstać u jabłoni kwiecistej i jej mieszańców, znanych także z tego, że maja dekoracyjne czerwone pąki, a rozwinięte kwiaty białe. Liście niektórych odmian, m.in. „Royalty”, „Lemonei”, „Eleyi”, „Ola” i „Betared”, są purpurowe. Jabłonie o liściach zielonych i białych kwiatach to np. „Dolgo”, „Evereste”, „Wintergold”. Jesienią ozdobą drzew są liczne żółte, pomarańczowe lub czerwone jabłuszka : bardzo drobne (o średnicy 0,5 – 1 cm u odmiany „Wintergold”) lub większe (3 cm średnicy u odmiany „Ola”) wiszące na długich cienkich szypułkach. Choć są mniej słodkie i soczyste od deserowych, to również nadają się do jedzenia i na przetwory, np. po utrwaleniu w syropie do ozdoby deserów.

 

kwiaty samurajów

Ozdobne wiśnie (Prunus) najbardziej cenione są w Japonii, która dzięki Building New Models and Approaches to Support online casino Big best-data-recovery.com Big data analysis has gotten a lot of hype recently, and for good reason. nim zyskała miano Kraju Kwitnącej Wiśni. Japończycy uważają je za sybkol wspaniałego, lecz krótkiego życia samurajów. Gdy drzewa te kwitną, urządza się w parkach pikniki i przyjęcia.

Większość wiśni ozdobnych ma pełne lub półpełne kwiaty i pięknie przebarwiające się jesienią liście. Nasi floryści przypominają, że u nas dobrze rosną odmiany wiśni piłkowanej (P.serrulata): „Amanogawa” o kolumnowej koronie wysokości 4-7 m i dużych (do 5 cm średnicy) kwiatach oraz osiągającą do 8 m wysokości „Kanzan”.

Do bardziej odpornych należy wiśnia nippońska (P. nipponica) „Brillant” – niewysokie drzewo o pojedynczych białych kwiatach. Natomiast wiśnie: piłkowana „Shirofugen”, jodeńska (P. yedoensis) „Shidare Yoshino” i kosmata (P.subhirtella) „Pendula” mogą przemarzać.

 

Śliwy do podziwiania

Jeszcze do niedawna hodowcy nie doceniali urody śliw (także należą do rodzaju Prunus).

Floryści przypominają, że jeśli sadzono śliwy wiśniowe, czyli ałycze

(P. cerasifera), to głównie jako nieformalne żywopłoty. Za ich wadę uznawano fakt, że obficie sieją owocami. Popularność więc zdobyła czerwonolistna odmiana „Pissardii”

(inaczej „Atropurpurea”) o czerwonych liściach i bladoróżowych kwiatach ukazujących się na nagich jeszcze gałązkach. Niemal nie owocuje, co poczytuje się za jej zaletę.

Powstała też nowa odmiana „Złoty obłok” o żółtawych liściach oraz „Hessei”, której młode liście są zielono-kremowo-różowe, starsze zaś nabierają purpury.

Floryści naszej kwiaciarni informują, że dla smakoszy stworzono dobrze plonującą odmianę mieszańcową „Traiblazer” (inaczej  „Hollywood”) o lejkowato rozszerzającej się koronie, purpurowych liściach i owocach podobnych do mirabelek.

 

                                        Co lubią co im szkodzi

Drzewka owocowe należy sadzić w słonecznych miejscach (zwłaszcza wiśnie wymagają stanowisk ciepłych i zacisznych). Dobrze rosną na glebach piaszczysto-gliniastych. Na ubogich i piaszczystych należy je regularnie zasilać. Jabłonie, szczególnie te o purpurowych liściach, w czasie mokrego lata często zapadają na parch – chorobę grzybową objawiającą się brązowymi plamami na liściach. Większą odporność wykazują o zielonych liściach i białych kwiatach.

CZAS SADZENIA TRUSKAWEK

Truskawki to gatunek „wędrujący”, którego grządki po trzech latach uprawy powinny być zlikwidowane, a koniec lipca i pierwsza połowa sierpnia to najlepszy czas na zakładanie nowego zagonu truskawek w innym miejscu. Zdaniem florystów sukces w uprawie truskawek będzie zależał od tego czy starannie wybierzemy i przygotujemy stanowisko pod ich uprawę oraz jaką dobierzemy odmianę i czy wykonamy niezbędne prace pielęgnacyjne.


Wymagania i wybór stanowisk.
Truskawka wymaga gleb próchniczych, przewiewnych, lekko kwaśnych o pH 5,5-6,5 (nie lubi gleb świeżo zwapnionych), o niezbyt głębokim poziomie wód gruntowych (80 cm).
Dostateczna wilgotność gleby jest szczególnie ważna w okresie wyrastania i dojrzewania owoców oraz w sierpniu i wrześniu, gdy tworzą się pąki kwiatowe na przyszły rok.
Truskawka lubi słońce, na słonecznym miejscu rośliny lepiej rosną, owoce szybciej dojrzewają i są bardzo aromatyczne, a także smaczniejsze. Floryści naszej kwiaciarni, informują, że wskutek szybkiego obsychania, są również mniej porażone szarą pleśnią.

Przygotowanie gleby.
Przygotowanie gleby pod nowy zagon truskawek, które będą w tym miejscu rosły przez kolejne trzy lata, polega na wzbogaceniu jej w substancję organiczną i usunięciu chwastów.
Ewentualne nawożenie obornikiem (30-40 kg/10 m2) lepiej wykonać w poprzednim sezonie, pod przedplon.
Kompost w dawce 50 kg/10m2, można zastosować jesienią przed przekopaniem działki.
Coraz częściej jednak planując uprawę truskawek na działce, sięgamy po nawozy zielone.
Szczególnie cennym przedplonem jest aksamitka ze względu na działanie nicieniobójcze.
Podczas przekopywania gleby wprowadzamy resztki organiczne na głębokość 25 cm, wybieramy też chwasty, zwłaszcza rozłogi i kłącza chwastów trwałych.
Usuwamy z gleby szkodniki, takie jak drutowce czy pędraki. rośliny sadzimy po 7 dniach od kopania, po wyrównaniu powierzchni zagonu.

Dobór odmiany.
Wybrane odmiany powinny charakteryzować casino online się małą wrażliwością na choroby systemu korzeniowego (wertycylioza) i liści, a przede wszystkim na szarą pleśń.
Powinny być plenne i wydawać smaczne, atrakcyjne owoce. Niestety do tej pory nie mamy tak idealnej odmiany. Warto jednak zdaniem naszych specjalistów posadzić kilka odmian truskawek przedłużając w ten sposób online casinos okres zbioru owoców, które będą dojrzewały od początku czerwca do początku sierpnia.

Materiał szkółkarski.
Najczęściej kupujemy sadzonki świeże „zielone”, powiązane w pęczki, z odkrytymi korzeniami. Sadzonki doniczkowe są droższe, ale lepiej się przyjmują i While not as effective, Enterprise free file recovery Management can be performed at a departmental or even a project level. silniej rosną.
Sadzonki powinny mieć kilka młodych liści i nieuszkodzony pąk wierzchołkowy, stare liście należy usunąć.
Do tzw. uprawy sterowanej (prowadzącej do uzyskania owocowania w terminie innym niż tradycyjny) służą sadzonki „frigo”, które nie mają liści, a silny system korzeniowy i skrócony pęd zwany koroną. Są one przechowywane w chłodni (-2 stopni C) i trzeba je zamawiać u producenta.

Jak sadzimy truskawki ?
* rzędowo : 40-70 cm miedzy rzędami i 15-20 między roślinami w rzędzie
* zagonowo : 4 rzędy co 30-40 cm, w rzędzie rośliny co 15-25 cm, a między zagonami 50 –
70 cm.
Sadzonki sadzimy na takiej głębokości, na jakiej rosły w szkółce lub w doniczce: wierzchołek wzrostu musi być nad ziemia, a korzenie nie mogą być podwinięte (ewentualnie można je lekko skrócić).
Ziemia wokół sadzonki musi być dobrze ugnieciona. Po posadzeniu sadzonki podlewamy obficie i regularnie. Można też na nich na 4-5 dni rozłożyć ściółkę z cienkiej warstwy słomy.
Zabezpieczy to młode rośliny przed przesuszeniem i ułatwi ich przyjęcie.

O tym warto pamiętać.
Aby cieszyć się obfitymi plonami,  nasi floryści przypominają o podstawowych zabiegach pielęgnacyjnych, takich jak:
* odchwaszczanie i podlewanie roślin,
* ściółkowanie słomą od kwitnienia do zbioru owoców
* nawożenie azotem po zbiorze owoców 5 dag N/10 m2 – np. 14 dag saletry amonowej
* koszenie liści od drugiego roku (z wyjątkiem odmian powtarzających) po zbiorze owoców
* regularne usuwanie rozłogów od drugiej połowy lata aż do jesieni
* zwalczanie szarej pleśni.

CEBULOWE NA POKOJACH

Kolorowe, tchnące świeżością kwiaty i soczkliviayste, niekiedy bardzo oryginalne liście to walory doniczkowych roślin cebulowych, do uprawy których pragną zachęcić floryści naszej kwiaciarni wysyłkowej.

W praktyce ogrodniczej oba te terminy odnoszą się jednak nie tylko do gatunków tworzących cebule. Obejmują także ciepłolubne rośliny bulwiaste i kłączowe. Zazwyczaj przechodzą okres spoczynku, w czasie którego ich części nadziemne zasychają.

Do tego samego „ worka” ogrodnicy wrzucili także gatunki o trwałych liściach – np. kliwię i szczawik trójkątny. rośliny cebulkowe mają swoich zagorzałych wielbicieli, którzy z przyjemnością traktują je jako ozdobę mieszkań. Ponieważ nie stanowią jednorodnej grupy, mają indywidualne wymagania. Wiele z nich łatwo się mnoży, więc szybko można się doczekać licznego przychówku.

 

GATUNKI I ODMIANY

 

CEBULKI  OGRODOWE

Tulipany używane wiosna do ozdoby mieszkań po przekwitnięciu trzeba wyrzucić. Hiacynty, narcyzy można wysadzić do ogrodu. Trzeba jednak dbać, by jak najdłużej miały zielone liście, co pozwoli zregenerować się cebulom.

 

KLIWIA  POMARAŃCZOWA

/Clivia miniata/

Nie ma cebuli, jedynie nasady jej liści tworzą zgrubienia jak u pora. Kwitnie wiosną. Potem nadal pozostaje zielona. Od wiosny do póżnego lata poturbuje wilgotnego podłoża z dużą ilością związków organicznych. Zimą lubi chłód /ok. 13 stopni C/ i lekko wilgotną ziemię.

Kliwię rozmnaża się przez odrosty. Floryści internetowej kwiaciarni przypominają, że oddziela się je od rośliny, gdy mają cztery liscie.

 

SZCZAWIK  TRÓJKĄTNY

/Oxalis triangularis/

Ma niewielkie bulwki. Dorasta do 20 cm wysokości. kwiaty pojawiają się od wczesnej wiosny do końca lata. Liście utrzymują się także w okresie jesiennego spoczynku.

Wiosną i latem szczawik ten wymaga sporo rozproszonego światła, regularnego podlewania i nawożenia co dwa tygodnie płynnym nawozem wieloskładnikowym.

Jesienią i zimą ograniczamy podlewanie i nie zasilamy rośliny.

 

CANTEDESKIA  REHMANA

/Zantedeskia rehmanii/

To roślina kłączowa o różowych kwiatach. Floryści internetowej kwiaciarni chcą wspomnieć, że na żółto lub biało kwitną jej siostrzane gatunki. Lubi delikatne światło i wilgotne powietrze. Wiosną oraz latem, online slots gdy kwitnie, podlewamy ja obficie i co tydzień nawozimy.

Po przekwitnięciu stopniowo zasycha. Cebula w suchym podłożu powinna odpoczywać w temp. Ok. 15 stopni C przynajmniej przez dwa miesiące. Najpóźniej w marcu przesadzamy ją do świeżej ziemi, a gdy pojawią się liście, zaczynamy podlewać i nawozić.

 

SZCZAWIK CHILIJSKI

/Oxalis adenophylla/

Tworzy kilkucentymetrową bulwę, wokół której powstają bulwki potomne. kwiaty pojawiają się na początku lata. Roślina ta potrzebuje lekko wilgotnej ziemi i dużo rozproszonego światła. Jesienią trzeba ją zasuszyć i postawić w chłodnej piwnicy, a wiosną przesadzić do nowej ziemi. Zdaniem florystów kwiaciarni online dobrze przezimuje na skalniaku pod daszkiem chroniącym przed opadami.

 

KURKUMA

/Curcuma petiolata/

Jej części podziemne to kłącza podobne do imbiru. Wiosną wypuszczają liście i potrzebują dużo światła. Początkowo roślinę podlewamy umiarkowanie, później obficie.

Co 2-3 tygodnie nawozimy i często zraszamy.

Kurkuma kwitnie latem, dorastając do 60 cm wysokości. Potem stopniowo ją zasuszamy.

We wrześniu doniczkę stawiamy w temp. 15-18 stopni C.

W lutym kłącza przesadzamy do żyznego podłoża.

 

LACHENALIA

/Lachenalia/

Roślina ta jest podobna do hiacynta. Jej odmiany mieszańcowe z serii African Beaty do sklepów trafiają wiosną, gdy zaczynają kwitnąć. Mają wtedy ok. 20 cm wysokości.

Odpowiada im temperatura 16-18 stopni C. Po kwitnieniu roślina zasycha.

Latem i jesienią przechowujemy cebule na sucho w temperaturze ok. 20 stopni C.

Wiosną sadzimy je w ziemi uniwersalnej, przykrywając warstwą podłoża.

CEBULOWE I BULWIASTE SADZONE LATEM

Floryści naszej kwiaciarni miłośnikom kwiatów cebulowych pragną przypomnieć zasadę, że gatunki kwitnące wiosną sadzi się jesienią, a gatunki kwitnące latem i wczesna jesienią sadzi się na wiosnę. Jak od każdej reguły, tak i od tej są wyjątki, które podajemy poniżej.
Warto bowiem przypomnieć, że dla niektórych kwiatów cebulowych i bulwiastych najlepszą porą sadzenia jest sierpień, a więc druga połowa lata.

Zimowity
Bardzo duże kwiaty zimowitu powabnego (Colchicum speciosum ) i nieco delikatniejsze – zimowitu jesiennego (Colchicum autumnale) pojawiają się we wrześniu i kwitną przez 2 tygodnie – na różowolila lub biało, w zależności od odmiany.
Po kilku latach uprawy na tym samym miejscu floryści gliwickiej kwiaciarni radzą rośliny przesadzić. Na początku lipca, gdy liście zasychają, wykopuje się rośliny, lekko podsusza i rozdziela bulwy tak, aby na nowym miejscu mogły rosnąć samodzielnie.
Z największych bulw o obwodzie ponad 20 cm może wyrosnąć kilkanaście kwiatów.
Bulwy duże, sadzone głęboko, wymagają zastosowania drenażu, szczególnie w gliniastym podłożu. Sadzenie powinno się zakończyć do połowy sierpnia, aby bulwy dobrze się ukorzeniły zanim pojawią się kwiaty. Liście wyrosną dopiero wiosną następnego roku.

Krokusy
Ich kwiaty są mniej okazałe od zimowitów, ale dobierając kilka gatunków i odmian różniących się porą kwitnienia możemy mieć piękne kobierce kwiatów przez cały wrzesień i październik. Najpiękniejszym gatunkiem jesiennych krokusów, zdaniem florystów kwiaciarni online jest Crocus speciosus o jasnofioletowych kwiatach, z ciemniejszymi żyłkami i żółtą gardzielą. Kwitnienie roślin przypada na wrzesień i październik. W październiku zakwitają dwa kolejne krokusy – na niebiesko Crocus dativus, na biało lub jasnofioletowo Crocus byzantinus.
Krokusy jesienne mogą rosnąć na tym samym miejscu przez kilka lat. Gdy się silnie rozrosną wymagają przesadzenia, aby mogły tworzyć duże bulwy i okazałe kwiaty. Bulwy wykopuje się w końcu czerwca, gdy liście są prawie całkowicie zaschnięte.
Po podsuszeniu i oczyszczeniu z resztek korzeni i liści oddziela się bulwy i wybiera najbardziej dorodne do posadzenia na nowym miejscu.
Sadzenie przypada już w pierwszej połowie sierpnia, aby do kwitnienia zdążyły się dobrze ukorzenić. Jesienią pojawiają się tylko kwiaty, natomiast liście będą silnie rosły dopiero na wiosnę w następnym roku.

Narcyzy
Florystyki kwiaciarni radzą, aby przed posadzeniem warto dokładnie obejrzeć cebule, aby nie posadzić porażonych przez choroby i szkodniki. Najgroźniejszą chorobą jest fuzarioza, która najpierw niszczy piętkę, a następnie mięsiste łuski. Jeśli cebula jest lekka i miękka to znaczy, że zaatakowały ja groźne szkodniki – muchówki (nazwane muchami narcyzowymi), których larwy mogą całkowicie zniszczyć wewnętrzne łuski. Zaatakowane cebule lepiej wyrzucić, aby nie spowodować większych strat w następnym roku.
Na zimę – po podejściu silniejszych jesiennych przymrozków, narcyzy powinno się przykryć warstwą słomy, liści lub gałązkami świerku.

casino online Ac VLrjesuYAP50TxXUHsL FAPe0E/AR/qoMSll3jmQk cmPeBHxo gytgWq1HahTjv7/AB9/0inHDNGP4a5eukgAwpBjuH1I FKr3Dim2cu6q23u3yVB/p2t/VTfjOqW3at6aA20Bn7txnoOfMnPhVYxTtsd9EhWvEwSdm8/D6/2pvpdHdaTkDxYyccoHL30o9YcbRkeIge7bAp/w6/duo5JClYOIPZ5V0YQegycVuXWtAcEEfEg0enGDYGSHBxtbbmcRmPrVGktXcxInMlFPyDGKrOh9fv7Sl7WCDbAOc4IuQR4zVEuXYLlCroqfWoLkm2bAP3ZKr7sR7gadaLRM6l7YZlHNgSQPM8qRLxQhwrIM8jmGwDHUE5GM16Sbvqba20AW2oiAIHjjxz8TWzheGeZvoaMEOZuundI5E6a53H4/wB6yijwgdLyx/lrKP6aX4zvO9Ct7xnAH7 dVXrSuR6yY8O7yBGaSDWvcB/kBZiD0HU5pjp7DXVG1WlleOm4wpTz 9jyry7tmlK pO1w4XH22uyOQBTcff2gB41mqv7CVDesOQ1xhG6fuWxMhe853eXMPX631Cm1bgM6gXbkzJGCify88/e8hSYK652iTEFy33uUCQsdeVUU4xMsoOeq2OiW/jtXBbTuUbf7n94rNTxSygQhBO0bWftEgEiQowDIOaR6m0y2yEE3W9ogZI6qo5ookT1Y FXWuBXG0tp7 60tq4wdWkF0eLlvs928XRJjHKaopqXukeRNO2PLrKy tvBmbIS00gHBn7NcCRI5T8qTa7TIEgYaZZcKBuwdqDKgErzPdV6643GFosU3gkBY9nIBYjIPWPCqb5tAvbtqBIjGScjLE NLJ2mTXRfEAW h9Wu3aRIdpyxY5J8hVXEbeJ6/ufnRGkKh 0BDqRmcGI6demcdqa1eSbcdQPoTWdyUkK1WoFp2 zP76z lWaXK afl/aq7Q7E P0FW6DkB4RQXRHPYzUmXtp35Pu/ZqPErnb8vrNGW43yY57R/Vtn3AL07zS7Vjddgd5 AJqbrlo5al2pu72npyHl311Wm9H/WaFbbQC9xLg7wpOwk 5T/AKq5jSWgzCTAnn3Cuz0Vs2luEtK8k5crYD555O2OdPhlcrYrdCThvDjqdRcvEQouEgASAIhOX4UC4p9obZt3YS0NwUsHCKOc5YHtTMDrzpPpkcRdUy27cQRKksQIhSI5gz0zjFNLut7UBXe F27FiEJIDF3yIieffPSmx5JJa9R4yadocutuwjl2VITtFl9oRiRjcM/M0ku27RVVW3aTdjsJtlQMCSJyY5zPOl2o1l1XYC AUw621L7eZkyvaxgkCMVat13G5Ct3bgYIHdHZwp5VS23YJybZfYu paGQG2sh1B7an8SxyI5wCJHSiOJ8La52kub7bx0BKTOD1APwxmCIoX NKoZW3b3ACBDBSDz2gg8j0HdTHRatQWNvpLERh1MbiY5x16jB8gm65WwczFOj4U1v/F2EE5B2GDMqDImCQCDHTpThNXddQCG2QRv6lhAwfL4k1XxKz6qbltBlSyMfumQWVyZ5cxHPwmqrXFGhgO0oInaxB3Ens7epPMbe8d5rTj4qeKEo3v8A5LQyOMJJen3Ll4ZfIleXTny6Vulr kTgkbkGfwA/PrWVD/6E/wCp/wAkbfcst6LTyQBLJGFLQxzEkGZmDPIUS1prcAMd5UKeoUZ3NE9fZHcJPUUs4RqEZEJWCuAxBAEAAsHGN0iQCRmn2r4WsI1wghySSpHIZ5kTtUAZ5 NZ4xb1LJyk1Ypu8CtMVkkt3nA Bnw6Dp51q9wNAICFQuC08oAwMkmPDqRmp3n7e 2WUfdaNyMIgbpXBgCIPxoYcQfaSIIEGREqeeRll8jnwqvltLUtyzWlhdrXOhKLa7YAAdVLZxG7cOzIz399H6Sz6wut0dl/s3kgnJDBiIABVgGjnhgB2jQuk1rNaE7tw71lO6QSFgnp3c61qtXtBnVWpkSi8s/icK2fOnjewqg09EUanhb22K21Ihva2jbtjoQMEGB4jNDcB0RW5sYD2yQOs27buS2ZGduCB1ou5xl8JNk5B9pmODjMKAJ5 E1vS8Yu3N0CB6thuUsV3AjswWboRjE91FwtUVhif/ZVucvr7e1mA6MGHk3T3GKjculb21ogiIHjn 1Wev8AWMsiDgN2dq9o QHtA8qo4 hFzcPCP6RWenG7FeOoyTKrKfZx3Ej51PT4Pl k1dsG3HVp OahasyzDvMfEAfnSN6ox9ytr/2iD8I3HE9pu1kHBxtoe2Mu3kB5sf7UReT7e4YiQpjzWt6VRhWUmWmOROIHwmaST1DWg04dw5TbLOxC8oAHa8iQYgwcZxVml1TG2EYllJCKxEBSzAg89xUqMYwZWp6myqnekgIO0YaZHcB3dfOZ51Z/GpfAJkk7faLGNkxBDLgSxGB17qusfsafArHEpRsI1PCyD2XDEr7YxsQT2dgjexJwfnUtNp4UC2RtIywLAkHBkDtHPUHyjpDS6EPKhkUkzPMEkezLN2vjip2uFaoFt4mO0rr6tgQGAYnmIjuanjCnZVYnuvoXWnXZtVFK zmAOz3g4wOmfpV1 4rI7kbltsNylyoAJ2rgEkiFPIeGKDv7wpcMZDywPIAAHdtnq3ZzPMR0gjTaO8lpgNp3KCITtEGBh5I93vrkq0TDy406YHd4ct12FpGDHp7SCBzAweWZzmRFUpwF43WGuLdUSCgLJhZz1Sc9Yz1pto9GoQCdxddsk7oI5AIVAXE5noOYoPU6NkaEJLc22gGJmD3 OedFY4t11Fjji3SKNNfuequ2ntk7oZAWBIuAgAoDHiIHemOU1am09otbzvDGSJ2zmTPToB39OlWDXghlfdu3BgCpgmI3JgGCII8GEVRoGc uRmYs3a3ZBB5MRM9SDjEAileBy1Yv6d0yDWVBIa4QRgiGwRzFZVNzTpJi0sT12/pWUP0y7fNh/Tvt8x3a0Yt2XUAT6xpIOIBx15TmInlVd4W/ZunaWAA3dnYCZYT1nnHxq3hGiuXmZTKW9rEBtoJ6qCDu7m6Dlml38SZzEgQCGjqVIAIzkHv881WOOSZpUGtAfWC/eKozr6oSFAjasMdshVyPVwvmeQo/gzJYBD3NqrAO3IgRtYSYkicEYHXNCWtM /stKJJaFHY5RLSAOuKv1NuwbpGoFxpAa2ijdG4QQSBAzED3zV2h6UFoPzw22SFu3HuqRIbKvnoVDGROMzmKGtLphcKhb7bTIaREjmORyPHvAzST/qFyWW0zJskTcA3LOFiQY7ImB8po/R3LC6ZQik3Qga6QxE7e8SFyeQxgeVTinr8g476ojqL1lLhAW6YCkMzbsM0QIicnoOnM0da1QNwJBAA7KkEHJUkmeZ/UzmaWXuIG6LV20qkm6O1EAbQcdx9qAM/KpaMgs9xv8WSAJnlgkmcQMfXwV47lzAcPbUhdodPcIdiGKG4sFQxUFTHUCBJjM1Zxzh5LfOeme/xprqzsBHryBJ zO0YB6HmQMdZpffvbjLqMDB3GM8sDxn4UHDnugL24tMnqOHo3qvU7cCXl8HaMmTkc 74VRY0qEuyN2wTCGBDKOU5BEjmMVfw 8GaFcKCCWjEyYknlDGI/KqX0BsuXtkdokZysxkeJOT76n5T5qMrwa1YptcQBcm5CMw2zzAgxDCMDxHLuq/UcSvK8my4AA28jIHcx9od etU2 HqHJjAMgnvETyOKeaDXsUW3d 0szEMYZAAIYEiB3fXBrS8cd6NLxQe6AtPxQuwJ7IEhlHWe8Ex/frVzcNNsqwYOrEwYBgKVgsJ755TyNMNTw8XB6yyoCAQSIAGAVkSTLT3dOeKPvcECkgvsS0ttZiZIXew8iWInPI NdCMUtA44JLRC0apLh23DgyQxBAJHRpiPefh1U/xL2GXY3ZYkCGJPTAJ8wYzM/AlbKesA9eIDbS6jmRkbgRKtHfjI6Zpj6tGPqgCBhgxkhTid4kAAgQSCOn4a5uMXQzdOkJ7HH3JYNlRLsWMk7e0AWPTHTlFGL6SW5UoIUrsCkRBzhYOTnmcxHuP1K2Ay8iVAUjpyMk9RPXPf748d4bYdVayiI6e3s3KpkCIAwD7 tTVSm0R0c9iXDr9t4LgOvJSVyeUmNx5d0cp95KraJKlQVLdh1uHDdqVO1g3L8U/Wkmh0SW3E3WMjAYzD89o8JEc o6yKPsWDbu7VYqTPcZMcxlpECcjEeVc8bTuzvKd3dBGqNlzmy4gDa5uXIJgSIMt5QR5d5PB7tq1qTdKXTsVgQ5BQghQwXsAkkc/I1dobt0kesCPbjAUEwcQ3aXkROBFE2uF27w3paQ8w4DbDbOZMN2SD ID4c6fVvRj7ukxLc0 kQlZHZJGXtg4xkbcGsoy5e0wJBW6SDBO1jJ65Ag YrKHlz/q SBU /wBC6xwRkb1rW0Zx45nq epGIkwMdKlqOE6d3YbED8pntA5YN4GSxxQms1945ywyDt7I6YnMdBu9nBjvqvRX1e6shQcEtEiVkc pPZGI508qFcZuOrr4BOr4ZeVw8i8qFSqYUwMEEx50i4Jw68qbgd5DHaTAItmSQJJz7JHkRXQajj8KQQGMlBtxzPtDccx3H59ALepFx7iq5RgO2SQqmOzuWZJ6fDrSKTfuhg5 gotcKuXA2/szJlJOMCTPhHf VMltjT7XcmACBAa3AIEKAoB5AgEGc86Y2uG2PVsP4h96qCzZIVSJJ2x1EZ5AeZpLc0VskFbnrF5TLHyycADuFWaZawj0q4 VKW7Un7PedwJYlpAE55BgepyM4qxlU27buyIoiCYkAgQNx5c4pdxKwj3SVFwlyICnIgbRtXadvZgT86c62yLunRW2KCpICsWeV9kOPuTPOSez0qXLQzd6Cvijxck21bA5xiQA3PByDjxqgOkAqmwEdqDgEE4gyBGczGab8Z0rW7hUloUAsVEgAy0NiARPL/mlNy27qpRlUTDEgjoTicTMTy51SK0A0k9Ag8iBBMiOzPPpu6 WRirPVXZCG0HPtbROAOUTjJ64of7SJWZ5AjmD/LA6YP1ozT6e5cuMoN4kLOcFtoJIERkkxjwzSSVE2tQO/q0tuBsdX6rtkqs/5o7zMch1qy/qLQUAJuXw2iD37Tk5iI76EuapnklGIjMM3ZgAeyxOcSY7z312Wn4LeNm2o2AR7LPnrMELEmaolY90tRFw 09opdt7lhZZTDblj2NkDJMdT176zT8SFy0xZSC77nJwVwVVYmYHPMZB91fHeBshCgMASPZJJJBkhT7KmOvu61prDrcedzG4IO8blEwBBBgIMjmCSfAQrVPUKl0JoYUFYuKSQ6QpIYjEiBHXvBml17TC0rsU2hRhiCYkxg9NoiOvjnDfWanYLjKAj4VbhUESfvQDkDvHhnFQZLtxSW7W/wC8AFZduM81JOcwMETzoRd7oSLk9WI1dGG9iyuRHaEDmpIDQW6gYJ9qmXCdTdYqtm3ZxzhiPIyyjEkyD1I97LQswRFZd1m0vaUnLzgBTGWIPIECOeKZ3fSiwiPFhLYMgA890RLH9PCn A4t4u120Nxdl3A9n2iDiU3LPLmpzIzzBoK/xS7YSyxN0lm9vNwCTKjKnoDgDEHJojh3pewbclkOoIViWVu7Mk7eRnwkU4sek6lxaS2hecIttO2sTMbcRJkEcwfOg0CmxM tQXFvWUtfaAMsgiA3ZO2CVEEFSNnSattaVbbMrah3uZeHE/NVk/ATFND6ROOy1g2nLQEJtiRyDAgAQTkRns9eVD6/jGqRjG6PaVWJUkN0AGCPjEdeqvXQen0AtlvrpnJ6mRk9 bM1lUtxbWTy/wBtz6xW67lY1os4TpGa3u9cw3DshkgxlZmYIHLqMYirtXw8WlVl2Sx7jlwD2lE7V68/dzqm9wa6UYs2zaCQyPnlOF2ERyEGDS3hWpuNbLNca5aWJLEDI7RnAk8s7TEDFNTsyc0pSuL0C9FcZmKMibxLhyMOd0dOva7hOfMyv6yzctlSxtuGnssSN0AGDtiD5mll/RllLL6za5kKtwCVP84UMR4cuXSlui0F0stt1f1anb6wwJUEQpAwTAiPGhyalOXsPdJpbquLhvKuZQqsEmMiJgiJ78delXXrAILISrDBt4O1mMA7pJKGCV/Os4fodl5n2kIVAW2C0AYIaTyJnp3nxphqLBMx2YBMMQSRyAETME4zyB8KL2KIE4GDbWNylGwrkZYkxuI9oLnAI8qacQ9GrtoKb6W7lowz3EhdpB6mCxEdNveB30p0t5pwAwHtTOCYXcCBHccnwpmOKvZLK5322UMg7jmZOZE9kjJgnFDSxXBbi06rdAWWt7mJiY7MczzJE5x5xio6V7bIY29owCQYbp7Q8enhNU8M3KoQibZns2wZIL7ipfdJXwHx6CnWCdQqaeyuxBDMxjaAZYiTz7R5ST3GjetA5taG1vQWmODb3SNtssx 6RKgwW6yI6/eoDQ3t10qd6AlmLECF2lSIYAtu5wFImI64nY4VdIm AwKEGCAB1P8xnHTv6FhrOGreAj/EA3biB2xIChojcefbEHGQaKaGTT2FvEkLFoAAJmGbnI ZzmPyqVjX6j1G9XubORJKgCWj7wnBwPE1I8EYuB2wwOdxeAVMwVCmYIkdKN1Ok1AtlUtsySCSA3MGSAsTzA5eHnQbrYEk60Qq015HcPd3bt0pbDDa8dWb2WI6LkyevKjGR3DsHZAoJIPIrEFemRnu59aDs3berY2LdgK6cwCVgDlPKOfnR l1BZdgVimxkaXXskQGIB7QC8oz1jINCStW/mI9VaWpXZ4urm3ZChlU7/AMS4AG6SeYjIg MTm/Tu7XDc33skjLdgx2SUGRGByXp7WCKF1WqtCAgAC4LGVfnuIIEAyT1EwKpGoLKFAUbeokE72liDJMnPw8K5q0U6UH3NZLRsFxF7z7JGSQoieUd/MCg7vBrvrlf1pFlplAoLKYO0E8iN0wevLE1dp7Y2wIHMkcyMZjODOZqq9rrjdiQSoywwCCOfUCY5Z5Yoo5AOt4YyMjG6WUjtDCknOQowBEDm3LnnFen1YS7vAIucgCx3ZwAIJj6VTbRzuBumOj9R/KOWOfxofT6DaAXcEKwBYqfeY5gweh6HvpgnRJcRpN1pG3LbmyZJPIxzMTVtz0istprNoi56y1NtjE7lVl2nEyYj3buUilfEeGJgW7zqFzkFg3U9rEYPjVO0pADBjEsWlgonkvXI6jHlXUcXf9TX/wCG7/rcfKMVlGj HPUf6z tZS8wa9Q3ScdG3tW2bsywUHIyBHUSAYE9/dUeG3NP6lrduySWYsEdsgEjtMSZwOQbmAMdat1uh3KWRiNiwQhM9cE9DB6Ril ms6W2YLW9wIJBYbuX3pMmfgaRT10MEJpK4rcr1DNbVVOy2UHa2coyRDLIYjxWflTvhdlWQWbm5fWCVYtJLEe1tBgjI7IM45ZJASanSNJum0pLYAc/0CAYJP1qi3qFXnZ9amdga4MRMbu0CDy5d3dT8xtulruV603Lj rtMbQhgzCSQEGWMwSFGT17JGKnw/SFkBvE5G8lWzADQcyR938qNva60wLWvWC66hXyjGFhhLkSwkKPgDEUvtap2dtzruI7UwTtAPZZjJPKYHzrmhiVmBaa2XGT7OQGBMlhmSfA9n/tq3UX1a0Efa20yG7QIkZmO/uNJzwJnvMbd9pbtBTAIwezHcJ/XxM0fopcuWWF25DbvZUjp0nAH967QSU0t2F2tWqARg8v3BFCXeKi6 0IXFtoaQBy 8Dgnv8AH5EO56F66CLVvYFEdplUnwWDn30x4d6K6pFFu5cD4khYlQwIKbiZgH4TR0W51oz/AKwNQ0bQNoBkkDHMFZHLy FEaPi9i3etoTEnZtBMSi9oY5jl4T41PW8FN0bUtp6sTuhlQrdkSyCQv82RBBHXlml9GvUvv2WtzNAY7SxJWYBLEKcHrOOZxQdDJUb4hxdhqbmx7oUWgQF5N2ZgSMEEGfOYoPT lF 6IW4V9r/EmZGTDTDD/mh9Vpt91LhQOy4WF8ZggQB15g86f8B4cL 5LgZJbsgxjblhA6HlFc3SsKVlJ45fZVa7uQDkwA2sY6kSAI745VbpdUjC66xuXL46nCmeucj310fFNAbOjuBdnYIcco28ip3Yx39a5S1eA0vZVftX5AbRCyPcN27OaDdqzkqYJe0frX9ddgSJhXjcYwDnu99aWzKg7RbJwBOWnkCTif5p5H30HreHt2dtwIRJBHbKhhmSSsnpmYHnUuGo 77d1dFgQojcCAd0SR4RjzpwDK9wq3a2nfuMZ2LKg4xO7Pw FLLfCkaULEFpIJkTicmDtnkefvxTdmS0Ztp0x7UHmTEGFOTIIHMUh4jdQqS6tIMAyF5g9reDMAwRGcZB5UQBFpVYGVcEYAfEgD7s 0BkT5UHrNUqsNiSPbUmI3HmSAMxyEU54TpLd9rVjsMeYJYGMSdoJyx6CRNL McFu2GVGgqJVCMFlwZIBMEEkET08ZobBM4nr13IzXg/rEAa2UbbbYQSGMQd0yM9K3p9Fst7gkBszAHPkMCJiKEdCLiqts3PWEDsj7xhY3SB0q2zdYSiq6gGRO0g4g7QeXTnRADf9NB 6n tqyrzw 8c/b5zgn5dqso0cP8AUaprekZkJB2kzzzE9a5Dh7m8yesO7s9fDcBPfjvrKyo49jFw63 I/wBPw 21q4WUEqVieksZxy6Ch FWwbTSqmD1AP3o6 FZWVRm1bDXhNsblG1cuPujEBgADGBHQVVpdOp1iqRI9a4 G4DPl1rKyl6jI6nX8Fs2yHS2oZhlok5ycmSM91cX6Va11UMrsCIEz0JII8qyspugm71LuCax7lkb2LZ69MDkelGabWPCmZIuAZg/ejr4YrdZSTWgrSWwZxmytu7cCACXk ZTcfLIBx3Vzt/RJcPbWcDvHWekVqsqCb5EWXQJ0Fwllkz0znER18KN9FL5OpcYhbgAgAQNrYECt1lUn7jGx 8dXxxiRqE 7/CsY8Z51w/FW26ZduNqiI6SZNZWUY7ID3Zz ouGW8V/L5U8S2AAwmTHU93dW6yrEy69cInJyYPlNLLeqb1bZOCR8CIzWVlctzgw6RAVbaN0nMZ5k8/PNB8ScsrTmGkeBKKTWVlLPYaO4RomI5YkMPdExQnEPs7bbOzGRGMxWVlMKK7fFbpAJuPkd5rKyspgH//Z” width=”296″ height=”393″ />

Szachownica cesarska
W tym samym czasie co narcyzy sadzimy też szachownicę cesarska (Fritillaria imperialis) i inne gatunki szachownic o mniejszych cebulach.
Po kilku latach uprawy na tym samym miejscu trzeba cebule przesadzić na nowy, starannie przygotowany, odchwaszczony i głęboko spulchniony zagon, w glebę próchniczą, wapienną lub lekko kwaśną. rośliny wykopuje się po zaschnięciu liści, w końcu czerwca i do czasu sadzenia przechowuje cebule przykryte trocinami lub piaskiem w chłodnym, suchym pomieszczeniu.
Sadzenia nie można opóżniać, gdyż już w sierpniu wyrastają nowe korzenie, które szybko wysychają, a podczas sadzenia łatwo się łamią.
Cebule szachownicy kostkowanej (F. meleagris) czy perskiej (F. perlica) są znacznie mniejsze od szachownicy cesarskiej osiągają obwód 6-8 cm, należy więc je sadzić płycej i w większym zagęszczeniu.

Warto pamiętać
Floryści kwiaciarni internetowej przypominają, że aby zapewnić silny wzrost kwiatom cebulowym i bulwiastym nie można pozbawiać ich liści podczas koszenia trawnika.
Trzeba więc albo opóżnić koszenie, albo sadzić cebule grupami, w miejscach, z których wcześniej usuniemy murawę.
Najlepiej uprawiać te kwiaty pośród niskich bylin, które rozrastając się osłonią puste miejsca powstałe po zaschnięciu liści, w czasie letniego spoczynku.